Աղեքսանդրիոյ Հայերը

Jump to navigation Jump to search

Աղեքսանդրիոյ մէջ հայերը սկսած են հաստատուիլ քաղաքի հիմնադրման օրէն։5-6-րդ դարերուն Հայաստանէն Աղեքսանդրիա, որ Քրիստոնեական արեւելքի կարեւոր կեդրոններէն էր, ուսանելու եկած են հայ երիտասարդներ (Մովսես Խաորենացի, Եղիշէ)։ Հայերի հոսքը աւելի զօրացած է 18-րդ դարու կեսէն։ Մուհամեդ Ալիի կառավարման տարիներուն Աղեքսանդրիոյ մէջ աշխատած էն արաբական անուններով բազմաթիւ հայ վաճառականներ, մեծ համբաւ վայլած են հայ արեստաւորները։

Աղեքսանդրիոյ նաւահանգիստը

Համայնքի բարգավաճմանը մեջապէս նպաստած են մեծահարուստ Պոլսոյ բեյ Յուսուֆեանը, որ 1810 թուականէն կապալով վերցուցած է Աղեքսանդրիոյ նաւահանգիստի մաքսատունը։ Անոր նուիրատութեամբ կառուցուած է դպրոց։

Համայնքի Կարգավիճակը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Այժմ Եգիպտոսի հայ համայնքը ունի կրոնական համայնքին օրդեւսդիր՝ Եգիպտահայ թեմական ժողովի համագումար Կահիրեի եւ Աղեքսանդրիոյ թեմական ժողովները, որոնք պետական վավերացում ստացած են 29 Յուլիս 1946 թուականի եւ գործադիր՝ քաղաքական ժողովներու։

Գաղութի համայնքի կեանքին մէջ նշանակալի աւանդ ունի Նուպարեան գերդաստանը (Նուպար փաշա Նուբարեան, Պողոս Փաշա Նուպարեան)։ Նուպար փաշա Նուպադրեան զբաղած է Եգոպտոսի հայ գաղութի հարցերով, մշակած է օրենսդրական բարեփոխումներ, նպաստած է դրամական միջոցներ եւ տրամադրած է հայ պարբերականներու հրամանատարակն դպրոցներու հիմնադրման համար, վարած է բարձր պաշտօններ։

Պօղոս Նուպար Փաշա

1904 թուականին Աղեքսանդրիոյ մէջ կանգնեցուցած են Նուպար փաշայի արձանը, փաշայի անունով կոչուած են փողոցներ։

Աղեքսանդիոյ հայկական եկեղեցիները[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

1792 թուականին Աղեքսանդրիոյ մէջ արդէն գործած է հայկական եկեղեցի։ 1830 թուականին հայկական եկեղեցի կառուցուած է Պօղոս Նուպար բեյի նուիրատուութեամբ։1884 թուականին բացուած է ներկայիս գործող Սուրբ Պօղոս-Պետրոս եկեղեցին, 1927 թուականին կառուցուած է Սուրբ Գեւորգ մատուռը, իսկ 1949 թուականէն կը գործեն հայ աւետարանականներու աղոթավայրը, Անարատ հղութեան եկեղեցին։

Ալեքսանդրիոյ հայկական դպրոցները[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ալեքսանդրիոյ մէջ հայ մեծահարուստ Պօղոս բեյ Յուսուֆեանի նուիրատուութեամբ կառուցուած են դպրոցներ։ Առաջին կազմակերպուած հայկական դպրոցները հիմնադրուած են 19-րդ դարու 2-րդ կիսուն։ 1851 թուականէն կը գործէ Արամեան (հետագային՝ Պօղոսեան) դպրոցը։ Տարբեր ժամանակներուն գործած են Վենետիկի Մխիթարեան, Հ.Ոսկերիչեանի «Հայկազեան», Արծրունու «Թարգմանչաց» դպրոցները, Մելքոնեան մանկապարտէզը։

Ալեքսանդրիոյ ազգի բնակչութիւնն ու մշակութային կեանքը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ալեքսանդրիոյ ազգային առաջնորդարանի տուեալներով՝ 1864 թուականին քաղաքիոն մէջ ապրած է 248 հայ, հետագայ տարիներուն անոնց թիւը աւելցած է յատկապես՝ 1909 թուականի Ատանայէն կոտորածէն, 1915 թուկանի Մեծ Եղեռնէն յետոյ սկսուած գաղթի հետեւանքով։ 1917 թուականին հայերու թիւը հասած է 4492-ի, 1950-ական թուականներուն՝ 7-8 հազարի։ 1899-էն 1900 թուականներուն Աղեքսանդրիոյ մէջ կազմակերպուած է եգիպտահայ առաջին երաժշտական համոյթը։ [[1915 արեւմտահայերէն |1915]] թուականէմ գործած է հայկական Կարմիր խաչը։ Կը գործեն ՀԲԸՄ Աղեքսանդրիոյ մասնաճիւղը, «Տիգրան Երկաթ» մշակութային ընկերութիւնը, «Կամք» մարմնամարզական միութիւնը։ 1889 թուականին հրատարակուած է առաջին «Նեղոս» շաբաթաթերթը, երկարակեաց թերթերէն էր «Արաքսը» թերթը, որ հրատարակուած էր 1925-1965 թուականներուն։ Համայնքին մէջ մինչեւ 2000 թուականը լոյս տեսած են 38 անուն պարբերականներ։

Ներկայիս հայ համայնքը Գահիրէի եւ Աղեքսանդրիոյ մէջ միասնաբար կը կազմեն շուրջ 6000 հոգի, մօտ 2000-ը Ացեքսանդրրիոյ մէջ, որոնք հիմնականին Եգիպտոսի մէջ ծնած ու քաղաքացիութիւն ունեցող հայերն են։

Այս յօդուածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցուած է «Հայ Սփյուռք» հանրագիտարանէն, որի նիւթերը թողարկուած են` Քրիեյթիւ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թոյլատրագրի ներքոյ։  CC-BY-SA-icon-80x15.png