Վիքթոր Հիւկօ

Ուիքիփետիաէն
Jump to navigation Jump to search


Վիքթոր Հիւկօ
ֆր.՝ Victor Hugo
Victor Hugo.jpg
Ծնած է 26 Փետրուար 1802
Ծննդավայր Պեզանսոն
Վախճանած է 22 Մայիս 1885
Վախճանի վայրը Փարիզ
Քաղաքացիութիւն Ֆրանասացի
Ազգութիւն ֆրանսիացիներ
Մայրենի լեզու Ֆրանսերէն
Ալմա մատեր Փարիզի համալսարան և Լուի լը Գրան լիցեյ
Ազդուած է John Owen[1]
Գրքեր Թշուառները և Փարիզի Աստվածամոր տաճարը
Մասնագիտութիւն քաղաքական գործիչ, դրամատուրգ, վիպասան, նկարիչ, լիբրետիստ, ակնարկագիր, մեմուարագիր, Գրագէտ, նկարազարդող, գրող ճանապարհորդ և բանաստեղծ
Աշխատանք գրող, բանաստեղծ, թատերագիր,
քաղաքական գործիչ, ֆրանսական ռամկավարական
վիպասանութեան առաջնորդն ու տեսաբանը:
Ամուսին Ադել Ֆուշե
Ծնողներ հայր՝ Joseph Léopold Sigisbert Hugo, մայր՝ Sophie Trébuchet
Զբաղեցրած պաշտոններ Ֆրանսիայի ազգային ժողովի պատգամավոր, Ֆրանսիայի երրորդ հանրապետության սենատոր, Պերերի պալատի անդամ, Ֆրանսիայի ազգային ժողովի պատգամավոր և նախագահ
Քաղաքական կուսակցություն Parti de l'Ordre
Պարգեւներ և
մրցանակներ
Պատվավոր լեգիոնի շքանշանի սպա և Concours général
Անդամություն Ֆրանսիական ակադեմիա, Սերբիայի գիտության և արվեստի ակադեմիա, Académie des sciences, belles-lettres et arts de Besançon et de Franche-Comté և Société des gens de lettres
Երեխաներ Ադել Հյուգո, Շառլ Հյուգո[2], Ֆրանսուա-Վիկտոր Հյուգո[2] և Լեոպոլդինա Հյուգո
Ստորագրութիւն
Կաղապար:Պատկերի ֆորմատավորում2

Վիքթոր Հիւկօ[3] (ֆր.՝ Victor Marie Hugo [viktɔʁ maʁi yˈɡo], 26 Փետրուար 1802, Պեզանսոն - 22 Մայիս 1885, Փարիզ), ֆրանսացի հռչակաւոր գրող, բանաստեղծ, թատերագիր, քաղաքական գործիչ, ֆրանսական ռամկավարական վիպասանութեան առաջնորդն ու տեսաբանը:

Կենսագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Մանկութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Վիքթոր Հիւկօ եղած է երեք եղբայրներէն կրտսերը (մեծ եղբայրները՝ Աբել (1798-1865) եւ Եւկենի (1800-1837)): Գրողին հայրը՝ Ժոզէֆ Լէօպոլտ Սիկիսպըր Հիւկօ (1773-1828), Նափոլէոնեան բանակի հրամանատար էր, իսկ մայրը՝ Սոֆի Թղէպյուշէն (1772-1821), դաշնակահարուհի էր:

Հիւկոյի մանկութիւնը անցած է Մարսէյի, Քորսիքայի, Իտալիոյ (1807) եւ Մատրիտի (1811) մէջ, ուր ընտանիքը կը տեղափոխուէր հօրը աշխատանքին բերումով եւ կրկին կը վերադառնար Փարիզ[4]: Ճանապարհորդութիւնները խոր տպաւորութիւններ ձգած են գրողին հոգիին մէջ, որոնք կ’արտայայտուին իր ստեղծագործութիւններուն մէջ:

1813 -ին, Հիւկոյի մայրը՝ Սոֆի Թղէպյուշէն, սիրային կապ ունենալով հրամանատար Լակորիին հետ, կ’ամուսնալուծուի եւ զաւկին հետ կը հաստատուի Փարիզ:

Պատանեկութիւնը եւ գրական գործունէութեան սկիզբը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Հիւկոյի Մայրը

1814-1818 Հիւկօ կ’ուսանի Լիւտովիկոս Մեծ վարժարանին մէջ: 14 տարեկանին ան կը սկսի իր գրական գործունէութիւնը: Կը գրէ իր չտպագրուած ողբերգութիւնները՝ «Athelie ou les scandinaves» եւ մօրը նուիրուած «Yrtatine» ողբերգութիւնները եւ «Louis de Castro» թատերախաղը: 15 տարեկանին Ակադեմիոյ մրցոյթին կ’արժանանայ պատուաւոր մեկնաբանութեան «Les avantages des études» բանաստեղծութեան համար, իսկ 1819 -ին «Jeux Floraux» մրցոյթին «Vierges de Verdun» եւ «Rétablissement de la statue de Henri III» բանաստեղծութիւններուն համար կը ստանայ երկու մրցանակ:

1822 Հոկտեմբերին Հիւկօ կ’ամուսնանայ Ատել Ֆուսէի հետ (1803 - 1868): Անոնք կ’ունենան հինգ զաւակ՝

  • Լէոպոլտ (1823-1823)
  • Լեոպոլտինա (1824-1843)
  • Շառլ (1826-1871) Ֆրանսուա-Վիտկոր (1828-1873)
  • Ատել (1830-1915)
Ատել Հիւկօ, Հիւկոյին կինը

1823 -ին կը տպագրուի «Իսլանտացի Հանը» (Han d’Islande) վէպը: Շառլ Նոտյէի հիմնաւորուած քննադատութիւնները հիմք հանդիսացան Հիւկոյի եւ Նոտյէի հետագայ ընկերութեան համար, որ շարունակուեցաւ մինչեւ 1827-1830 : Այս ժամանակահատուածին մէջ Հիւկօ կը վերսկսի իր յարաբերութիւնները հօրը հետ եւ կը գրէ «Գովք Հօրս» (Odes à mon père, 1823), «Երկու Կղզի» (1825) եւ «Պայքարէն Ետք» (Après la bataille) բանաստեղծութիւնները: Հիւկոյի հայրը կը մահանայ 1828-ին:

Հիւկոյի «Քրոմուէլ» (Cromwell) կտորը, որ գրուած է ֆրանսական յեղափոխութեան հռչակաւոր դերասան Ֆրանսուա-ժոզէֆ Տալմայի համար, տպագրուած է 1827 -ին: Սակայն ստեղծագործութիւնը մեծ վէճեր կը յառաջացնէ: Թատերախաղին նախերգանքին մէջ հեղինակը կը հերքէ դասականութեան պայմանականութիւնները՝ յատկապէս տեղի եւ ժամանակի միասնութիւնը՝ ներմուծելով վիպական թատերախաղի նշոյլներ:

1829-ին լոյս կը տեսնեն «Մահուան Դատապարտուածի Վերջին Օրը» (Dernier Jour d’un condamné), իսկ 1834-ին «Քլոտ Կէօ» (Claude Gueux) ստեղծագործութիւնները: Այս երկու կարճ վէպերուն մէջ Հիւկօ կը ներկայացնէ իր բացասական վերաբերմունքը մահապատիժի նկատմամբ:

«Փարիզի Աստուածամօր Տաճարը» վէպը տպագրուած է 1831-ին:

Հիւկոյի՝ թատրոնի նուիրած տարիները[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Երիտասարդ Հիւկօն

1830-1843 Վիքթոր Հիւկօ կ’աշխատի գրեթէ միայն թատրոնի համար, այնուամենայնիւ ան կը տպագրէ քանի մը բանաստեղծական ժողավածուներ՝ «Աշնանային Տերեւները» (Les Feuilles d’automne, 1831), «Մթնշաղի Երգերը» (Les Chants du crépuscule, 1835 ), «Ներքին Ձայներ» ( Les Voix intérieures, 1837 ), «Շողեր Եւ Ստուերներ» (Les Rayons et les Ombres, 1840 ):

Արդէն 1828 -ին ան կը բեմադրէ իր առաջին թատերախաղերէն մէկը՝ «Էմի Ղոպսաղը» (Amy Robsart): 1829 -ին կը ստեղծուի «Էղնանի» (Hernani) թատերախաղը (առաջին բեմադրութիւնը 1830-ին), որ հին եւ նոր արուեստի ներկայացուցիչերուն միջեւ գրական վէճերու առիթ կը դառնայ: Նոր արուեստի հաւատարիմ պաշտպանը կը դառնայ Թէոֆիլ Կոթյէն, որ ներշնչուած ընդունած էր այս ստեղծագործութիւնը: Այս վէճերը գրականութեան պատմութեան մէջ յայտնի են «ճակատամարտ «Էղնանիի» համար» անուան տակ:

1841-ին, Հիւկօ կ’ընդունուի Ֆրանսական ակադեմիա, իսկ 1845-ին կը ստանայ աւագ իշխանի պաշտօն (pair de France): 1848-ին ընտրուած է Ազգային ժողովին մէջ: Հիւկօ 1851-ին պետական յեղաշրջման հակառակորդ էր: Երբ Նափոլէոն Երրորդ իշխանության գլուխը կ’անցնի, Հիւկօ կ’արտաքսուի: 1870-ին կը վերադառնայ Ֆրանսա, իսկ 1876-ին կ’ընտրուի սենաթոր:

Կեանքին վերջին տարիները[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Հիւկոյի Դամբարանը

Հյիւկօ մահացած է թոքերու բորբոքումէ՝ 22 Մայիս, 1885-ին, 83 տարեկանին: Թաղման արարողութիւնը տևեւած է 10 օր: Մասնակցած է շուրջ մէկ միլիոն մարդ: Թաղուած է Պանթէոնին մէջ:

Ստեղծագործութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Հիւկոյի առաջին ստեղծագործութիւնները իրեն յաջողութիւն եւ յայտնութիւն կը բերեն իր կեանքի առաջին տարիներուն: Իր առաջին բանաստեղծական ժողովածուն՝ «Գովքեր եւ զանազան բանաստեղծութիւններ» (Odes et poésies diverses), տպագրուած է 1822-ին, երբ Հիւկօ 20 տարեկան էր: Լիւտովիկոս ժը. թագաւորը գրողին տարեկան գումար մը կը տրամադրէր: 1826-ին լոյս կը տեսնէ «Գովքեր Եւ Պալլատներ» ժողովածուն:

Վիքթոր Հիւկոյի առաջին հասուն ստեղծագործութիւնը «Մահապատիժի Դատապարտեալին Վերջին Օրը» ( Le Dernier Jour d’un condamné) երկն է, որ գրուած է 1829-ին: Այս ստեղծագործութիւնը մեծ ազդեցություն ձգած է Չարլզ Տիքընզի եւ Տոսդոեվսկիի վրայ: «Քլոտ Կէօ» (Claude Gueux)-ն կարճ, իրական հիմք ունեցող վաուերագրական պատմութիւն է մարդասպանի մը մասին, որ Ֆրանսայի մէջ մահապատիժի ենթարկուած է: Անիկա լոյս տեսած է 1834-ին: Սակայն Հիւկոյի առաջին լիարժէք վէպը կը համարուի «Փարիզի Աստուածամօր Տաճարը» (Notre-Dame de Paris), որ տպագրուած է 1831-ին եւ թարգամանուած է շարք մը լեզուներու:

Բանաստեղծութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Քոզէթը

Հիւկօ բազմաթիւ բանաստեղծութիւններու հեղինակ է: Իր կեանքին ընթացքին հրատարակուած են անոր չափածոյ ստեղծագործութիւնները քսանմէկ ժողովածու, իսկ յետ մահու՝ ութը գործ:

Հրատարակուած գործեր՝ կեանքին ընթացքին[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Odes et poésies diverses (1822)
  • Nouvelles Odes (1824)
  • Odes et Ballades (1828)
  • Les Orientales (1829)
  • Les Feuilles d’automne (1831)
  • Les Chants du crépuscule (1835)
  • Les Voix intérieures (1837)
  • Les Rayons et les Ombres (1840)
  • Les Châtiments (1853)
  • Les Contemplations (1856)
  • La Légende des siècles (առաջին մաս1859)
Քուազիմոտօ
  • LesQuasimodo" Les Chansons des rues et des bois (1865)
  • L’Année terrible (1872)
  • L’Art d’être grand-père (1877)
  • La Légende des siècles (Երկրորդ մաս1877)
  • Le Pape (1878)
  • La Pitié suprême (1879)
  • Religions et religion (1880)
  • L’Âne (1880)
  • Les Quatre Vents de l’esprit (1881)
  • La Légende des Siècles (Վերջին մաս, 1883)

Յետ մահու ժողովածուներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • La Fin de Satan (1886)
  • Dieu (1891, 1941)

Ձեռագիրներէ հանուած յետմահու ժողովածուներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Վիքթոր Հիւկօ (Օկիւսթ Ռոթեն)
  • Les Années funestes (1898)
  • Dernière Gerbe (1902, 1941)
  • Océan, Tas de pierres (1942)
  • Le Verso de la page (1960)
  • Œuvres d’enfance et de jeunesse, 1814-20 (1964)

Վէպեր[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Կան Իսլանտացի (Han d’Islande, 1823).
  • Պիւկ-Ժարկալ (Bug-Jargal, 1826)
  • Մահապատիժի Դատապարտեալին Վերջին Օրը (Le Dernier jour d’un condamné, 1829).
  • Փարիզի Աստուածամօր Տաճարը (Notre-Dame de Paris, 1831, հայերէնի թարգմանուած է[5] ).
  • Քլոտ Կէօ (Claude Gueux, 1834).
  • Թշուառները (Les Misérables, 1862. հայերէնի թարգմանուած է[6]:).
  • Ծովու Մշակները (Les Travailleurs de la Mer, 1866).
  • Մարդը Որ Կը Խնդայ (L’Homme qui rit, 1869).
  • Իննսուներեքը (Quatrevingt-treize, 1874,հայերէնի թարգմանուած է[7]).

Թատերգութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Վիքթոր Հիւկօ, 1853
  • Էմի Ռոպսարթ (Amy Robsart, 1828, опубликована 1889).
  • Հերնանի (Hernani, 1830).
  • Միարիոն Տելորմ (Marion Delorme, 1831).
  • Արքան Կը Զուարճանայ (Le Roi s’amuse, 1832.հայերէնի թարգմանուած է [11]).
  • Լուքրեսիա Պորճիա (Lucrèce Borgia, 1833,հայերէնի թարգմանուած է [12]).
  • Մարիա Թիւտոր (Marie Tudor, 1833).
  • Անճելօ, Փատուայի Բռնակալը (Angelo, tyran de Padoue, 1835).
  • Ռուի Պլաս (Ruy Blas, 1838).
  • Պիւրկրաւները (Les Burgraves, 1843).
  • Թորքուէմատա (Torquemada, 1882).
  • Ազատ թատրոն. մանր թատերգութիւններ եւ պատառիկներ (Théâtre en liberté, 1886).

Բեմադրուած օփերաներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Lucrezia Borgia, 1833
  • Il Giuramento, 1837
  • Ernani de Verdi, 1844
  • Rigoletto de Verdi, 1851
  • Marion Delorme d’Amilcare Ponchielli, 1885
  • Torquemada de Nino Rota, 1943

Երաժշտական կատակերգութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Թշուառները (Les Misérables), 1980
  • Փարիզի Աստուածամօր Տաճարը (Notre-Dame de Paris), 1999

Երգեր[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Georges Brassens : Gastibelza, La Légende de la Nonne
  • Julos Beaucarne : Je ne songeais pas à Rose
  • Colette Magny : Les Tuileries, Chanson en canot
  • Malicorne : La fiancée du timbalier
  • Pierre Bensusan : « Demain, dès l’aube, à l’heure où blanchit la campagne »
  • Gérard Berliner : composition théâtrale Mon Alter Hugo208, qui donnera aussi lieu à l’album Gérard Berliner chante Victor Hugo

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. Cydymaith i lenyddiaeth Cymru / M. Stephens
  2. 2,0 2,1 З. Венгерова Гюго, Виктор // Энциклопедический словарьСПб.: Брокгауз — Ефрон, 1893. — Т. IXа. — С. 956–959.
  3. Հովհաննես Բարսեղյան (2006)։ «Ավանդական և պատմական անձնանունների հայերեն տառադարձության մասին որոշում»։ Տերմինաբանական և ուղղագրական տեղեկատու։ Երեւան: 9-րդ հրաշալիք։ էջ 59։ ISBN 99941-56-03-9 
  4. Հյուգո, հոդված Գրական հանրագիտարանից 1929-1939 (հեղինակ՝ Ի.Նուսինով)
  5. Փարիզի աստվածամոր տաճարը / Վ. Հյուգո ; Ֆրանս. թարգմ.՝ Վ. Միքայելյան; Խմբ.՝ Ս. Պայազատ. - Երևան։ Հայպետհրատ, 1953. - 544 էջ:
  6. Թշվառներ։ Վեպ / Վ. Հյուգո; Թարգմ. ֆրանս.՝ Վ. Միքայելյան. - Երևան։ Սովետական գրող, 1987. - Մաս 1-5 (3 գիրք) ; 22 սմ. - Մաս 1 (1987, 318 էջ) : Խմբ.՝ Գ.Գ. Հովսեփյան Ֆանտին - Մաս 2, 3 (1987, 534 էջ) : Խմբ.՝ Ա.Ս. Հովսեփյան, Ե.Ս. Զարեհյան Կոզետ ; Մարիուս - Մաս 4, 5 (1987, 668 էջ) : Խմբ.՝ Է.Ռ. Մասումյան, Գ.Գ. Խաչատրյան Պլյումե փողոցի հովվերգությունը և Սեն-Դընի փողոցի դյուցազներգությունը ;Ժան Վալժան Միքայելյան, Վահե Միքայելի, 1900-1967 թարգմ. Հովսեփյան, Գ.Գ. խմբ. Հովսեփյան, Ա.Ս. խմբ. Զարեհյան, Ե.Ս. խմբ. Մասումյան, Է.Ռ. խմբ. Խաչատրյան, Գ.Գ. խմբ.
  7. Իննսուներեքը։ Վեպ։ Դպրոցական միջին և բարձր տարիքի համար / Վ. Հյուգո; Թարգմ.՝ Հ. Հարությունյան; Առաջաբ.՝ Ն. Սլավյատինսկի; Խմբ.՝ Մ. Բերբերյան. - Երևան։ Սովետական գրող, 1984. - 327 էջ:

Աղբիւրներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Գրական հանրագիտարան 1929-1939 (հեղինակ՝ Ի.Նուսինով)

Կաղապար:Օրուա յօդուած նախագծի մասնակից