Հայաստան

Jump to navigation Jump to search
Հայաստան
Հայաստան եւ Հայաստանի Հանրապետություն
Հիմնական տեղեկութիւններ
Պետական լեզուներ հայերէն
Մայրաքաղաք Երեւան
Պետական կարգ {{{պետականկարգ}}}
Ազգաբնակչութիւն. {{{բնակչութիւն}}} ({{{խտութիւն}}}/կմ²)
Պետական Վերագրումներ
Հիմն {{{հիմն}}}
Արժոյթ {{{արժոյթ}}} ({{{արժոյթի գօտի}}})
Համացանց | ISO | Հեռ. քոտ

Հայաստանի Հանրապետութիւն, պետութիւն Անդրկովկասի մէջ։ Եւրոպայի եւ Ասիոյ սահմանագլխուն, Հարաւային Կովկասի մէջ։

Մշակութային, կրօնական և քաղաքական տեսանկիւնէն երբեմն ընդունուած է նկատել եւրոպական երկիր։ Հիւսիսէն սահմանակից է Վրաստանին, արեւելքէն՝ Ազրպէյճանին, հարաւ-արեւելքէն՝ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան, հարաւէն՝ Իրանին, հարաւ–արեւմուտքէն՝ Ազրպէյճանի վերահսկողութեան տակ գտնուող Նախիջեւանի Ինքնավար Հանրապետութեանը, արեւմուտքէն՝ Թուրքիային։

21 Սեպտեմբեր 1991-ին համաժողովրդական հանրաքուէով մը, Հայաստանը անկախացաւ։ Հայաստանի բնակչութեան 99%-ը «Այո» ըսաւ անկախութեան եւ Հայկական ԽՍՀ Գերագոյն Խորհուրդը ընդունեց «Անկախութեան մասին հռչակագիր»ը, հռչակելով Հայաստանի Հանրապետութեան (ՀՀ) անկախութիւնը։ Սեպտեմբերի 21-ը կը նշուի որպէս ազգային տօն։

Անուան ստուգաբանութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Կաղապար:Main

Հայոց անուանադիր նախնին Հայկն է։ Սերունդները յետագային անոր անունով ալ կոչուած են՝ հայկազունք, հայք, հայեր, երկիրը՝ Հայք, Հայոց աշխարհ։ Միջին դարերուն «Հայ» արմատին աւելցաւ իրանական «-ստան» վերջածանցը, որ ունի երկիր, տարածք իմաստը։ Այդպիսով «Հայք» կամ «Մեծ Հայք» եզրոյթը վերափոխուեցա Հայաստանի։

Մովսէս Խորենացիի եւ Միքայէլ Չամչեանի համաձայն՝ «Արմենիա» անունն սկիզբ առած է Արամ անունէն, որ Հայկ Նահապետի ուղիղ ժառանգորդն էր։ 20-րդ դարու հայ պատմաբան Լեոյի, կոչուած է հայոց ծագման մասին յունական առասպելի հերոս Արմէնիոսի անունէն, որ գալով Թեսալիայէն (այժմ՝ Պուլկարիա)՝ բնակած է Հայկական լեռնաշխարհին տարածքին եւ ձուլուած այնտեղ ապրող ցեղերու ու ցեղային միութիւններու հետ։[2]

Կայ նաեւ Հայաստան անուան ստուգաբանութեան վրացական տարբերակը, որուն համաձայն հայերու առաջնորդ Հայկը վրացիներու առաջնորդ Քարթլոսը, կովկասյան տարբեր ցեղերու առաջնորդներ, եղբայրներ եղած են եւ սերած նոյն հօրմէն ու մօրմէն։[3] Թէպետեւ այժմ վրացիները հայկական պետական կազմաւորումներէն մէկուն՝ Սումխու երկրի (Ծոփք-Քոմմակենէ) անունով Հայաստանը կը կոչեն Սոմխեթի, ժողովուրդին՝ սոմեխներ։

Հայաստանը աշխարհի գրեթէ բոլոր լեզուներով կը կոչուի Արմէնիա՝ անգլերէն՝ Armenia, ռուս.՝ Армения, արաբերէն՝ أرمينيا‎, պարս․՝ ارمنستان, գերմաներէն՝ Armenien եւ այլն։ Այդ անունը կու գայ հայկական «Արմէ» եւ «Ուրմէ» ցեղերու անուանումէն, առաջինը այդպէս անուանած են ասորեստանցիներն ու բաբելոնցիները։ Այնուհետեւ այդ անունը տարածուած է յոյներու ու փիւնիկեցիներու միջոցով։ Հայաստանի անունը նշուած է նաեւ Պեհիսթունի եռալեզու արձանագրութեան մէջ։

Աշխարհագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Հայաստանի սահմանակից երկիրներն են հիւսիսէն՝ Վրաստանը, արեւելքէն՝ Ազրպէյճանը, հարաւէն՝ Իրանը, հարաւ-արեւմուտքէն՝ Նախիջեւանը եւ արեւմուտքէն՝ Տաճկաստանը։

Հայաստանը լեռնային երկիր է՝ 90%-ը ծովուն մակարդակէն 1.000 մեթր բարձր է։ Ամենաբարձր լեռը Արագածն է (4.090 մ․)։ Ամենամեծ լիճը Սեւանն է՝ 1.417 քառ. ք․մ․։

Արեւելեան Հայաստանի պատկերը՝ նկարահանուած ՆԱՍԱ-յի (ԱՄՆ) արբանեակէն։

Հայաստանի մեծ քաղաքներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. Երեւան 1.093.499
  2. Կիւմրի 148.383
  3. Վանաձոր 101.099
  4. Հրազդան 63,400
  5. Աբովեան 60,600
  6. Վաղարշապատ 49.514
  7. Կապան 46,500
  8. Արմավիր 45,100
  9. Հրազդան 40.796
  10. Արտաշատ 35,100
  11. Աշտարակ 29,800
  12. Գորիս 20.000
    1. https://data.worldbank.org/indicator/SP.POP.TOTLՀամաշխարհային բանկ.
    2. Լեո, Երկերի ժողովածոյ, հ. 1, Երեւան։
    3. Հ․ Գ․ Ժամկոչյան «Հայոց պատմություն