Թորոս Թորամանեան

Jump to navigation Jump to search

Կաղապար:Տեղեկաքարտ Ճարտարապետ

Թորոս Թորամանեան (18 Մարտ 1864, Շապին Գարահիսար - 1 Մարտ 1934, Երեւան), հայ նշանաւոր ճարտարապետ:

Կենսագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ծնած է Փոքր Հայքի Շապին Գարահիսար քաղաքին մէջ (ուր ծնած է նաեւ Զօրավար Անդրանիկը) 1864 թուականին, հողագործի ընտանիքի մը մէջ: Սկզբնական կրթութիւնը ստացած է իր ծննդավայրին մէջ: 1883 թուականին մեկնած է Կոսդանդնուպոլիս, աշխատած է որպէս ատախձագործի աշակերտ: 1888-1893 թթ. սորված է Կ.Պոլսու Կայսերական Գեղարուեստից ճեմարանի ճարտարապետական բաժնին մէջ: 1896-1900 թթ. ապրած է Պուլկարիոյ մէջ, զբաղած է շինարարութեամբ: Սակայն անոր շատ աւելի կը հետաքրքրէր ճարտարապետութեան տեսութիւնը: 1900 թուականին կը մեկնի Յունաստան, ապա Եգիպտոս եւ Իտալիա[1]: 1902 թուականին եղած է Փարիզ, ուր ունկնդրած է դասախօսութիւններ արուեստի մասին, զբղած է արեւելեան հնագիտական առարկաներու ուսումնասիրութեամբ: 1903, 1905-1909 թթ. յայտնի հնէաբան Նիկողայոս Մառի հետ միասին մասնակցած է Անիի մէջ տարուող պեղումներուն, կատարելով անոր աւերակներու ողջ ճարտարապետական նիւթի յատակագծերը, նկարները, կտրուածքները եւ վերակազմութիւնները: Իր աշխատանքներով Թ. Թորամանեանը կը յեղաշրջի կատարելու համաշխարհային ճարտարապետութեան պատմութեան մէջ, ներկայացնէ հայկական ճարտարապետութեան ծագումը եւ զարգացման շրջանները:

20-րդ դարու սկզբին Թ. Թորամանեանի ջանքերով Զուարթնոցի աւերակները դուրս բերուեցան հողի դարաւոր շերտերու տակէն: Թորամանեանի մանրամասն ուսումնասիրութիւնները վերականգնեցուցին տաճարի իսկական պատկերը: Յայտնի դարձաւ, որ տաճարը եղած է բոլորակ, եռայարկ, հայկական թմբուկով, գմբէթաշէն ինքնատիպ կոթողով մը: Երբ պեղումներու ժամանակ յայտնաբերուեցաւ Գագիկ թագաւորի արձանը՝ Գագիկաշեն Սբ.Գրիգոր տաճարի մանրակերտը ձեռքին, հաստատուեցաւ, որ Թորամանեանին յաջողած էր Զուարթնոցի յատակագծի ուսումնասիրութեամբ ճշգրտօրէն յայտաբերել շինութեան տեսքն ու ձեւը, քանի որ համաձայն պատմիչի Գագիկաշենը Զուարթնոցի կրկնութիւնն էր:

1921 թ.-ին ԵՊՀ-ի մէջ դասախօսութիւններ տուած է Հին Հայաստանի ճարտարապետութեան պատմութեան մասին:

Թորամանեանը մահացած է 1934 թուականին Երեւանի մէջ: Թաղուած է Հրազդան գետի ափին:

Հայաստանի մէջ սահմանուած է Թորոս Թորամանեանի անուան մրցանակ:

Ստեղծագործութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • «Զուարթնոց Եկեղեցին» (1905),
  • «Էջմիածնի տաճարը» (1909),
  • «Տեկորի տաճարը» (1911)։

Թ. Թորամանեանի ստեղծած նիւթերով՝

  • Յո. Ստրժիգովսկի. «Հայերու ճարտարապետութիւնը և Եւրոպան»,
  • Կ. Ղաֆատարեան. «Նիւթեր հայկական ճարտարապետութեան պատմութեան»։
Toros Toramanian 2014 Armenian stamp.jpg

Գրականութիւն Թորամանեանի Մասին[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Մէջբերումներ Թորոս Թորամանեանի մասին[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Aquote1.png Ահա վեր է կացել հայ ճարտարապետ Պ. Թորամանեանը, ցոյց է տալիս Եւրոպային ու ամբողջ աշխարհին, թէ գոյութիւն է ունեցել հայկական ինքնուրոյն ճարտարապետութիւն եւ հայկական ինքնուրոյն ճարտարապետութիւնը ազդել է թէ՛ հարեւան եւ թէ՛ հեռաւոր ազգերի ճարտարապետութիւնների վրայ, ստիպում է ազգերի արուեստների պատմութեան մէջ նոր գլուխ բաց անել «հայոց ճարտարապետութիւնը» վերնագրով: Aquote2.png


Aquote1.png Եթէ ճարտարապետութիւնը քարացած երաժշտութիւն է, ապա Թորոս Ճարտարապետը այդ քարացածը վերածել է կենդանի երգի: Նա մեր հոյակապ աւերակների ու յուշարձանների, նոյնքան հոյակապ երգիչն է: Aquote2.png


Aquote1.png Տիտանական ջանքերի, մտքի ու զգացմունքների լարման գնով, համաշխարհային եւ հայ մշակոյթի իմացութեան հողից ելնելով, նա թափանցել էր ժամանակի խորքերը եւ բիւրեղեայ մաքրութեամբ դուրս հանել այն մարգարիտները, որոնք զուտ ազգային են: Ողջ աշխարհին ապացուցեց հայկականը... Aquote2.png


Պատկերասրահ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Արտաքին յղումներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]