Հայկական Պարարուեստ

Jump to navigation Jump to search
Եարխուշտա

Հայկական պարարուեստ, սկիզբ առած է նախաքրիստոնէական շրջանին, Հայկական լեռնաշխարհին մէջ, երբ դեռ պատմական Հայաստանին մէջ կը տիրէր հեթանոսութիւնը եւ հանդիսացած է հայ ժողովուրդի բնաւորութիւնը նկարագրող գեղագիտական վառ արտայայտչամիջոցներէն մէկը: Իր միջոցով կարելի է տեսնել հայ ժողովուրդի մտածողութիւնը, հոգեկան աշխարհը եւ բնութեան ու կեանքի հանդէպ ունեցած վերաբերմունքը:[1]

Սերունդէ սերունդ փոխանցուելով եւ որոշակի փոփոխություններու արժանանալէ ետք, անիկա դարձեալ պահպաներ է իր հիմքին մէջ առկայ եւ միայն իրեն յատուկ շարժական, կառուցուածքային եւ երաժշտական առանձնայատկութիւնները[2]:

Պատմութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

20-րդ դարասկզբին Արեւմտեան Հայաստանէն Արեւելեան Հայաստան կը գաղթեն բազմաթիւ հայ ընտանիքներ, որոնք իրենց հետ կը բերեն երգեր, պարեր եւ իրենց բնորոշ տարազներ: Բնականաբար, տեղի է կ'ունենայ ազգային մշակոյթի երկու տարբեր ճիւղերու խաչասերում, որու արդիւնքով կը ձեւաւորուի նոր՝ աւելի հարստացած տարբերակը:

Հայաստանի մէջ խորհրդային կարգերու հաստատումէն ետք հայկական պարի ուսուցումը պետութիւնը կը վերցնէ իր վրան: կը Հիմնուին պարային դպրոցներ, որոնք կը նպաստեն ազգային պարէն առանձնացուող ժողովրդական պարի ստեղծումին[3]:

Ներկայիս հայկական ազգային պարը կը բաժնուի երկու խումբի.

  • ազգագրական
  • ժողովրդական:

Ժողովրդական պարը, ըստ էութեան, կը տարբերի ազգագրականէն: Անիկա յառաջացած է խորհրդային «խորէոգրաֆիկ» դպրոցի կաղապարէն, եւ ղեկավարուելով դասական եւ բեմապարային պարի ներկայացուցիչներու կողմէ, կը հեռանայ իր ազգային ակունքներէն[4]:

Ինչ կը վերաբերի ազգագրականին, ապա վերջինիս հիմքին մէջ ինկած է ազգի ընդհանուր նկարագիրը տալու նպատակը: Ազգագրութիւն բառը, ինքնին, կը բնութագրէ գիտութիւն մը, որ կ'ուսումնասիրէ ժողովուրդներու նիւթական եւ հոգեւոր մշակոյթը, հետեւաբար վերջինիս սովորոյթները, տեղաշարժերը, ազգային առանձնայատկութիւնները եւ անոնց պատմամշակութային առնչութիւնները:

Ազգագրական պարը, միահիւսուելով տուեալ միջավայրի ծէսերուն, տօնակատարութիւններուն, հաւատալիքներու ու պաշտամունքներու հետ, կը ստեղծէ հայ ժողովուրդի հոգեբանութիւնը եւ զգացմունքային աշխարհը նկարագրող մշակոյթ մը, որ եւ հայ պարարուեստն է[3]:

Պարատեսակներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Փափուռի
Փափուռին, Մասունք ազգագրական երգի-պարի խումբի կատարմամբ
  • Գէոնտ (Գէովնտ)
  • Վերվերի
  • կորանի
  • Շորոր (ճոճք)
  • Ֆնճան
Կարին երգի-պարի համոյթը «Ֆնճան» պարելու ընթացքին
  • Թամզարա (պար)
  • Աստվածածնայ պար
  • Լորկէ
  • Ծաղկաձորի
«Կարին» աւանդական երգի-պարի համոյթը Ծաղկաձորի կը պարէ
  • Թամուր աղա
  • Էջմիածին
  • Թարս պար
Թարս պար
  • Լուտկի
  • Երեք ոտք
  • Շաւալի
  • Խոշ պիլազիգ
  • Ռոստամ բազի
Պատկեր:Ռոստամ բազի.jpg
Կարին աւանդական երգի-պարի համոյթը Ռոստամ Բազի պարելու ընթացքին
  • Թռթռուգ
  • Սրապար
  • Քոչարի
  • Մշու խըռռ
  • Քերծի
  • Եարխուշտա
  • Իշխանաց պար
  • 9 ոտք
  • 12 ոտք

Տարատեսակներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Հայկական պարը կարելի է դասակարգել համաձայն քանի մը բնութագրիչներու[5]:

Ըստ կատարման բնոյթի[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Պարերգեր պարեր, որոնք կը զուգորդուին երգերով:
  • Պարեր, որոնք կը նուագակցուին միայն երաժշտական գործիքներով:
  • Պարեր, որոնք եւ կը նուագակցուին եւ կը զուգորդուին երաժշտական գործիքներով եւ երգով:

Ըստ ձեռքերը բռնելու ձեւի՝[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Ճկոյտներով
  • Ափերով
  • Խաչուած ափերով
  • Ուսերով
  • Գօտիէն

Ըստ բովանդակութեան[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • առասպելական
  • էպիկական
  • լիրիկական
  • պաշտամունքային
  • ճանապարհի
  • լարախաղացներու
  • աշխարհիկ
  • աշխատանքային
  • ռազմական
  • որսորդական
  • մանկական

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. «Ազգային պարեր։ Հայաստանի Հանրապետություն»։ Gisher։ արտագրուած է՝ 2016-01-28 
  2. «Հայ ժողովրդական պարարվեստ»։ «ԻՄ ՀԱՅԱՍՏԱՆ»։ արտագրուած է՝ 2016-01-28 
  3. 3,0 3,1 «Հայկական պար»։ Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն։ արտագրուած է՝ 2016-01-28 
  4. «ԱԶԳԱՅԻՆ ՊԱՐԱՐՎԵՍՏԻ ԱՆԱՂԱՐՏՈՒԹՅՈՒՆԸ | «Կարին» ավանդական երգի եւ պարի համույթ»։ www2.karinfolk.am։ արտագրուած է՝ 2016-01-28 
  5. «Պատմություն | «Կարին» ավանդական երգի եւ պարի համույթ»։ karinfolk.am։ արտագրուած է՝ 2016-01-28 

Կաղապար:Օրուա յօդուած նախագծի մասնակից

Կատեգորիա:Հայկական պարարուեստ