Դեղձենի

Ուիքիփետիաէն
Jump to navigation Jump to search


Կաղապար:Taxobox արւմտ. Դեղձենի (Լատիներէն՝ Prunus persica), վարդազգիներու ընտանիքի բոյսերու ցեղ է։ Հայրենիքը կը գտնուի հիւսիս-արեւմտեան Չինաստանի Թարիմ գետի աւազանի եւ Քունլուն Շան լեռներու հիւսիսային լանջերու արանքին մէջ գտնուղ տարածաշրջանին, ուր ան մշակուած է եւ դարձած է ընտանի[1]:

Կենսաբանական Նկարագիր[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Պատկերազարդումը Օթթո Թոմէի բուսաբանական[2] գիրքէն

Յայտնի է 5 տեսակ։ Բոլոր տեսակները հիմնականին մէջ առաջացած են սովորական դեղձենու տեսակէն, որ մինչեւ 8 մ բարձրութեան, բաժակաձեւ, կլորաւուն սաղարթով ծառ է։ Տերեւները երկարաւուն են, նշտարաձեւ, ատամնաւոր եզրերով։ Ծաղիկները երկսեռ են, վարդագոյն։ Պտուղը հիւթալի կորիզապտուղ է, 60-200 գ եւ աւելի կշռով, գնդաձեւ, կլոր, երբեմն ձուաձեւ, դեղնավարդագոյն, դեղնակարմրաւուն։ Կորիզը խոշոր է։ Սերմը հիմնականին մէջ դառն է։ Պտղամաշկը մեծ մասամբ խաւոտ է, հազուադէպ՝ անխաւ։ Պտղամիսը սպիտակ է կամ դեղին։ Կան պճղովիներ, որոնց կորիզը հեշտութեամբ կ'անջատուի պտղամիսէն, եւ հիւլիներ, որոնց կորիզը պտղամսէն չ'անջատիր։ Պտղամիսը համեղ է, հիւթալի, քաղցր։ Կ'օգտագործուի թարմ եւ վերամշակուած չիր, պահածոյ, ճեմ եւ ալանի։ Բազմացումը՝ աչքապատուաստով եւ սերմերով։ Բերքատւութիւնը՝ 200-400 ց/հա։

Դասակարգին Մէջ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Հայաստանի մէջ մշակուող բոլոր մշակատեսակները խաւոտ են, կան նաեւ քանի մը ցածրորակ, անխաւ տեսակներ։ Կ'ըլլան վաղահաս, միջահաս եւ ուշահաս։

Apis melifera on peach.JPG

Ծաղիկները

20120531 brno 3465u.JPG

Տերեւները

Pfirsichbaum 04.jpg

Պտուղները

Պտուղին Սննդային Կազմը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Օրկանական թթուներ՝ խնձորի, գինիի, կիտրոնի, խինինի
  • Հանքային աղեր՝ երկաթ, պղինձ, կալիում, ֆոսֆոր, ցինկ, մագնեզիում, սելեն, մանկան
  • Կենսանիւթեր C, B, E, K, PP խումբերու, կարոտին
  • Պեկտիններ եւ եթերային իւղեր
  • Կորիզները կը պարունակեն դառը նուշի իւղ եւ ամիկտալին։

Անուն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Լատիներէն՝ Prunus persica անունը կը նշանակէ՝ «պարսկական խնձոր»: Հայերէն անունը կը ծագէ «դեղինէն»[3]

Բանահիւսութեան Մէջ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Հայկական ասացուածք՝

Պատկերասրահ

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]