Ըմբշամարտ

Jump to navigation Jump to search
Pankratiasten in fight copy of greek statue 3 century bC.jpg

Ըմբշամարտ, երկու մարզիկներու գօտեմարտի ընդհանուր անուանում, որ կը ներառէ մի քանի մարզաձեւեր՝ յունահռոմէական, ազատ ոճի, ձիւտօ եւ սամբօ, որոնցմէ առաջին երեքը կը մտնեն ողիմպիական խաղերու ծրագիրի մէջ, ինչպէս նաեւ ազգային ըմբշամարտերը:

Կանոններու Պատմութենէն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ըմբշամարտը որոշակի կանոններ ունեցող մենապայքարային մարզաձեւ է, ուր գոտեմարտողներու նպատակն է մրցակիցի նկատմամբ առաւելութեան հասնիլ՝ միաւորներ ձեռք բերելով կամ մրցակիցի թիկունքը դիպցնելով գետնին: Վաղնջական ժամանակներէն, երբ ըմբիշները կը գօտեմարտէին, մարտերու տեւողութիւնը սահմանափակուած չէր եւ կը շարունակուէր մինչեւ մրցակիցներէն մէկուն յաղթանակը: Ըմբշամարտին մէջ չկային քաղային կարգեր, եւ բոլոր մարզիկները անկախ սեփական քաշերու զգալի տարբերութենէն պարտաւոր էին մարտ վարել իրար դէմ: Առաւելութիւնը կը ստանար աւելի ծանր քաշ ունեցող մարզիկը, եւ, բնականաբար, ան յաղթանակ կը տանէր աւելի յաճախ: Ըմբշամարտի նման մրցումները տարածուած էին բազմաթիւ երկիրներու մէջ: Ատոնք կը կազմակերպուէին հին յունական ողիմպիական խաղերուն, հայկական ազգային տոնախմբութիւններուն, այլ երկիրներու ազգային տօներուն եւ յաճախ կ'աւարտէին առաւել թեթեւ քաշ ունեցող մարզիկներու պարտութեամբ կամ զգալի վնասուածքներով, իսկ երբեմն՝ նոյնիսկ մահով:

Գործերու նման վիճակը մտահոգութիւններու առիթ կու տար, եւ հիմնահարցերը սկսան լուծում ստանալ 1912-էն, երբ հիմնադրուեցաւ Ըմբշամարտի միջազգային ֆետերասիոնն: Ֆետերասիոնը սահմանեց քաշային կարգեր, որ հաւասարութիւն մտցուց մրցակիցներու միջեւ, պակսեցուց վնասուածներու քանակը: Սակայն այդ քաշային կարգերը անփոփոխ չեն: Ժամանակի ընթացքին տարբեր պատճառներով ատոնք ենթարկուած են եւ կը շարունակուին ենթարկուիլ փոփոխութեան:

Փոխուած են նաեւ գօտեմարտի տեւողութիւնը, մրցամասերու քանակը, մարտերու ընթացքին տրուող ընդմիջումներու քանակն ու տեւողութիւնը եւ այլն: Այսպէս, մինչեւ 1924-ը գօտեմարտերը կը շարունակուէին մինչեւ մարզիկներէն մէկուն յաղթանակը: 1924-ին գօտեմարտի տեւողութիւնը սահմանուեցաւ 40 վայրկեան, որ կը բաժնուէր 20 վայրկեաննոց երկու մրցամասի: 1928-ին գօտեմարտի տեւողութիւնը կիսով չափ կրճատուեցաւ, եւ ըմբիշները մարտը կը վարէին 10 վայրկեան կանգնած դրութեամբ, այնուհետեւ՝ 3-ական վայրկեան՝ ծնրադիր վիճակին մէջ եւ վերջին 4 վայրկեանը՝ դարձեալ կանգնած դրութեամբ: 1933-ին գօտեմարտի տեւողութիւնը դարձաւ 10 վայրկեան, ըստ որուն ըմբիշները կը գօտեմարտէին միայն կանգնած դրութեամբ:

1945-ին ազատ ոճի ըմբիշներու գօտեմարտը սահմանուեցաւ 15 վայրկեան՝ առաջին վեց վայրկեանին կանգնած դրութեան մէջ, 3-ական վայրկեան՝ ծնկադիր եւ վերջին 3 վայրկեանը՝ կանգնած դրութեան մէջ: 1950-ին այս կարգը սահմանուեցաւ նաեւ յունահռոմէական ըմբշամարտի համար: 1956-ին գօտեմարտի տեւողութիւնը դարձաւ 12 վայրկեան, որմէ առաջին 6 վայրկեանը՝ կանգնած դրութեան մէջ, 2-ական վայրկեան՝ ծնրադիր, վերջին 2 վայրկեանը՝ կանգնած դրութեան մէջ:

1961-ին գօտեմարտի տեւողութիւնը սահմանուեցաւ վայրկեան՝ 5-ական վայրկեաննոց 2 մրցամասով՝ մէկ վայրկեան ընդմիջումով:

1969-ին գօտեմարտի տեւողութիւնը դարձաւ 9 վայրկեան՝ 3-ական վայրկեաննոց 3 մրցամասերով՝ երկու մէկ վայրկեաննոց ընդմիջումներով:

1980-ին գօտեմարտի տեւողութիւնը սահմանուեցաւ 6 վայրկեան՝ երկու երեքական վայրկեաննոց մրցամասերով՝ մէկ վայրկեաննոց ընդմիջումով:[1]

Կանանց Ըմբշամարտ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

2001 թուականին Ըմբշամարտի միջազգային ֆետերասիոնը որոշում կայացուց ազատ ոճի ըմբշամարտի մրցումներ կազմակերպել կանանց համար: Ըստ որուն՝ անոնք միջազգային մրցումներուն, աշխարհի եւ մայրցամաքային առաջնութիւններուն պիտի մրցին եօթը, իսկ ողիմպիական խաղերուն՝ չորս քաշային կարգերու մէջ:

Ազգային Ըմբշամարտեր[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Տես Նաեւ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Աղբիւրներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. Միքայել Իսպիրյան, Վահրամ Առաքելյան, Մարզական հանրագիտարան, Երևան, 2007, էջ 124-125: