Դարոյնք

Jump to navigation Jump to search
Բնակավայր
Դարոյնք
թրք.՝ Doğubayazıt
Dogubayazit-gun-dogumu.jpg
Երկիր Flag of Turkey.svg Թուրքիա
Մայրաքաղաքն է՝ Քրտական Արարատեան Հանրապետութիւն
ԲԾՄ 1625 մեթր
Բնակչութիւն 121 263 մարդ (2018)
Փոստային ցուցանիշ 04×××
Դարոյնք

Դարոյնք, Դարօնք կամ Դարունից բերդ, հին եւ հռչակաւոր ամրոց Այրարատայ Կոգվիտ գաւառի որ ԺԵ. դարէ սկսեալ ծանօթ է Բայազիդ անուամբ:

Կը յիշուի ի պատմութեան Դ. դարու մէջ, նախ իբրեւ հզօր ամրոց եւ ապաստանարան արքունի պնձանց եւ գանձուց, իսկ յետոյ իբրեւ հայրենի տուն Բագրատունեաց պայազատներու: Նախ կը յիշուի Մեծին Տրդատայ մահէն վերվ, հիւսիսայնոց կամ Մաղքթաց ի Հայս արշաւանաց ատեն, որոնց երկիւղէն «խոյս ետ թագաւորն Հայոց Խոսրով. եւ անկաւ յամուր բերդն Դարօնից, եւ ընդ նմա ծերունին Վրթանէս եպիսկոպոսապետն Հայոց»: Բերդիս մէջ ամրացաւ երբեմն նաեւ Արշակ Բ. պարսից Շապուհ թագաւորի հետ ըրած երկար պատերազմաց ժամանակ, որոնք անոր գերութենէն վերջ տիրեցին նաեւ ամրոցիս, իսկ երբ իր որդին Պապ թագաւորեց, ուրիշ ամրոցներու հետ «Թափեաց յինքն... եւ զբերդն Տարօնից որ է յերկիրն Կոգայ, ուր կային գանձք Արշակունեացն սաստիկ յոյժ»: Ամրոցս Բագրատունեաց սեփականութիւն եղած միջոց, հոս էին ոչ միայն անոնց արքունիքը այլեւ գերեզմանները. 616 թուին բազմայաղթ Սմբատ մարզպանը պարսից դուռը վախճանելով, հանդիսով ու փառօք հոս բերին «Ի բնիկ հանգստարանին, եւ եղին ի տապանի, ի գեօղն Դարիւնս, որ Դարիւնս, որ է ի Կոգովիտ գռ.ի»: Նոյնպէս 642-ին, իր որդւոյն Վարաշտիրոտ Ա. բարձին զմարմինեւ տարան թաղեցին առ հօր իւրում ի Դարիւնս»: Աշոտ Պատրիկ անուանի իշխանապետն Հայոց եօթներորդ դարու մէջ, «շինէր զեկեղեցին Դարունից յիւրում ոստանին». յորում դրուեցաւ նաեւ Քրիստոսի մարդեղութեանի պատկերն՝ արեւմուտքէն բերած, եւ եկեղեցին անուանեց Ամենափրկիչ, ինչպէս կ’աւանդեն մեր պատմիչներէն ոմանք:

Վերոյիշեալ պատկերը յետոյ տարած են ի Հաւուց Թառ, եւ այժմ կը պահուի, Էջմիածին: Հէշմ ամիրապետէն 734 թուին իշխանապետ դրուած է այլ ոմն պայազատ Բագրատունիներէն Աշոտ Պատրիկ՝ որդի Վասակայ, որուն վրայ նախանձելով Մամիկոնեանները Գրիգոր եւ Դաւիթ, տասը տարի ետքը ուզեցին դաւաճանել զինքը. իսկ Աշոտ «ժողովէր զախս տան իւրոյ յամրոցն Դարիւնից, եւ զտիկինն եւ զամենայն ընտանիքս իւր, եւ թողոյր ի վերայ պահպան զամրոցն պահել. եւ ինքն անցեալ գնայր յաշխարհն Ասորւոց առ իշխանն Իսմայէլի Մրուան»: Մրուան ամիրապետին մեծ օգնութիւն ըրաւ Աշոտ, անոր թշնամիները քաջութեամբ վանելով, եւ մեծարուելով դարձաւ իր աշխարհը. Բայց քանի մը տարի վերջ Գրիգոր իշխանէն ձերբակալուելով՝ ղրկուեցաւ աչքերէն, որուն վրայ սգացին Հայոց աշխարհի բոլոր նախարարները: Այդ դէպքէն վրեջ Աշոտլ 13 տարի եւս ապրելով վախճանեցաւ ծեր հասակի մէջ եւ փառաւորապէս թաղուեցաւ ի Դարիւնս: 774 թուին Արաբացւոց դէմ միաբանած Հայոց նախարաներէն ոմանք ապաստանեցան այս ամուր բերդը:

Իշխանական գահուն հետ, հարկ էր որ հոս ըլլար գէթ ժամանակ մը, նաեւ Բագրատունեաց տան եպիսկոպոսարանը, վասնզի 628-ին կը յիշուի Դարունից եպիսկոպոս ոմն Քրիստափոր: Տասներորդ դարու սկիզբը Գագիկ Արծրունի թագաւորը երթալով Կոգովիտ գռ.ը, պաշարելով «զանառն Դարիւնս, գողացեալ առնու ի գիրշերի, ըստ յաջողելով նմա ի վերուստ». Պատմիչը չի յայտներ թէ որո՞ւն ձերքէն, բայց կը թուի Հագարացիներէն: Այնուհետեւ ժամանակ մը Արծրունեաց իշխանութեան ներքոյ մնացած է ամրոցս եւ նոյնանուն գիւղը: ԺԵ. դարուն մէջ վերջին անգամ կը յիշէ բերդս եւ գիւղս Թովմա Մեծոփեցի:

Աղբիւրներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր Գ․, էջ 593: