Գահիրէի Հայերը

Jump to navigation Jump to search
Խան Ալ Խալիլի շուկան

Գահիրէի հայերը սկսած են հաստատուիլ քաղաքի հիմնադրման ժամանակներէն։ Եգիպտական արքունիքին մէջ ծառայող հայ երեսփոխանները խրախուսած են հայերուն մուտքը Գահիրէ, օժանդակել անոնց առեւտրական գործունէութիւնը, հովանաւորել արհեստաւորներուն ու վարպետներուն։ Քաղաքի հիւսիսային դարպասի շինարարութեան ժամանակ (1074-94 թթ.), ծագումով հայ երեսփոխան Պատր ալ Ճամալիի նախաձեռնութեամբ, Եդեսիայէն հրաուիրուած են հայ ճարտարապետ եղբայրներ։ 13-րդ դարին Գահիրէի մէջ հայտնի եղած է շինարար, ճարտարապետ Պահա Ատ Տին Գարագուշը, որը կառուցուած է Կիզայի նշանաւոր կամուրջը, քաղաքի միջին պարիսպը եւ այլ շինութիւններ։ Քաղաքին մէջ անոր անունով հրապարակ կոչուած է։ 14-րդ դարում Գահիրէին մէջ եղած է հայկական երեք թաղամաս։ Գահիրէի ամենահայտնի Խան ալ Խալխի շուկային մէջ ներկայիս պահպանուած են հայ ոսկերիչներու արհեստանոցները։

Հայ գաղութը Մուհամմետ Ալիի կառավարման տարիներուն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Հայ գաղութը բուռն ծաղկում ապրած է Եգիպտոսի փաշա Մուհամմետ Ալիի կառավարման տարիներուն։ Կառուցուած են Սուրբ Աստուածածին (1839 թ.), Սուրբ Մինաս (1843 թ.) եկեղեցիները, կոյս Մարիամի մատուռը։ Բացուած է առաջին՝ Գալուստեան (Եղիազարեան) ազգային վարժարանը, ինչպէս նաեւ՝ հիւանդանոց եւ հիւրանոց։ 1865-էն Գահիրէի մէջ սկսած են հրապարակել եգիպտահայ առաջին՝ «Արմաւենի» պարբերականը։ 1880-84-ին գործած է Ուսումնասիրաց ընկերութիւնը։

Համայնքի ղեկավարումը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

20-րդ դարու սկիզբին Գահիրէի մէջ ապրած է 5607 հայ, եղած է երեք դպրոց, գործած են տարբեր բնոյթի ազգային ընկերութիւններ եւ միութիւններ։ 1954-ին հայերու թիւը կազմած է արդէն 22-23 հազար, գործած է 6 դպրոց։ 2003-ին Գահիրէի մէջ կը բնակէր մօտ 5 հազար հայ։ Համայնքի կեանքը կը ղեկավարէ Գահիրէի հայոց թեմական ժողովը եւ ազգային իշխանութիւնը։ Կը շարունակեն գործել հայկական եկեղեցիներն ու ազգային վարժարանները։ Հայապահպան գործունէութիւն կ'իրականեցնէն Հ.Յ.Դ., Ռ.Ա.Կ., Ս.Դ.Հ.Կ. տեղական կազմակերպութիւնները, Հ.Բ.Ը.Մ. Գահիրէի մասնաճիւղը, Հայ գեղարուեսաասիրաց միութիւնը, Հայկական ընթերցասրահը, Կոկանեան ակումբը, Համազգային մշակութային միութիւնը, Նոր սերունդ երիտասարդական մշակութային միութիւնը, Յուսաբեր մշակութային ընկերակցութիւնը եւ ակումբը, Հայ Կարմիր խաչը, Հայ մշակոյթի բարեկամներու միութիւնը, Հայ ազգային հիմնադրամը, Հ.Մ.Ը.Մ. «Արարատ», «Նուբար» մարզական ակումբները։

Պարբերականները[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

1994-ի Յունուարին բացուած է Հայկական մատենադարան (գրած է հայ երգարուեստի երախտաւոր Մարգարիտ-Պայծառ Յակոբեանի անունը)։ Լոյս կը տեսնեն «Արեւ», «Յուսաբեր», «Ջահակիր» պարբերականները։ 1954-ից Համազգային մշակութային միութեան նախաձեռնութեամբ կը գործէ ամենօրեայ մէկ ժամնոց հայկական ռատիօժամ։ Գահիրէն հայ մշակոյթի կեդրոններէն մէկն է։ Այստեղ ստեղծագործած են անուանի գրողներ, դերասաններ, նկարիչներ, ճարտարապետներ։

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]