Վիպապաշտութիւն

Jump to navigation Jump to search

Վիպապաշտութիւն, զգայնութիւն, զգալու եւ ըլլալու հիմնական ձեւ մը։ Վիպապաշտ դպրոցի նախանշանները, 18-րդ դարան, արդէն Եւրոպայի տարածքին երեւցած են, իբր կեանքի շեշտօրէն զգացական մօտեցում։ Այդպէս Եղած են «զգացապաշտ» գրագէտները Անգլիոյ մէջ, Ժ.Ժ. Ռուսօ՝ Ֆրանսա, Կէօթէ՝ Գերմանիա (սկզբնական իր գործերով)։

Վիպապաշտութեան բնորոշ գիծերը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Վիպապաշտութիւնը իր բովանդակութեամբ կը հակադրուի դասականութեան։ Արդէն, պատմականօրէն, անիկա ծնած է հակադրուած դասականութեան խստութիւններուն ու վերացականութեան։ Իսկ ընկերա-քաղաքական գետնի վրայ, անոր ծաղկումը կը կապուի ընկերային նոր ուժերու բարձրացումին ֆրանսական յեղափոխութեամբ, ապա Նափոլէոնի նուաճումներուն, եւ վերջապէս անոր անկումին հետեւող յուզումներուն, յաճախ յուսախաբութեան։

Արդէն, ընկերա-քաղաքական իմաստով, վիպապաշտութիւնը միատարր չէ եղած, տարբեր համոզումներու տէր գրագէտներ բաժնած են վիպապաշտ զգայնութիւնը, հետեւած շարժման այս կամ այն տարբերակին. անցեալի կարօտով ապրող ազնուականներ (Շաթոպրիան, Նովալիս), ազատատենչ յեղափոխական երգիչներ կամ մարդկութեան համար լուսաւոր ապագայ մը երազող բանաստեղծներ (Լորտ Պայրըն, Վ. Հիւկօ, Շելլի, Պուշկին

Վիպապաշտութեան գլխաւոր բնորոշ գիծերէն են (միշտ յիշելով հակադրումը դասականութեան հետ ստեղծագործական ազատութեան պահանջը. կեանքը վերափոխելու ձգտումը. անսովորի, բացառիկի պատկերումը, յատկութիւններու վերածումը ծայրայեղի, կեանքի ներկայացումը շեշտուած հակադրութիւններու մէջէն (ինչ որ կ՛ունենայ անսպասելի հետեւանք մը կերպարներու մէկ ուտեսակի վերացականութիւնը, միակողմանիութիւնը...) ձգտում դէպի անծանօթ վայրեր (տարաշխարհիկ երկիրներ), դէպի հեռու անցեալ կամ անորոշ ապագայ... Ենթակայական վիճակներու գերակշռութիւն. գրագէտի մօտիկութիւն՝ հերոսներուն մինչեւ նոյնացում. ուրեմն՝ քնարական գիծերու զօրացում. այս գիծին (եւ միւս գիծերուն) յարմար լեզուական՝ յուզականութիւն. տրամադրութիւն խառնելու գրական սեռերը տեսակները, գեղագիտական իտէալները (գեղեցիկ-տգեղ, ողբերգական-երգիծական...). խախտելու գործերու աւանդական կառոյցները։

Աղբիւրներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Բ., Գ. գիրք, «Հայ Կեանք Եւ Գրականութիւն»