Գրիգոր Զօհրապ

Jump to navigation Jump to search

Krikor Zohrab.JPG
Նաեւ հայտնի է որպես Marcel Léart
Ծնած է 26 Յունիս 1861
Ծննդավայր Բեշիքթաշ, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն
Վախճանած է 1915
Վախճանի վայրը Ուռհա, Թուրքիա
Քաղաքացիութիւն Ottoman flag.svg Օսմանեան Կայսրութիւն[1]
Ազգութիւն Հայ
Կրթութիւն Գալաթասարայի վարժարան, «Հուգուգ» վարժարան և Ստամբուլի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետ
Ժանրեր պատմվածք, վիպակ և նովել
Մասնագիտութիւն Գրող, քաղաքական գործիչ, հրապարակախօս եւ փաստաբան
Աշխատավայր Մասիս
Ամուսին Կլարա Յազըչյան
Ծնողներ հայր՝ Խաչիկ Զոհրապ, մայր՝ Էֆթիկ հանըմ
Երեխաներ Տոլորես Զօհրապ-Լիպման

Գրիգոր Զօհրապ (26 Յունիս 1861, Պէշիկթաշ (Կ․ Պոլիս) - 1915, Եդեսիա (Թուրքիա)), հայ անուանի գրող, քաղաքագէտ, փաստաբան եւ բարեգործ։

Կենսագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ծնած է Պոլիս, ուր ստացած է նախակրթութիւնն ու միջնակարգ կրթութիւնը։ Շրջան մը աշակերտած է Ծերենցի։ Քաղքենի բարեկեցիկ ընտանիքի զաւակ՝ ուսումը շարունակած է Պոլսոյ պետական երկրաչափական, ապա իրաւաբանական հիմնարկներուն մէջ։ Քսանմէկ տարեկան՝ արդէն փաստաբան է, ուր շուտով պիտի հռչակուի ասպարէզին մէջ իբրեւ՝ առաջնակարգ դէմք։

Կանխահաս միտք՝ գիտական իմաստով, երիտասարդ Զօհրապ նոյնքան օժտուած է իբրեւ արուեստագէտ, իբրեւ բացառիկ կերպով բազմակողմանի անհատականութիւն։ Կանուխէն գործօն է հայ իրականութեան մէջ եւ մշակութային միութիւններու, բայց նամանաւանդ՝ մամուլի ճամբով։ Սերտօրէն աշխատակցած է «Արեւելք»ին։ Շրջան մը, բարեկամին՝ Հրանդ Ասատուրի հետ, կը խմբագրէ «Արեւելք»ի կից լոյս տեսնող «Մասիս»ը։ Այս թերթերուն, ապա «Հայրենիք»ի մէջ, կը ստորագրէ հրապարակագրական փայլուն էջեր (քննադատութիւն, քրոնիկ...), բայց մանաւանդ՝ իր յաջորդական պատմուածքները կամ նորավէպերը,որոնք մեր գրականութեան մէջ՝ իրենց տեսակին լաւագոյներն են։

1908 թուականի սահմանադրութեան, Զօհրապ կ՛ընտրուի երեսփոխական օսմանեան խորհրդարանին։ Հայութեան ամենափայլուն այս ներկայացուցիչը միանգամայն խորհրդարանի ամենէն օժտուած դէմքն է՝ ամէն իմաստով, նոյնը՝ պետական համալսարանի իրաւաբանութեան հիմնարկին մէջ, իր արժանաւոր ներկայութեամբ եւ վաստակով՝ ան հիացում ու նախանձ կը ստեղծէ իր շուրջ։ Այս տարիներուն, Զօհրապ կը հրատարակէ մամուլի մէջ ցրուած իր պատմուածքները, զանոնք խմբած երեք ժողովածու-հատորներու մէջ՝ «Խղճմտանքի Ձայներ», «Կեանքը Ինչպէս Որ Է» եւ «Լուռ Ցաւեր»։

Զօհրապ կը շարունակէ գործել նաեւ հայկական գետնի վրայ։ Ղեկավարող մասնակցութիւն կը բերէ, նախ՝ թուրք ղեկավարութեան հետ հասկացողութեան գալու փորձերուն, ապա՝ 1912 թուականի շուրջ գործակցութեան խզումէն ետք, եւրոպական պետութիւններու մօտ կատարուած դիմումներուն ու հետեւող բանակցութիւններուն ու անոնց միջոցով ապահովելու՝ հայկական բարենորոգումները եւ վարչական ինքնավարութիւնը։

Այս շրջանին, Marcel Leart ծածկանունով կը հրատարակէ «Հայկական Հարցը՝ Փասթաթուղթներու Լոյսին Տակ» գործը՝ ֆրանսերէն։

1915 թուականի Ապրիլի ձերբակալութիւններէն ետք, իր դիրքին ու ազդեցութեան բերմամբ՝ պահ մը դեռ ազատ ձգուած, Զօհրապ յուսահատ պայքար մը կը մղէ բողոքելով թուրք կառավարութեան ոճրային քայլերուն դէմ։ Բայց չ՛ուշանար նաեւ իր ձերբակալումը, եւ ապա՝ Հալէպէն Տիգրանակերտ ճամբուն վրայ բարբարոս սպանութիւնը՝ պետութեան ձեռքով կազմակերպուած ու զինուած ոճրագործներէն։

Զօհրապ գրած է բանաստեղծութիւններ, նորավէպեր, ակնարկներ, վէպեր եւ այլ տեսակի գրութիւններ։ Սակայն առաւել ճանչցուած է իր նորավէպերով։ Բիւրեղացած ձեւի ու փոքր ծաւալի մէջ ան հասած է հոգեբանական խորութեան եւ կերտած՝ բազմաթիւ կերպարներ, զարգացնելով իրապաշտութեան աւանդները հայ գրականության մէջ։ Անոր լեզուամտածողութիւնը կ՛առանձնանայ՝ զուսպ ու դիպուկ ոճով, հոգեբանական նուրբ պատկերներու, համեմատութիւններու եւ մարդոց արտայայտչամիջոցներով։

Երկերի մատենագիտութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Անհետացած սերունդ մը, Կ. Պոլիս, 1887, 187 էջ:
  • Խղճմտանքի ձայներ, Կ. Պոլիս, 1909, 96 էջ:
  • Լուռ ցաւեր, Կ. Պոլիս, 1911, 240 էջ:
  • Կեանքը ինչպէս որ է, Կ. Պոլիս, 1911, 200 էջ:
  • Էջեր ուղեւորի մը օրագրէն, Իզմիր, 1922:
  • Անհետացած սերունդ մը, Կ. Պոլիս, 1924, 151 էջ:
  • Ծանօթ դէմքեր եւ պատմուածքներ, Փարիզ, 1932, 220 էջ:
  • Խղճմտանքի ձայներ, Աղէքսանդրիա, 1938, 95 էջ:
  • Նովելներ, Երեւան, 1941, 303 էջ:
  • Մեր կեանքէն, Գահիրէ, 1945, 190 էջ:
  • Լուռ ցաւեր, Հալէպ, 1947, 503 էջ:
  • Նովելների լիակատար ժողովածու, Երեւան, 1954, 394 էջ:
  • Լուռ ցաւեր, Պէյրութ, 1956, 154 էջ:
  • Անհետացած սերունդ մը եւ Փօթորիկ, Պէյրութ, 1957, 154 էջ:
  • Խղճմտանքի ձայներ, Պէյրութ, 1958, 89 էջ:
  • Ամբօղջական հաւաքածոյ նորավէպերի եւ պատմուածքների, Ստամբուլ, 1959, 414 էջ:
  • Էջեր ուղեւորի մը օրագրէն, Պէյրութ, 1959, 62 էջ:
  • Կեանքը ինչպէս որ է, Պէյրութ, 1959, 120 էջ:
  • Նովելներ, Երեւան, 1961, 191 էջ:
  • Երկերի ժողովածու, հատ. 1-2, Երեւան, 1962:
  • Անհետացած սերունդ մը, Պէյրութ, 1971, 138 էջ:
  • Լուռ ցաւեր, Պէյրութ, 1971, 142 էջ:
  • Գրականության մասին, Երեւան, 1973, 205 էջ:
  • Կեանքը ինչպէս որ է, Պէյրութ, 1975, 120 էջ:
  • Խղճմտանքի ձայներ, Պէյրութ, 1977, 99 էջ:
  • Նովելներ, Երեւան, 1978, 320 էջ:
  • Էջեր ուղեւորի մը օրագրէն, Պէյրութ, 1980, 61 էջ:
  • Մեր կեանքէն, Պէյրութ, 1981, 128 էջ:
  • Լուռ ցաւեր, Պէյրութ, 1982, 143 էջ:
  • Կեանքը ինչպէս որ է, Պէյրութ, 1982, 143 էջ:
  • Նովելներ, Երեւան, 1982, 238 էջ:
  • Նովելներ, Երեւան, 1987, 368 էջ:
  • Երկեր, Անթիլիաս, 1988, 421 էջ:
  • Երկեր, Երեւան, 1989, 652 էջ:
  • Կեանքը ինչպէս որ է, Իսթանպուլ, 1994, 143 էջ:
  • Նորավէպեր, մաս Ա. Խղճմտանքի ձայներ, Վենետիկ, 1994, 92 էջ:
  • Նորավէպեր, մաս Բ. Կեանքը ինչպէս որ է, Վենետիկ, 1994, 80 էջ:
  • Նորավէպեր, մաս Գ. Լուռ ցաւեր, Վենետիկ, 1994, 88 էջ:
  • Հատընտիր, Հալէպ, 1996, 293 էջ:
  • Էջեր ուղեւորի մը օրագրէն, Էջմիածին, 1997, 108 էջ:
  • Երկերի ժողովածու, հատ. Ա. Գեղարուեստական երկեր, Նորավէպեր, Դիմանկարներ, Երեւան, 2001, 640 էջ:
  • Երկերի ժողովածու, հատ. Բ. Վէպեր, Էջեր ուղեւորի մը օրագրէն, Գոյնզգոյն եւ ցիրուցան գեղարուեստական երկեր, Երեւան, 2001, 576 էջ:
  • Երկերի ժողովածու, հատ. Գ. Յօդուածներ եւ ուսումնասիրութիւններ, Երեւան, 2002, 704 էջ:
  • Երկերի ժողովածու, հատ. Դ. Նամակներ, Ընծայագրեր, Օրագրութիւններ, Երեւան, 2003, 656 էջ:
  • Երկերի ժողովածու, հատ. Ե. Ելոյթներ, Օրինագծեր, Յիշատակագրեր, Զեկոյցներ, Բանախօսութիւններ, Հարցազրոյցներ, Առաջարկներ, Յաւելուածներ (1891, 1893, 1908–1910 թթ.), Երեւան, 2004, 560 էջ:
  • Երկերի ժողովածու, հատ. Զ. Ելոյթներ, Օրինագծեր, Յիշատակագրեր, Զեկոյցներ, Բանախօսութիւններ, Հարցազրոյցներ, Առաջարկներ, Յաւելուածներ (1911–1915 թթ.), Երեւան, 2004, 456 էջ:
  • Նորավէպեր (ընտրանի), Երեւան, 2011, 232 էջ:
  • Ստեղծագործությունների ժողովածու, Երեւան, 2011, 158 էջ:
  • Սեբաստիայի նահանգը տնտեսական ու ազգագրական տեսակետից եւ հայերի դրությունը: Հայկական հարցը փաստաթղթերու լույսին տակ, Երեւան, 2013, 80 էջ:

Աղբիւր[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Հայ Կեանք եւ Գրականութիւն, Յարութիւն Քիւրքճեան, երկրորդական բաժին Ա. տարի, էջ 82:
  • «Դիմաստուերներ», Հրանդ Ասատուր, 1921, էջ 220-250։

Արտաքին յղումներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • http://www.gibrahayer.com/index.php5?&page_id=231&path=231