Ղեւոնդ Ալիշան

Jump to navigation Jump to search
Ղեւոնդ Ալիշան
Alishan in his last days 1901.png
Ծննդեան անուն հայ.՝ Քերովբե Ալիշանյան Պետրոս–Մարգարի
Ծնած է 6 (18) Յուլիս 1820
Ծննդավայր Իսթանպուլ, Օսմանեան Կայսրութիւն
Վախճանած է 9 Նոյեմբեր 1901(1901-11-09)[1] (81 տարեկանում)
Վախճանի վայրը Սուրբ Ղազար կղզի, Վենետիկ, Իտալիա
Քաղաքացիութիւն Flag of Most Serene Republic of Venice.svg Վենետիկի հանրապետութիւն
Ազգութիւն հայ
Կրօնք Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցի
Երկեր Հայաստանի դրոշ
Մասնագիտութիւն բանաստեղծ, պատմագէտ, հոգևորական, հայագէտ, թարգմանիչ
Աշխատավայր Մուրատեան Վարժարան
Բազմավէպ
Սամուէլ-Մուրատ Վարժարան
Պարգեւներ եւ
մրցանակներ
Պատուոյ Լեգէոն Շքանշան
Անդամութիւն Մխիթարեան Միաբանութիւն, Moscow Archaeological Society եւ Q4124650?

Ղեւոնդ Ալիշան (Քերովբէ Ալիշանեան Պետրոս–Մարգարի, 6 (18) Յուլիս 1820, Իսթանպուլ9 Նոյեմբեր 1901(1901-11-09)[1], Սուրբ Ղազար կղզի), հայ բանաստեղծ, բանասէր, պատմաբան, աշխարհագրագէտ, թարգմանիչ, Վենետիկի Մխիթարեան միաբանութեան անդամ 1838։

Կենսագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ծնած է Պոլիս։ Աւազանի անունով՝ Քերովբէ։ Զաւակն էր հնահաւաք-դրամագէտի մը։

1832-ին, երբ տասներկու տարեկան էր, մուտք կը գործէ Ս. Ղազար (Վենետիկ) ու կ'աւարտէ դասընթացքը՝ 1841-ին։ Այս թուականին կը սկսի Հ. Ղեւոնդ Ալիշանի միաբանական եւ ուսուցչական գործունէութիւնը։ Ան­մի­ջա­պէս կը նո­ւի­րո­ւի նոյն վար­ժա­րա­նէն ներս ու­սուց­չու­թեան՝ միա­ժա­մա­նակ աշ­խա­տակ­ցե­լով 1843-ին կեան­քի կո­չո­ւած «­Բազ­մա­վէպ» հան­դէ­սին։ Այս շրջա­նին լոյս կը տե­սնեն իր ա­ռա­ջին բա­նաս­տեղ­ծու­թիւն­նե­րը, ո­րոնք գրա­բա­րով գրո­ւած էին եւ կը կրէին Մ­խի­թա­րեան­նե­րու դա­սա­կան դպրո­ցին շեշ­տա­կի կնի­քը։ 1848-ին  կը նշա­նա­կո­ւի «­Ռա­փա­յէ­լեան» վար­ժա­րա­նի տե­սուչ՝ միա­ժա­մա­նակ ստանձ­նե­լով «­Բազմավէպ»ի խմբագ­րու­թիւ­նը (1849-1851)։ Մինչեւ 1849, իտալեւաւստրիական պատերազմի հետեւանքով Մուրատ-Ռափայէլեան վարժարանի տնօրէնութիւնը կը հարկադրուի առժամաբար ընդհատել դասաւանդութիւնները, կը վարէ ուսուցչական եւ վարչական պաշտօններ։ 1850-ին կ'ուղեւորուի Հռոմ, օրուան աբբահայր Գ. Հիւրմիւզի հետ։ Յաջորդ տարի, կը վերադառնայ Վենետիկ, սակայն՝ քիչ ետք, յատուկ առաքելութեամբ կը մեկնի դարձեալ Լոնտոն, Մուրատ Ռափայէլեանի կտակին հարցով։ Կ'օգտագործէ այս առիթը, Գեմպրիճի համալսարանի եւ Օքսֆորտի մատենադարանի գրչագիրներուն մէջ հայկական ձեռագիրներ քննելու եւ ցուցակագրելու համար։ Կ'անցնի, յաջորդաբար, Պերլին, Վիեննա եւ Փարիզ, ապա՝ Պելճիքա (Կանտ, Պրիւքսէլ): Վենետիկ կը վերադառնայ 1853-ին: Կրթական իր բեղուն գործունէութիւնը կը զուգադիպի այս շրջանին, մինչեւ 1872, երբ կը մխրճուի հնապատմական գործերու պատրաստութեան գործին մէջ։ Մին­չեւ իր վախ­ճա­նումը՝ 22 ­Նո­յեմ­բեր, 1901, ­Հայ­կեան ­Հան­ճա­րին վե­հա­շուք Նա­հա­պե­տը կը փա­կո­ւի Ս. ­Ղա­զա­րի վան­քի[2] իր աշ­խա­սե­նեա­կին մէջ եւ կը ստեղ­ծէ ա­ւե­լի քան յի­սուն հա­տոր հա­յա­գի­տա­կան պատ­կա­ռե­լի եր­կեր, ո­րոնք փառ­քը կը կազ­մեն հայ ժո­ղո­վուր­դի հո­գեմ­տա­ւոր ժա­ռան­գու­թեան։

Կրթական եւ գրական գործունէութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ս­տեղ­ծա­գոր­ծե­լու եւ ու­սում­նա­սի­րե­լու, գի­տու­թիւն ամ­բա­րե­լու եւ ճա­նա­չու­մի իր անս­պառ պա­շա­րը անմ­նա­ցորդ բաշ­խե­լու, այ­լեւ ու մա­նա­ւանդ՝ սե­րունդ­ներ ­Հայ­կեան Հան­ճա­րի պաշ­տա­մուն­քով դաս­տիա­րա­կե­լու ան­մահ գոր­ծին ռահ­վի­րան է Ա­լի­շան։ Օժ­տո­ւած՝ գրո­ղի ու գի­տաշ­խա­տո­ղի բա­ցա­ռիկ շնորհ­նե­րով, ստեղ­ծա­գոր­ծե­լու բարձ­րո­րակ տա­ղան­դով եւ ճա­ռա­գայ­թող ի­մաս­տու­թեամբ, ­Հայր ­Ղե­ւոնդ Ա­լի­շան  կը շնչա­ւո­րէ ու կը բեղմ­նա­ւո­րէ ի­րեն ըն­ծա­յո­ւած կեան­քի ժա­մա­նա­կը։ Մխիթարեան Միաբանութեան եւ 1850-ական թուականներու մեր ազգային վերածննդեան շարժումին մէջ՝ Հ. Ղ. Ալիշանի կրթական եւ գրական գործունէութիւնը պատմական նշանակութիւն եւ կշիռ կը ներկայացնէ։ Անկախ այն իրողութենէն, որ իր քերթողական վաստակին բացարձակ մեծամասնութիւնը գրաբարով գրի առնուած է,- հետեւաբար՝ այսօր չի խօսիր սերունդներուն ու դուրս կը մնայ անոնց ընկալչութենէն,- ան բացառաբար ոգեշունչ է եւ հայրենասիրական, ու կը խօսի մեզի ԺԹ. դարու երկրորդ կէսի մեր համազգային տենչերէն եւ զանոնք երկնող հոգեւորականին ազգի, հողի, եկեղեցիի, ազնուագոյն ձգտումներու պաշտամունքէն։ Ալիշան եւ Խրիմեան, մէկը արեւմուտքցի իսկ միւսը արեւելքցի, դաշն կ'ապրին ԺԹ. դարու երկրորդ կէսի հայրենակարօտ, ազատատենչ գաղափարներուն։ «Հայրունի»ներու շարքը կը վկայէ հայրենասիրական բռնկուն տենդի մը, թռիչքներու եւ զեղումներու մասին։ Վիպաշունչ քերթուածներ՝ երեւակայութեան ուժգին թափով մը ոտքի պահուած. սակայն՝ անկեղծութեամբ ու ապրումով վերածուած բառի։ Հայոց Նահապետը այդ ապրումին պարտական է իր եօթանասունէ աւելի հատորները, տպուած կամ անտիպ։ Այդ ապրումին պարտական է, մանաւանդ յաւիտենապէս ապրելու իր իրաւունքը։ 1850-1880, երեսուն տարիներու մեր գրականութեան մէջ՝ Ալիշեան Հայոց գրականութեան փառքն է[3]:

Գրական Վաստակ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ամ­բողջ Եւ­րո­պան ցնցող յե­ղա­փո­խա­կան պոռթ­կում­նե­րու ժա­մա­նակ­ներ էին. իսկ Ի­տա­լիոյ տա­րած­քին ազ­գա­յին միա­ւոր­ման ու ա­զա­տագ­րու­թեան յե­ղա­փո­խա­կան շար­ժում­նե­րը ի­րենց բարձ­րա­կէ­տին հա­սած էին։ Այդ խմո­րում­նե­րը ան­տար­բեր չեն ձգե­ր ե­րի­տա­սարդ Ա­լի­շա­նը, որ «­Բազ­մա­վէպ»ի է­ջե­րուն լոյս կ'ըն­ծա­յէ «­Նա­հա­պետ» ստո­րագ­րու­թեամբ իր ազ­գա­յին-յե­ղա­փո­խա­շունչ բա­նաս­տեղ­ծու­թիւն­նե­րը՝ «Պլ­պուլն Ա­ւա­րա­րայ­րի», «­Հա­յոց Աշ­խար­հիկ», «­Լուսն­կայն ­Գե­րեզ­մա­նաց ­Հա­յոց», «­Բամբ Ո­րո­տան» եւ «­Նո­ւագք» շար­քի միւս բա­նաս­տեղ­ծու­թիւն­նե­րով՝ Ա­լի­շա­նի «­Նա­հա­պե­տի եր­գե­րը» ոչ միայն նոր ու­ղի կը բա­նան Մ­խի­թա­րեան­նե­րու դա­սա­կան քեր­թո­ղու­թեան առ­ջեւ, այ­լեւ՝ ընդ­հան­րա­պէս ար­դի հայ գրա­կա­նու­թիւ­նը կը թար­մա­ցնեն ու յա­ռաջ կը մղե­ն վի­պա­պաշտ (ռո­ման­թիք) դպրո­ցի հու­նով։ Ա­ւե­լի՛ն. հայ ժո­ղո­վուր­դի ազ­գա­յին-ա­զա­տագ­րա­կան զար­թօն­քին կրա­կը կը վա­ռե­ն ժա­մա­նա­կի հայ մտա­ւո­րա­կա­նու­թեան եւ ե­րի­տա­սար­դու­թեան մէջ՝ եւ­րո­պա­կան ոս­տան­նե­րէն մին­չեւ ­Պո­լիս ու ­Վան, մին­չեւ Թիֆ­լիս ու ­Մոս­կո­ւա։ Հայ­կա­կա­նին ու հայ­րե­նա­կա­նին պաշ­տա­մուն­քը Ա­լի­շան յա­ւեր­ժա­ցուց նախ իր բա­նաս­տեղ­ծու­թեամբ։ 1850-ա­կան­նե­րու վեր­ջե­րուն, «­Նո­ւագք» ընդ­հա­նուր ա­նու­նին տակ ի մի բե­րե­լով հա­մե­մա­տա­բար ե­րի­տա­սարդ տա­րի­քին գրո­ւած իր քեր­թո­ւած­նե­րը, Ա­լի­շան 1857-ին եւ 1858-ին յա­ջոր­դա­բար լոյս ըն­ծա­յեց «­Ման­կու­նի», «­Մաղ­թու­նի», «­Խո­հու­նի», «Բ­նու­նի», «­Հայ­րու­նի», «­Տէ­րու­նի» եւ «Տխ­րու­նի» խո­րագ­րո­ւած գրքոյկ­նե­րը, ո­րոնք մէկ կող­մէ մարդ­կա­յին ան­սահ­ման բա­րու­թեան, մարդ­կայ­նա­պաշտ ապ­րում­նե­րու եւ խո­հե­րու, ինչ­պէս եւ քրիս­տո­նէա­կան հա­ւատ­քի վե­րա­հաս­տատ­ման նո­րօ­րեայ ա­ւե­տա­րան­ներ ե­ղան, իսկ միւս կող­մէ սրտե­րուն եւ մտքե­րուն մէջ վա­ռե­ցին խա­րոյ­կը հա­յոց փա­ռա­պանծ ան­ցեա­լի ո­գե­կոչ­ման, հայ­րե­նի բնու­թեան պաշ­տա­մուն­քին, հայ­րե­նի հո­ղին՝ քա­րին ու ջու­րին ո­գեշնչ­ման եւ, մա­նա­ւանդ, ­Հայ­կեան Հան­ճա­րի սա­ւառ­նե­լու նե­րու­ժին շղթա­յա­զերծ­ման։ Հա­ւատ­քի՛ մար­դու, ազ­գա­յի՛ն գոր­ծի­չի եւ տա­ղան­դա­շատ գրո­ղի իր մեծ պատ­գա­մը Ա­լի­շան թուղ­թին յանձ­նեց նաեւ ար­ձակ է­ջե­րով, ո­րոնք 1871-ին լոյս տե­սան «­Խորհր­դա­ծու­թիւնք՝ ընդ ե­ղեւ­նեաւ» հա­տո­րով։ Իսկ հա­յա­գի­տա­կան աշ­խա­տա­սի­րու­թեանց իր կո­թո­ղա­կան վաս­տա­կով՝ ­Հայր ­Ղե­ւոնդ Ա­լի­շան պատ­րաս­տեց, բա­ռին ա­մէ­նէն ընդգր­կուն ի­մաս­տով, հան­րա­գի­տա­րա­նը Հա­յաս­տան Աշ­խար­հին եւ ստեղ­ծա­գործ ­Հա­յուն։ ­Հա­կա­ռակ որ բնաւ չտե­սաւ աշ­խար­հը հա­յոց եւ չու­նե­ցաւ հնա­րա­ւո­րու­թիւ­նը ուղ­ղա­կիօ­րէն ապ­րե­լու իր պաշ­տած ժո­ղո­վուր­դի ա­ռօ­րեա­յին մէջ, Ա­լի­շան գա­ւառ առ գա­ւառ եւ գիւղ առ գիւղ ման­րա­մաս­նօ­րէն ներ­կա­յա­ցուց պատ­մա­կան ­Հա­յաս­տա­նը՝ իր թէ՛ նիւ­թե­ղէն, թէ՛ ո­գե­ղէն բնու­թագ­րով, իր հո­ղով ու բոյ­սե­րով, իւ­րա­քան­չիւր ա­ւա­նի կա­պո­ւած պատ­մա­կան ու ազ­գա­յին յի­շո­ղու­թեամբ, հա­յե­րէ­նի ժո­ղովր­դա­յին ու բար­բա­ռա­յին ճո­խու­թեամբ եւ հարս­տու­թեամբ, այ­լեւ ու մա­նա­ւանդ հա­յա­կերտ կո­թող­նե­րով, կան­գուն մնա­ցած ու պահ­պա­նո­ւած ըլ­լան ա­նոնք, թէ ո­սոխ­նե­րու կող­մէ քա­րու­քանդ ե­ղած… Մաս­նա­գէտ­նե­րու միա­հա­մուռ վկա­յու­թեամբ՝ «­Յու­շիկք ­Հայ­րե­նեաց ­Հա­յոց», «­Տե­ղա­գիր հա­յոց մե­ծաց», «Նշ­մարք եւ նշխարք ­Հա­յաս­տա­նի», «­Շի­րակ», «­Սի­սո­ւան», «Այ­րա­րատ», «­Սի­սա­կան», «­Հին հա­ւատք հա­յոց», «Ար­շա­լոյս Ք­րիս­տո­նէու­թեան ­Հա­յոց», «­Հա­յա­պա­տում», «Շ­նոր­հա­լի եւ պա­րա­գայ իւր», «­Հայ բու­սակ» եւ միւս գոր­ծե­րով, Ա­լի­շան ոչ միայն հա­յա­գի­տու­թեան ըն­ծա­յա­բե­րեց գի­տե­լի­քի հսկա­յա­կան պա­շար, այ­լեւ սկզնաղ­բիւր դար­ձաւ պատ­մա­գի­տու­թեան եւ լե­զո­ւա­բա­նու­թեան, աշ­խար­հա­գի­տու­թեան եւ բու­սա­գի­տու­թեան բնա­գա­ւառ­նե­րուն մէջ։ Այս բո­լո­րով ե­զա­կի մե­ծու­թիւն դար­ձաւ ­Հայր ­Ղե­ւոնդ Ա­լի­շան։ Հայր Ղեւոնդ Ալիշան ստեղծեց ու հայոց սերունդներուն ժառանգ կտակեց ըստ ամենայնի Կոթողական հարստութիւն մը հոգեմտաւոր արժէքներու, որոնք ներշնչման աղբիւր դարձան Ժթ. դարու ազգային մեր զարթօնքը իր բարձրակէտին առաջնորդած հայ ազգային-ազատագրական պայքարին համար։ Տարբեր չէր կրնար ըլլալ ներգործութիւնը բանաստեղծ Նահապետի, որ հայ գրականութեան անդաստանէն ներս հաստատաքայլ մուտք գործեց երգելով՝

Aquote1.png Մանկտիք, զիս հայոց հողն ու ջուրն սնուցել.

Ես այն հող ու ջուր սրտով եմ սիրել. Հայրենեաց հարուստ է հողն, ջուրն անուշ, Քանց օտար զարդ, քաղցր հայրենեացն փուշ...»:

Aquote2.png


Ղեւոնդ Ալիշան եւ Աշխարհաբար[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ղեւոնդ Ալիշան կը գիտակցէր, որ աշխարհաբարը գրաբարէն շատ աւելի պակասաւոր, աղքատ ու խառնակ է: Սակայն միւս կողմէ շատ լաւ կը գիտակցէր նաեւ որ այս ժամանակաշրջանին, երբ հայ ժողովուրդի ազգային զարթօնքի եւ համընդհանուր վերելքի տարիներն էին, պէտք էր ոտքի հանել հայութիւնը, ոգեւորել զայն: Հարկաւոր էր հայ ժողովուրդի պատմութիւնը ճանաչելի դարձնել, հպարտութեամբ համակել հայը՝ ցոյց տալու համար, որ ան ալ իբրեւ ազգ իր լիիրաւ տեղը ունի այս աշխարհին մէջ: Անհրաժեշտ էր ուրեմն լաւ իմացութիւնը հայրենիքի աշխարհագրութեան, պատմութեան եւ մշակութային արժէքներուն: Սակայն այս բոլորը փոխանցելու համար հարկ էր միջոցներ որդեգրել, որ հասանելի ըլլային համայն հայութեան: Եւ այդ միջոցներէն մէկը ժողովուրդին խօսած լեզուն էր, այսինքն՝ աշխարհաբարը:

  • Ալիշանի գեղարուեստական ստեղծագործութեան մէջ աշխարհաբարի անցնելու առաջին նշանները ի յայտ եկան 1845 թուականէն սկսեալ: Աւելի քան տասը տարի, մինչեւ Յունուար 1862, «Հայադիր» ընդհանուր վերնագիրին տակ, «Բազմավէպ»ը հրատարակած է հայոց պատմութեան զանազան դէպքեր, պատմուածքներ, հայկական հին տոմարին վերաբերող նիւթեր:
  • 1966-ին լոյս տեսած է «Նուէր Տղայոց» արձակ ստեղծագործութիւնը, որ նախորդին բնական շարունակութիւնն է իր նիւթերու եւ ոճային առումներով եւ մինչեւ նոյն տարուան Յունիս ամիսը լոյս տեսած են 51 պատմուածքներ, որոնք ամփոփելով երկու ստուար հատորներու մէջ, կատարելով լեզուաոճական զգալի մշակումներ եւ աւելցնելով առաջին եւ վերջին գլուխները՝ «Նախաբան առ Հայկակ» եւ «Վերջաբան առ Հայկակ»:
  • 1869-1870 թուականներու ընթացքին վերահրատարակած է զանոնք առանձին գիրքով, «Յուշիկք Հայրենեաց Հայոց» խորագիրով: Սոյն ստեղծագործութիւնը ինքնատիպ է իր կառուցուածքային եւ գեղարուեստական արձակի իր մօտեցումներով: Լեզուին համար, իր նախաբանին մէջ,  դիմելով իր փոքրիկ բարեկամ «Հայկակ»ին, Ալիշան կը գրէ.
Aquote1.png Եթէ կարենայի եւ ուզենայի Նարեկացւոց թռուցիկ եւ հրաթափ լեզուով մը վիպասանել, գուցէ քիչ մ’աւելի սիրտս կու զովանար կու հանգչէր. բայց անշուշտ առ այժմ քիչերու հասկնալի պիտի ըլլայի եւ շատերու անօգուտ:
- Ղ. Ալիշան
Aquote2.png

Ալիշանի օգտագործած աշխարհաբարին մասին անդրադարձ կը կատարէ Հրաչեայ Աճառեան ըսելով.

Aquote1.png Պարզուկ, միամիտ, քնքոյշ քնարերգութիւն ու հովուերգական անուշ դայլայլիկներ, կը լեցնեն ընթերցողի հոգին փափուկ զգացումներով. ճիգ, արուեստականութիւն, գեղեցիկ երեւալու ջանքեր չկան անոնց մէջ, ամէն ինչ սահուն է, կոկիկ ու բնական:
- Հ. Աճառեան
Aquote2.png

Ալիշանի աշխարհաբարը զերծ չէր գրաբարեան արտայայտչաձեւերէն, սակայն իսկապէս աւելի մատչելի էր ժողովուրդին: Ձեւաբանական եւ շարահիւսական միաւորներու միջոցով ոճական այլեւայլ խնդիրներու լուծումը յատուկ էր իրեն: Գոյականի քերականական կարգերու, խօսքի իմաստային փոխանցումներու, փոխանունութեան, ածականի համեմատական աստիճաններու, բայի եղանակաժամանակային ձեւերու հմուտ օգտագործումով իր խօսքը հարստացուցած է, օժտած է սեղմութեամբ եւ պարզութեամբ:

Ղեւոնդ Ալիշան յեղափոխականը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

«Հայրենիքի փուշ»ն անգամ «օտար զարդ»էն աւելի «քաղցր» նկատելու եւ նախընտրելու այս հաւատամքին դրօշակիրը եղաւ Մեծն Ալիշան։ Հայ յեղափոխական շարժման բանբեր «Դրօշակ»ը թարգմանը կը հանդիսանար Հայր Ղեւոնդ Ալիշանի Անձին ու Գործին վայելած համազգային ու անխառն գնահատանքին, երբ 110 տարի առաջ, Ազգի եւ Հայրենիքի մեծ կորուստին առիթով՝ կը վկայէր.

Aquote1.png Ալիշան ամբողջ ազգինն է, Հայաստանի անցեալին ու ապագային, որուն նուիրուած էր իր բոլոր էութիւնով։ Ոչ մէկը կրցած է անոր պէս հզօր եւ օլիմպեան կերպով մարմնացնել մեր ազգին տրոփող ու ազատասէր ոգին։ Ոչ ոք հոգեւոր մթնոլորտի մը մէջ այնքան աշխարհական եղաւ եւ աւելի բանապաշտ, եւ ոչ ոք պատերազմի շեփորը այնքան լայնօրէն հնչեցուց, որքան նահապետն հայոց։ Aquote2.png
Aquote1.png Ալիշան յեղափոխութեան կը պատկանի, մեր ազգային շարժման մեծ մուսան եղաւ։ Բոլոր ստրուկ ազգերը իրենց երգիչները ունեցան, որոնք բոցաշունչ տողերու մէջ հայրենասիրական ոգիին թափ տուին։ Մենք ունեցանք Ալիշանը, որ եղաւ «Աւարայրի պլպուլը», երգեց «Կարմիր Վարդանը»։ Իր տաղերը հանգուշն ու մեղմ՝ երազանքը, մրմունջը կամ անուշ տենչանքի մը պղատոնական զգայնութիւնը չեն տար միայն, այլ բարկաճայթ վրիժագոռ, սալասմբակ ճախրանք մը ունին, արիւնը մտրակող եւ գործի մղող… հապօ՜ն յառաջ։ Aquote2.png

«Ան լսելի ըրաւ, առաջին անգամ, «Բամբ Որոտանը»՝ Մարսէյէզի մը չափ հրաբորբոք, անոր չափ սրտոտ՝ «Ի զէ՛ն, ի վրէ՛ժ, օ՜ն անդր յառաջ»։

Ալիշանի պատգամը՝ նորահաս սերունդներուն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Բա­նա­սի­րա­կան, թէ պատ­մա­գի­տա­կան իր աշ­խա­տա­սի­րու­թեանց մէջ, Ա­լի­շան միեւ­նոյն մեծ ու խո­րին պատ­գա­մը փո­խան­ցեց հայ ժո­ղո­վուր­դի զա­ւակ­նե­րուն.

Aquote1.png Պաշ­տե­լու աս­տի­ճան սի­րել եւ պահ­պա­նել հա­յոց լե­զուն ու հայ­րե­նի հո­ղը, հայն ու իր մշա­կոյ­թը, ո­րոնք ծաղ­կու­մի եւ ճա­ռա­գայ­թու­մի ա­ռաջ­նոր­դե­ցին հայ­կեան հան­ճա­րը՝ դա­րա­ւոր ստրկու­թեան եւ խա­ւա­րի ու ան­կու­մի ժա­մա­նակ­նե­րուն դէմ ինք­նա­պահ­պան­ման եւ վե­րա­կանգ­նու­մի հզօ­րա­գոյն զէն­քե­րը դառ­նա­լով հա­յու­թեան ի­րե­րա­յա­ջորդ սե­րունդ­նե­րուն։
- Ղ. Ալիշան
Aquote2.png


Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. 1,0 1,1 SNAC — 2010.
  2. «Ղեւոնդ Ալիշան»։ www.findarmenia.com։ արտագրուած է՝ 2019-10-10 
  3. Մինաս Թէօլէօլեան, Դար մը գրականութիւն, հ. Ա, Հալէպ, էջ 152։

Գրականութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]