Ոսկի

Ուիքիփետիաէն
Jump to navigation Jump to search


Կաղապար:Պարբերական համակարգի տարր Ոսկի (Կաղապար:Lang-lat), քիմիական տարր է որուն նշանն է Au, տարրերու պարբերական համակարգի 6-րդ պարբերութեան, 1-ին խումբի տարր։ Ազնիւ մետաղ է, կը պատկանի անցումային տարրերու շարքին։ Կարգահամարը՝ 79, ատոմական զանգուածը՝ 196,9665։ d տարր է, ատոմի ելեկտրոնային թաղանթներու կառուցուածքն է 5s25p65d106s1, К, L, M, N թաղանթները լրացուած են։

Ոսկի համեմատաբար փափուկ, ծանր (p=19,32 գ/սմ3), դեղին մետաղ է, tհալ=1064°С,tեռ=2947°С։ Ամենալաւ կռելի եւ ձգելի մետաղն է։ Ան դեղնափայլ, գեղեցիկ տեսքով, ազնիւ մետաղ է։ Ան մարդկութեան ամենավաղ յայտնի մետաղներէն է։ 1 գ ոսկին կարելի է ձգել մինչեւ 3 քմ երկարուրությամբ լար։

Պատմութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ոսկին մարդկութեան ամէնէն վաղ յայտնի մետաղն է։ Հայաստանի մէջ եւ Անատոլիայի մէջ, ան յայտնի էր մ․ թ․ ա․ 6-րդ հազարամյակի մէջ։ Եգիպտոսի, Միջագետքի, Հնդկաստանի եւ Չինաստանի մէջ, ոսկեայ իրերու պատրաստման արուեստը յայտնի էր մ․ թ․ ա․ 3-2-րդ հազարամեակներուն։

Ոսկին կը յիշատակուի Աստուածաշնչին մէջ, «Իլիական»-ի, «Ոդիսական»-ի մէջ։ Ալքիմիկոսները կ'անուանէին «մետաղներու արքայ», որուն ստացումը հասարակ մետաղներէն կը համարէին իրենց հիմնական նպատակը։

Անուան Ծագում[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Պրոտո-սլավոնական լեզուով «*zolto» («ոսկի»), համանունԿաղապար:Lang-lt «դեղին», Կաղապար:Lang-lv «ոսկի»[1], այլ լեզուներուն մէջ. Կաղապար:Lang-got, Կաղապար:Lang-de, անգլերէն՝ gold, հետագային՝ Կաղապար:Lang-sa (Կաղապար:IAST), Կաղապար:Lang-ae, Կաղապար:Lang-os «ոսկի», ինչպէս նաեւ Կաղապար:Lang-sa (Կաղապար:IAST) «դեղին, ոսկեգոյն, կանաչաւուն», հնդեւրոպական նախալեզուին մէջ արմատը՝ ǵʰel - «դեղին, կանաչ, փայլուն»։ Կաղապար:Lang-lat կը նշանակէ «դեղին» եւ կապուած է՝ Auror - լուսաբաց բառի հետ։

Բնութեան Մէջ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Մաքուր ոսկիի բիւրեղները (99,99 %)

Երկրակեղեւի մէջ ոսկիի պարունակութիւնը 4,3•10−7 զանգուած %[2][3]) է, տարածութեամբ 74-րդ տարրն է։ Կը հանդիպի մեծ մասամբ բնածին վիճակին մէջ, հազուադէպ՝ միացութիւններու ձեւով տելուրի, սելենի, ծարիրի, բիսմութի հետ։

Յայտնի են ոսկիի առաջնային (հիդրոթերմալ) եւ ցրոնային հանքավայրերը։ Արդիւնաբերական կարեւոր նշանակութիւն ունին հիդրոթերմալ ոսկեբեր քուարցային երակները։ Բնածին ոսկին կը հանդիպի նաեւ երկաթի, պղինձի, արսենի եւ այլ սուլֆիդներուն մէջ, որոնք երբեմն կը պարունակն նաեւ ոսկիի միացութիւններ։

Հազուադէպ հանդիպող միներալները՝

  • կալաուերիտ (AuTe2),
  • սիլուանիտ (AgAuTe4) եւ այլն, սովորաբար կ'ուղեկցուին նրբափոշի բնածին ոսկիով։ Բնածին ոսկին արծաթ (մինչեւ 43 %), երբեմն նաեւ բիսմութ, սնդիկ, պլատին, մանգան (մինչեւ 0,9 %), պարունակող պինդ լուծոյթ է։ Ան, կախուած խառնուրդներու պարունակութենէն, դեղին է, կարմիր կամ կանաչ։

Հանքավայրեր[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Բնածին ոսկիի մեծ կտորները կը հանդիպին հազուադէպ, գտնուած (Աւստրլիոյ մէջ) ամենամեծերը՝ «Հոլտերմանի սալը» (մօտ 285 քգ) եւ «Ցանկալի անծանօթը» (71 կգ) չեն պահպանուած։

Բնածին ոսկիի ամենամեծ կտորը (36,2 կգ) ԽՍՀՄ-ի մէջ գտնուած է Ուրալի մէջ։ Ոսկ-ու հիմնական պաշարները գտնուած են ԽՍՀՄ-ում, Հարաւ-Ափրիկեան Հանրապետութեան մէջ եւ Կանադայի մէջ։

Ոսկի կ'արդիւնահանուի նաեւ 38 այլ երկրներու մէջ եւ գետաջուրերու հետ։ Ծովու եւ գետի ջուրերուն մէջ, անոր պարունակութիւնը 4․109 գ/լ է, ոսկեբեր շրջաններու ստորերկրեայ ջուրերուն մէջ՝ 10−6 գ/լ։ Որոշ բոյսեր (ձիաձետ, եգիպտացորեն) կը կուտակեն ոսկի։

Հայաստանի մէջ եւ ԼՂՀ-ի մէջ, նոյնպէս կան ոսկիի հանքեր, եւ կը գործեն հանքանիւթի հարստացման գործարաններ։ Յայտնի են Սոթքի (Գեղարքունիքի մարզ), Լիճքուազ-Թեյի (Սիւնիքի մարզ), Մեղրաձորի (Կոտայքի մարզ), Ղարաբաղի մէջ՝ Դրմբոնի (Մարտակերտի շրջան) ոսկիի հանքավայրերը։

Ֆիզիքական Յատկութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ոսկիի ձուլակտոր

Ոսկին դեղնափայլ մետաղ է, հալման ջերմաստիճանը՝ 1064,43 °C, եռմանը՝ 2947 °C, խտութիւնը՝ 19320 կգ/մ3 (20 °C-ում)։ Ջերմութեան եւ ելեկտրականութեան լաւ յաղորդիչ է (կը զիջի արծաթին)։ Մաքուր ոսկին փափուկ է եւ չափազանց պլաստիկ։ Անոնցմէ կարելի է գլանել մինչեւ 8•10−6 մմ հաստութեան նրբաթիթեղ եւ ձգել 5•10−3 մմ հաստութեան լար։

Քիմիապէս պասիւ է, օդին մէջ՝ անգամ խոնաւութեան առկայութեամբ չի օքսիդանիր։ Չի լուծուիր ջուրին մէջ, ալկալիներու եւ թթուներու մէջ։ Կը լուծուի ցիանաջրածնական թթուին մէջ, արքայաջրում եւ օքսիդացնող թթուներու խառնուրդներու մէջ։ Անոր բնորոշ է կոմպլեքսային միացութիւններու առաջացումը։

Մաքուր ոսկին չափազանց փափուկ է օգտագործման համար եւ պէտք է օգտագործուի այլ համաձուլուածքներու հետ, ինչպիսի են՝ արծաթը, պղինձը եւ այլն։ Ոսկին եւ անոր բազմաթիւ համաձուլուածքները առաւել յաճախ կ'օգտագործուին զարդերու եւ ոսկեդրամներու արտադրութեան մէջ։

Իր բարձր ելեկտրահաղորդունակութեան եւ կոռոզիայի նկատմամբ լաւ դիմադրողականիւթեան ու քիմիական յատկութիւններու, ոսկին 20-րդ դարուն լայնօրէն կ'օգտագործուի արդիւնաբերութեան բազմաթիւ ոլորտներուն մէջ։

Քիմիական Յատկութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Or Venezuela.jpg

Միացութիւններուն մէջ, եռարժէք է կամ միարժէք, կոմպլեքսային միացութիւններուն մէջ՝ հազուադէպ երկարժէք։ Մետաղներու լարուածութեան շարքին մէջ, ոսկին կը գտնուի ջրածնէն, պղինձէն եւ արծաթէն աջ։ Անմիջականօրէն կը միանայ միայն հալոգեններու եւ որոշ մետաղներու հետ։

Թթուածնական միացութիւնները կը ստանան անուղղակի ճանապարհով։ АuО-ի գոյութիւնը կասկածելի է։ Ոսկիի (III) օքսիդը (Au2O3) կը ստացուի հիդրօքսիդէն եւ անկայուն է՝ 220 °C-էն բարձր տաքնալէն կը քայքայուի, ջուրին մէջ՝ չի լուծուիր։

Au(OH)3 ջուրին մէջ, վատ լուծուող, դեղնաշագանակագոյն ամֆոտեր հիդրօքսիդ է։ Գերակշռող թթուային յատկութիւններու պատճառով կը կոչուի ոսկեթթու, ալկալիներու հետ կ'առաջացնէ աուրատներ։ Ոսկին ջրածնի հոսանքին մէջ տաքնալէն (~1400 °C) աննշան քանակներով կ'առաջանայ հեշտ ցնդող եւ անկաիւն հիդրիդը՝ AuH։

Անկաիւն են նաև ոսկիի (I) հալոգենիդները՝ AuCl, AuBr եւ այլն։ Ոսկու փոշին քլորիւ մթնոլորտին մէջ, (200 °C) կ'առաջացնէ AuCl3, որ հեշտ ցնդող, կարմիր բիւրեղական նիւթ է։ Կը լուծուի ջուրին մէջ, առաջացնելով կարմրաշագանակագոյն կոմպլեքսային թթու՝ H2[AuOCl3]։ Աղաթթու աւելացնելէն, կը ստացուի ոսկիքլորաջրածնական թթու (բաց դեղին), որ կը բիւրեղանայ H[AuC14]•2H2O բաղադրութեամբ։

Stringer156 nugget.jpg

Ոսկու (III) քլորիդը հեշտութեամբ կը վերականգնուի, անագի (II) քլորիդով վերականգնելէն կը ստացուի չափազանց կայուն ոսկիի ծիրանագոյն կոլոիդային լուծոյթը։ Այդ ռեակցիան կ'օգտագործեն ոսկիի վերլուծական յայտնաբերման համար։ Քանակական որոշման նպատակով ոսկին, կը նստեցնեն ջրային լուծոյթներէն այլ վերականգնիչներով (FeSO4, H2SO3, Н2С2O4 եւ այլն) կամ կը կիրառեն մետաղափորձական վերլուծութեան եղանակը։

Ոսկիի (III) թթուածնաւոր թթուներու աղերը կայուն են միայն համապատասխան թթուի խիտ լուծոյթներուն մէջ: Թթուածնի առկայութեամբ ոսկին կը լուծուի նատրիումի (կալիումի) ցիանիդի լուծոյթին մէջ եւ կ'առաջանայ ցիանաուրատ (I)՝

Արծաթի, պալադիումի եւ պղնձի հետ ոսկին կ'առաջանայ պինդ լուծոյթներ, այլ մետաղներու հետ՝ ներմետաղական միացութիւններ (Na2Au)[4], KAu2, Be5Au, Mg3Au, Ba3Au2 եւ այլն)։

Քիմիապեէ շատ իներտ է. թթուածնի, ջրածնի եւ ածխածնի հետ ընդհանրապէս չի փոխազդիր։ Մինչեւ 150°С տաքնալէն քլորի հետ կ'առաջանայ AuCl3, որ 190°С-ի մէջ կը քայքայուի AuCl-ի.

Կը լուծուի «արքայաջուրին մէջ».

Ոսկիի միացութիւները անկայուն են եւ հեշտութեամբ կը վերականգուին.

Արդիւնքին մէջ, կը ստացուի ոսկիի կարմիր կամ վարդագոյն կոլոիդ լուծոյթ։ Կ'առաջացնէ ցիանային կոմպլեքսներ՝ ցիանաուրատներ.

Այս ռեակցիան իյնկած է հանքերէն ոսկիի արդիւնաբերական կորզման հիմքին մէջ։

Ստացում[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Շատ հին ժամանակներէն սկսած ոսկին դատարկ ապարէն կը բաժնէին նստուածքազտման եղանակով՝ օգտուելով անոնց խտութիւններու մեծ տարբերութենէն։ 19-րդ դարու վերջերէն սկսան լայնօրէն կիրառուած է ամալգամացման (յայտնի է մ․ թ․ ա․ 1-ին դարէն) եւ ցիանացման եղանակները։

Մանրացուած եւ հարստացած հանքանիւթէն ոսկին, կը կորզեն կալիումի կամ նատրիումի ցիանիդներու լուծոյթներով։ Ոսկիի կորզումը սնդիկով (ամալգամացում) աստիճանաբար աւելի հազուադէպ կ'իրականանայ։ Ոսկիի նշանակալի քանակներ կը ստացուին պղինձի եւ բազմամետաղական հանքանիւթերու վերամշակման թափոններէն։

Ցրոնային ոսկիի զգալի մասը, կը կորզեն լողացող հունափոր մեքենաներու (դրագներու) միջոցով․ փխրեցուած ապարը կը լուաղ երկաթէ ծակոտկէն թիթեղներով, նախշազարդ փայտով կամ կանեփաթելի գորգով պատուած թեք ջրհորդաններուն մէջ։ Դատարկ ապարը կը լուացուի ջուրի շիթով, իսկ ոսկիի հատիկները կը մնան ջրհորդանի հատակին։

Խառնուրդներ պարունակող ոսկին կը մաքրեն (աֆինաժ) ելեկտրոլիզով։ Անոդը կը ձուլեն մաքրուող ոսկիէն, կաթոդը մաքուր ոսկիի թերթ է։ Որպէս ելեկտրոլիտ կ'օգտագործեն AuCl3֊-ի աղաթթուային լուծոյթը։ Կաթոդի վրայ կը նստի 99,99 % մաքրութեան ոսկի։ Խառնուրդները կ'անջատուին որպէս անոդային տիղմ։

Զուգաթիւեր[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Բնական ոսկին բաղկացած է միայն 197Au կայուն զուգաթիւէն։ Արհեստականօրէն ստացած են 177-204 զանգուածի թիւերով ռադիոակտիվ զուգաթիւերը (27 իզոտոպ)։ 195Au (T1/2 = 185 օր), 198Au (2,7 օր) և 199Au (3,15 օր) զուգաթիւերը կ'օգտագործուին արդիւնաբերութեան, բժշկութեան մեջ եւ գիտահետազոտական աշխատանքներուն մէջ, որպէս ռադիոակտիվ ինդիկատորներ։

Կիրառութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Kanazawa Gold Factory.jpg

Մաքուր ոսկին կ'օգտագործուի ելեկտրատեխնիկային եւ արուեստին մէջ։ Գեղեցիկ տեսքի, քիմիական կայունութեան, փափկութեան եւ գլանուելու ունակութեան շնորհիւ այն կ'ենթարկուի նուրբ գեղագիտական մշակման։

Կ'օգտագործուի կիրառական եւ դեկորատիւ արուեստին մէջ։ Ոսկիի նրբաթերթերը օգտագործուած են հին հայկական մանրանկարչութեան մէջ։ Ոսկին կ'օգտագործուի նաեւ ժամացոյցները, զարդարանքի եւ սպասքի առարկաները ոսկեզօծելու համար։

Gold(III) chloride solution.jpg

Տեխնիկայի մէջ, դրամի հատման, մետալներ եւ ատամնապրոթեզային սկաւառակներ պատրաստելու համար կ'օգտագործեն ոսկու համաձուլուածքները։ Ոսկիի միացութիւնները կ'օգտագործուին լուսանկարչութեան մէջ։

Բժշկութեան Մէջ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Անոնց կախոյթները՝ բժշկութեան մէջ․ ռեւմատիկ հոդաբոր բերը եւ գայլախտը բուժելու համար։ Ոսկի պարունակող դեղամիջոցներու կիրառումը հակացուցուած է թոքախտի, շաքարախտի, սիրտ-անոթային, լյարդի, երիկամներու եւ արեան հիւանդութիւններու դէպքին մէջ։ Ռադիոակտիվ ոսկին (սովորաբար 198Au) կ'օգտագործուի ուռուցքների բուժման, լյարդի, փայծաղի եւ այլ օրգաններու հիւանդութիւններու ախտորոշման համար։

Տնտեսական Նշանակութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ապրանքային արտադրութեան պայմաններուն մէջ, ոսկին կը կատարէ համընդհանուր համարժէքի ֆունկցիա, որմով ձեռք կը բերէ յատուկ սպառողական արժէք ու կը վերածուի փողի․

Aquote1.png «Ոսկին ու արծաթը,- գրած է Կ․ Մարքսը,- իրենց բնոյթով փող չեն, բայց փողը իր բնոյթով ոսկի ու արծաթ է» Aquote2.png


Որպէս փող ոսկու առանձնացման պատճառը ատոր ֆիզիկական եւ քիմիական յատկութիւններն են։ Ոսկիի զգալի մասը կ'օգտագործուի ստակներ պատրաստելու համար կամ ձուլակտորներով կը պահուի որպէս կեդրոնական բանկերու (պետութեան) ոսկիի պաշար։ Ան լայնօրէն կ'օգտագործուէր արդիւնաբերական սպառման համար (ռադիոէլեկտրոնիկայի մէջ, սարքաշինութեան մէջ եւ այլն) եւ ոսկերչութեան մէջ։

Սկիզբը, ոսկին կ'օգտագործուի բացառապէս զարդեր պատրաստելու համար, հետագային ան ծառայած է որպէս խնայողութան ու հարստութեան կուտակման, նաեւ փոխանակութեան (սկիզբը ձուլակտորներու ձեւով) միջոց։ Որպէս փող Ո․ Չինաստանի, Հնդկաստանի, Եգիպտոսի եւ Միջագետքի պետութիւններու մէջ, օգտագործուած է դեռեւս մ․ թ․ ա․ 1500 տարի առաջ, իսկ Հին Հունաստանի մէջ՝ մ․ թ․ ա․ 8-7-րդ դարեր։

3 diamond rings.JPG

Առաջին անգամ ոսկիէն, ստակներ հատուած են Լիդիայում, մ․ թ․ ա․ 7-րդ դարուն, ԽՍՀՄ տարածքին մէջ՝ Հայաստանի մէջ, մ․ թ․ ա․ 1-ին դար։ Սակայն հին ատեն ու միջին դարերուն ոսկին վալյուտայի հիմնական մետաղը չէր, որովհետեւ փողի ֆունկցիաներ կը կատարէին նաեւ պղինձն ու արծաթը։

Յայտնագործութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ոսկին ձեռք բերելու ձգտումը, հարստանալու տենչը եղաղ են գաղութային ու առեւտրական բազմաթիւ պատերազմներու պատճառ, Աշխարհագրական մեծ յայտնագործութիւններու շրջանին մէջ, մղել նոր հողերու որոնումներու։

Ամերիկայի յայտնադործումէն ետք, ազնիւ մետաղներու հոսքը Եւրոպա դարձաւ կապիտաչի նախասկզբնական կուտակման աղբիւր։ Կապիտալիզմի զարգացումը, միջմայրցամաքային առեւտրի ընդլայնումը զորացուցին դրամամետաղներու պահանջը, եւ չնայած ոսկիի արդիւնահանումը կ'աճէր, սակայն բոլոր երկրներուն մէջ՝ որպէս փող դեռեւս լայնօրէն օգտագործուած էր նաեւ արծաթը։

Արդիւնաբերութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

19-րդ դարու վերջին արծաթի արժէքը կտրուկ իյնկաւ և երկրներու մեծ մասին մէջ, պայմաններ ստեղծուեցան մոնոմենտալիզմի (ոսկիի) անցնելու համար։ Առաջինը այդ, կատարուեցաւ Մեծ Բրիտանիայի մէջ, 18-րդ դարու վերջին, իսկ 20-րդ դարու սկզբին ոսկիի վալիւտան հաստատուեցաւ աշխարհի երկրներու մեծ մասին մէջ։

Տարերային ապրանքային արտադրութեան պայմաններուն մէջ, արտացոլելով մարդկանց յարաբերութիւնները, երեւոյթներու մակերեսին ոսկիի իշխանութիւնը հանդէս կու գայ, որպէս իրերու յարաբերութիւն։ Ան կը թուի ոսկիի բնական ներքին յատկութիւն ու ծնում ոսկիի ու փողի ֆետիշիզմ։ Ոսկով հարստութիւն դիզելու տենչը անչափ կ'աճի, մղում հրեշաւոր հանցագործութիւններու։

Egypte louvre 127.jpg

Ոսկիի իշխանութինը յատկապէս կը զորանայ կապիտալիստական յարաբերութիւններու պայմաններուն մէջ, երբ ապրանք կը դառնայ նաեւ աշխատուժը։ Կապիտալիզմի ժամանակ համաշխարհային շուկայի կազմաւորումը կ'ընդլայնէ ոսկիի շրջանառութեան ոլորտը, ան կը դարձնէ համաշխարհային փող։ Կապիտալիզմի ընդհանուր ճգնաժամի պայմաններուն մէջ ոսկիի ստանդարտը կը խախտուի։

Կապիտալիստական երկրներու ներքին շրջանառութեան մէջ, տիրապետող կե դառնան թղթադրամներն ու ոսկով չփոխանակուող բանկային տոմսերը։ Կը սահմանափակուին կամ ընդհանրապէս կ'արգիլուին ոսկիի արտահանումն ու առուծախը։ Ատոր հետ կապուած, ոսկին կը դադարի շրջանառութեան ու վճարման միջոցի ֆունկցիաներ կատարել, բայց իդեալապէս հանդէս գալով որպէս արժեչափ, ինչպէս նաեւ պահպանելով գանձակուտակման միջոցի ու համաշխարհային փողի իր նշանակութիւնը, ան կը մնայ որպէս կապիտալիստական երկրներու դրամական համակարգի հիմք ու փոխադարձ դրամական պահանջներու ու պարտաւորութիւններու վերջնական կարգաւորման գլխաւոր միջոց։

Ոսկիի պաշարներու չափը կապիտալիստական վասուտաներու կայունութեան եւ առանձին երկրներու տնտեսական պոտենցիալի կարեւոր ցուցանիշ է։ Արդիւնաբերական սպառման, ինչպէս եւ մասնաւոր գանձակուտակման համար ոսկիի առուծախը կը կատարուի ոսկիի շուկաներուն մէջ։ Ընկերային էկոնոմիկայի պայմաններուն մէջ, ոսկին նոյնպէս համընդհանուր համարժէք է եւ հանդէս կու գայ որպէս արժեչափ ու գիներու մասշտաբ։

1961, Յունուար 1-էն խորհրդային ռուբլին կը պարունակէ 0,987412 գ զուտ ոսկի։ Այդ նոյն քանակութիւնը դրուած է փոխանակային ռուբլու՝ ՏՓԽ-ի անդամ-երկրներու միջազգային ընկերային վալիւտայի, հիմքին մէջ։ Համաշխարհային ընկերային շուկային մէջ ոսկին կը կատարէ համաշխարհային փողի ֆունկցիա։

Գիներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ոսկիի գինը, հաշուի առնելով իր յատուկ գործառոյթը, սկզբէն գոյութիւն ունէր ոսկիի ստանդրատ եւ մինչեւ 1970-ական թուականները ստեղծուած է դրամավարկային կարգաւորման մարմիններու պետութիւն, որ որպէս կանոն, կեդրոնական բանկի խնիրն էր[5][6]։

Ոսկիի համաշխարհային գինը հիմնականինմէջ, կ' որոշուի Լոնդոնի ոսկիի բորսային մէջ։ 2000-ականներու 2-րդ կէսէն, ոսկիի գինը շարունակաբար աւելացած է։ Հիմնական պատճառներէն են ոսկեգործական արտադրանքի համաշխարհային վաճառքի ծաւալի աճը, ԱՄՆ դոլարի դիրքերի թուլացումը եւ ոսկու գնումը որպես հուսալի խնայողություն՝ համաշխարհային վերջին տնտեսա-ֆինանսական ճգնաժամի հետեւանքներու համատեքստին մէջ։

2012 թուականի վերջին տարիներուն առաջին անգամ ոսկիի համաշխարհային գինը կայունացման նշաններ կե դրսեւորէ։ Ըստ կանխատեսումներու՝ առաջիկայ տասնամյակի մէջ, ոսկիի պահանջարկը կաճի՝ հանգեցնելով ոսկիի գինի աճի միտման պահպանմանը։

Պաշարներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Gold-russia-mdm.jpg

Ոսկիի պաշարներ, ոսկիի ձուլածոներու ու ստակներու կեդրոնացած ռեզերվներու ֆոնդ, որը կը պատկանի երկրի կեդրոնական էմիսիոն բանկերին կամ գանձատանը։ Ոսկիի ազատ շրջանառութեան ժամանակաշրջանին մէջ, կը կատարէին միջազգային վճարումներու (համաշխարհային փողի), ներքին մետաղադրամայի շրջանառութեան, աւանդներու վճարումներու ու բանկային տոմսերու փոխանակման ռեզերվային ֆոնդերու դեր։

2000ի Յունուարէն մինչեւ՝ 2009 Մարտ, կեդրոնական բանկերը իրենց պահուստային ոսկին կրճատած են 114 միլիոն տրոյական ունցիայով։ Այնուհետ, հաւանաբար նաեւ ոսկիի գիներու աճով եւ համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամով պայմանաւորուած, կեդրոնական բանկերը սկսած են աւելացնել իրենց ոսկիի պաշարները։

Արժոյթի միջազգային հիմնադրամը իր կայքին մէջ, ամէն ամիս կը հրապարակէ կեդրոնական բանկերու ոսկու պահեստային պաշարներու վերջին ամսուան տուեալները։ Այսպիսով 2015 Փետրուարի դրութեամբ, ոսկիի ամենամեծ պահեստային պաշարները ունին Միացեալ նահանգները՝ 261.5 միլիոն տրոյական ունցիա ծաւալով։ Իսկ առաջին 4 հորիզոնականները զբաղեցնող երկրները ընդհանրապէս կը տիրապետեն համաշխարհային պաշարներու կէսէն աւելիին։

Միայն Ռուսիոյ, Թուրքիոյ եւ Հնդկաստանի ոսկիի պաշարներու աճը, կը պայմանաւորուին համաշխարհային շուկայի փոփոխութիւններու 60 տոկոսը։ 2009 թուականէն ետք, Ղազախստանը իր պաշարները աւելցուցած է 4 միլիոն ունցիայով փաստացի եռապատկելով եղած պաշարները։

Ամբողջ աշխարհին ոսկիի մեծ պաշարները (2013, Յունուար).

Երկիր/ Կազմակերպութիւն Ոսկի
(տոննա)
Ոսկու ընդհանուր
կշիռը
պետական արժութային պահուստներ (%)
1 Կաղապար:Դրոշավորում/USA ԱՄՆ 8 133,5 76,3 %
2 Գերմանիա Գերմանիա 3 391,3 73,5 %
3 Արժոյթի միջազգային հիմնադրամ 2 814,0 -
4 Կաղապար:Դրոշավորում/Իտալիա Իտալիա 2 451,8 72,8 %
5 Կաղապար:Դրոշավորում/Չինաստան Չինաստան 1 054,1 11,7 %
6 Կաղապար:Դրոշավորում/Ճապոնիա Ճապոնիա 765,2 3,3 %
7 Կաղապար:Դրոշավորում/Նիդեռլանդներ Նիդեռլանդներ 612,5 60,6 %

Հետքարքիր Փաստեր[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Իրականին մէջ, ոսկին շատ դժուար յայտնաբերած են, որովհետեւ ան հազուագիւտ մետաղ է։ Աշխարհին մէկ ժամուան ընթացքին, ավւլի շատ պողպատ կը ձուլեն, քան մարդկութեան պատմութեան ողջ ընթացքին ձուլուած ոսկին է։
  • 2011 թուականին, ոսկիի համաշխարհային արդիւնաբերութիւնը կազմած է 2.8 հազար տոննա։ Ոսկիի ամենաշատ պաշարը յայտնաբերուած է Չինաստանի, Աւստրալիոյ եւ ԱՄՆ-ի մէջ։
  • Մարդկութեան ողջ պատմութեան ընթացքին, արդիւնաբերուած է 150-200 հազար տոննա ոսկի։ Ոսկու ամենամեծ պաշարները կը գտնուին մոլորակի միջուկին մէջ։ Ըստ գիտնականներու՝ այնտեղ 5 անգամ աւելի ոսկի կայ, քան բոլոր յայտնի եւ մարդկութեան հասանելի հանքերուն մէջ։ Եթէ այդ ոսկով հնարաւոր ըլլար ծածկել Երկրի մակերեսը, ապա շերտի հաստութիւնը կը կազմեր 0.5 մեթր։
  • Ոսկին էլաստիկ, բայց ծանր մետաղ է։ 1 գրամ կշռող ոսկու կտորէն, հնարաւոր է 3 քմ երկարութեամբ լար հատել, սակայն 37 սմ կողմ ունեցող ոսկու մեկ խորանարդը կը կշռէ 1 տոննա։
  • Ոսկիի ամենամեծ բնակտորը յայտնաբերուած է Աւստրալիոյ մէջ 1872 թուականին՝ 25х63 սմ չափսերով ամբողջական գունդ, որ կը կշռէր 70 քգ։
  • Ոսկիի ամենափոքր մասնիկներ կան իւրաքանչիւր մարդու օրգանիզմին մէջ, ով կ'աշխատի ոսկիի հետ կամ կը պահէ զայն։ Եթէ այրեն այն կտորը, որուն մէջ կը պահուի ոսկին, ապա մոխիրի մէջ կարելի թանկարժէք մետաղի փոքրիկ մասնիկներ յայտնաբերել։
  • Ոսկին չ'ենթարկուիր քիմիական փոխազդեցութեան։ Զայն ձուլել կարելի է միայն կոնցենտրացուած թթուների, աղաթթուի եւ ազոտաթթուի խառնուրդին մէջ։
  • Մաքուր ոսկին ունի 999 հարգ։ Որովհետեւ ոսկին շատ փափուկ է, ատոր վրայ կարելի է փորագրել եղունգով, աւելցնել պղինձ կամ արծաթ։ Մաքուր ոսկիի, քանակը խառնուրդին մէջ կ'որոշէ հարգը։ 585 հարգի խառնուրդի 1 կրամին կը հասնի 0.585 մգ ոսկի։
  • Այսօր համաշխարհային բանկային պահուստները կը գնահատուին 32 հազար տոննա ոսկիով։ Եթէ այդ ամբողջ ոսկին ձուլեն, ապա կստացուի 12 սմ կողմով խորանարդ ոսկի։ Ոսկիի ամենամեծ հանքատերերն են ԱՄՆ-ն (8,1 հազար տոննա), Գերմանիան (3.4 հազար տոննա), Միջազգային արժութային հիմնադրամը (2.8 հազար տոննա)։

Տե՛ս նաեւ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Գրկանութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Борисов С․ М․, Золото в экономике современного капитализма, М-, 1968․
  • Брук Лармер, Цена Золота։ National Geographic Россия, Февраль 2009, с. 85-105.
  • Определение в компонентах водных экосистем золота и других элементов методом нейтронно­активационного анализа // Вода։ технология и экология. 2009. № 2. с. 62 — 68.

Արտաքին Յղումներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. Կաղապար:Lang-lv
  2. Կաղապար:Книга
  3. Կաղապար:Книга
  4. Неорганическая химия: в 3 т./Под ред. Ю. Д. Третьякова. Т. 3: Химия переходных металлов. Кн. 2. М.: Изд. центр «Академия», 2007, 400 с.
  5. Алмазова О. Л., Дубоносов Л. А. Золото и валюта: прошлое и настоящее. — М.: Финансы и статистика, 1988, с. 50.
  6. Вернее, объявлялась стоимость банкнот в граммах золота, так как золото и было международной валютой