Մինաս Թէօլէօլեան

Jump to navigation Jump to search
Մինաս Թէօլէօլեան
Ծնած է 1913
Ծննդավայր Պարտիզակ (Կոջաելի), Թուրքիա
Վախճանած է 1997
Մահուան վայր Պոսթըն, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ
Ազգութիւն Հայ
Մասնագիտութիւն վիպասան, հրապարակախօս, Խմբագիր

Մինաս Թէօլէօլեան (1913, Պարտիզակ (Կոջաելի)1997, Պոսթըն), հայ ուսուցիչ, արձակագիր, հրապարակագիր ու խմբագիր։ Իբրեւ նուիրուած կրթական մշակ եւ կուսակցական գործիչ, ապրած է.աստանդական կեանք մը Սուրիա, Լիբանան, Եգիպտոս եւ ԱՄՆ։


Կենսագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Յաճախած է Սրբոց Թարգմանչաց եւ Վիեննական Մխիթարեան վարժարանն, երը։ Ուսուցչագործած է Իսթանսպուլի Վիեննական Մխիթարեան, Սոֆիայի Գէորգ-Մեսրոպ ճեմարան, Գոսթանցափ Ազգային եւ Հալէպի Հայկազեան Ազգային եւ Քարէն Եփփէ, եւ Պէյրութի Ս. Նշան Ազգային վարժարաններուն մէջ։ Իբրեւ տնօրէն պաշտօնավարած է Հալէպի Քարէն Եփփէ ճեմարանի եւ Պէյրութի Ս. Նշան վարժարանին մէջ։

1922-ին, Իզմիրի ջարդերէն ետք, պատանի Մինասը ղրկուեցաւ Պոլիս, ուր յաճախեց Մխիթարեաններու Լիսէն: Մխիթարեաններու մօտ աշակերտութեան շրջանին էր, որ 13 տարեկանին Թէօլէօլեան գրեց իր առաջին ոտանաւորը: Իսկ հազիւ 17 տարիքը թեւակոխած՝ ընկերոջ մը հետ, Թէօէօլեան սկսաւ հրատարակել «Արձան» գեղարուեստական պարբերաթերթը:

1933-ին աւարտեց «Մխիթարեան»-ներու վարժարանը եւ ներկայացուց աւարտաճառ մը՝ Վահան Թէքէեանի բանաստեղծութեան մասին:

Զօրակոչուեցաւ թրքական բանակ եւ զինուորական ծանր ծառայութիւնը կատարելէ ետք, Թէօլէօլեան ուսուցչական աշխատանքի կոչւեցաւ Մխիթարեաններուն մօտ՝ հայ գրականութիւն դասաւանդելու համար:

1937-ին, սփիւռքահայ մամուլին արդէն աշխատակից՝ Մինաս Թէօէօլեան ստիպուեցաւ հեռանալ Թուրքիայէն, որովհետեւ իր դէմ սկսան ոստիկանական հետապնդումներ, նաեւ՝ դատական հարցաքննութիւններ, Ֆրանսիայի եւ Մ. Նահանգներու դաշնակցական թերթերուն՝ «Յառաջ»-ին եւ «Հայրենիք»-ին հետ իր ունեցած կապերուն եւ աշխատակցութեան համար:

Երկու տարի ուսուցչութիւն ըրաւ Պուլկարիոյ մէջ: Տարի մըն ալ դասաւանդեց Ռումինիայի հայկական վարժարաններուն մէջ: Բայց, 1939-ի վերջերուն վերադարձաւ Պոլիս, ուր կանոնաւոր աշխատակիցը դարձաւ պոլսահայ թերթերուն եւ մնաց մինչեւ 1944, երբ ազգային-քաղաքական ու գաղափարական իր հրապարակումներուն համար դարձեալ հետապնդումի տակ առնւեցաւ: Այս անգամ վերջնականապէս հեռացաւ Թուրքիայէն եւ հաստատւեցաւ Սուրիա:

Նոյն տարին իսկ, Հալէպի մէջ, Մինաս Թէօլէօլեան պաշտօնապէս միացաւ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան շարքերուն: Ուսուցչութեան կոչուեցաւ Հալէպի «Հայկազեան» վարժարանին մէջ՝ միաժամանակ վարելով ՀՅԴ Սիրիոյ պաշտօնաթերթ «Արեւելք»-ի խմբագրութիւնը:

Օրուան Բերիոյ թեմի առաջնորդ եւ հետագային Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոս Զարեհ Ա Փայասլեանի եւ ՀՅԴ ղեկավար գործիչ ու պետական պատգամաւոր Հրաչ Փափազեանի առաջարկով՝ Թէօլէօլեան 1948-ին նշանակուեցաւ Քարէն Եփփէ ճեմարանի առաջին տնօրէն եւ այդ պաշտօնը վարեց մինչեւ 1956:

1956-ին, քաղաքական պատճառներով, արտաքսուեցաւ Սուրիայէն եւ հաստատոեցաւ Գահիրէ, ուր Վահան Նաւասարդեանի մահէն ետք մէկ տարի ստանձնեց ՀՅԴ Եգիպտոսի պաշտօնաթերթ «Յուսաբեր»-ի խմբագիրի պաշտօնը: 1957-ին հաստատուեցաւ Պէյրութ, ուր երեք տարի վարեց ազգ. «Ս. Նշան» վարժարանի տնօրէնութիւնը: Այս շրջանին կանոնաւոր աշխատակցութիւն բերաւ ինչպէս Լիբանանի «Ազդակ», նոյնպէս եւ Փարիզի «Յառաջ» դաշնակցական թերթերուն:

1960-ին, կուսակցական գործիչի առաքելութեամբ, Մինաս Թէօլէօլեան գործուղուեցաւ ու հաստատւեցաւ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ: 1962-էն սկսեալ մինչեւ 1979 վարեց «Հայրենիք»-ի խմբագրի պաշտօնը՝ միաժամանակ մաս կազմելով «Հայրենիք» գրական ամսագրի խմբագրութեան: Այնուհետեւ, խմբագրի պաշտօնէն հանգստեան կոչուելով հանդերձ, Թէօլէօլեան մինչեւ իր վերջին շունչը կանոնաւորաբար աշխատակցեցաւ «Հայրենիք»-ին ու Քալիֆորնիոյ «Նոր կեանք» շաբաթաթերթին:

Հրապարակագրական իր երկարամեայ ծառայութեան շրջանին, Մինաս Թէօլէօլեան կանոնաւոր աշխատակիցը եղաւ յատկապէս ՀՅԴ պաշտօնաթերթ «Դրօշակ»-ին՝ 1969-ին Բէյրութի մէջ իբրեւ «Ազդակ շաբաթօրեակ-Դրօշակ» անոր վերահրատարակութեան առաջին օրերէն մինչեւ, 1986-էն սկսեալ, Աթէնքի մէջ ուղղակի «Դրօշակ» անունով անոր հրատարակութեան շրջանին:

Գրական Վաստակ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Աշխատակցած իսթանպուլահայ եւ սփիւրւքահայ մամուլին՝ հրապարակագրական, գրական եւ պատմական յօդուածներով եւ ուսումնասիրութիւններով։ Երիտասարդական տարիներուն խմբագրած է Արձան պարբերաթերթը (1932

Խմբագրական պաշտօններ ստանձնած է Իսթանպուլի Մարմարա, Հալէպի «Արեւելք», Գահիրէի «Յուսաբե»ր, եւ Պոսթընի «Հայրենիք« օրաթերթերուն մէջ։

Խմբագրած է Հալէպի «Արեւելք» Տարեգիրքը (1948)։

Հեղինակած է Հայերէն լեզուի քերականութեան դասագիրքեր։

Իր արխիւին մէջ կը գտնուին հրատարակութեան պատրաստ բազմաթիւ անտիպ գրական եւ լեզուագիտական ուսումնասիրութիւններ՝ Դաստիարակչական Ամրոցներ՝ 10–14րդ Դարերուն, Հայ Լեզուի Հոշովոյթը ՝ Ե.-Ի. Դարերուն, Միջնադարեան Հայ Բանաստեղծութիւնը, խորնրդահայ Գրականութիւնը՝ 1920-1980։

Օգտագործած է Արմէն Վանանդեան, Նոճեաց Տղան եւ Մ. Թաթուլ գրչանունները։

Իբրեւ նուիրուած կրթական մշակ եւ կուսակցական գործիչ, ապրած է.աստանդական կեանք մը Սուրիա, Լիբանան, Եգիպտոս եւ ԱՄՆ։

Հրատարակուած Գործեր[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Վահան Թէքէեան (գրականագիտական վերլուծում), Իսթանպուլ, 1933։
  • Նախերգանք (բանաստեղծութիւններ եւ արձակ էջեր), Սոֆիա, 1937։
  • Մթնոլորտ (բանաստեղծութիւններ) - Հալէպ, 1945։
  • Ցեղին Փառքը (քերթուած թատերգութիւն) - Հալէպ, 1952։
  • Դար Մը Գրականութիւն. 1850-1950 (հատընտիր), Ա. հտ. Գահիրէ, 1955։ Բ. հտ. Գահիրէ, 1956։ Բ. հրատարակութիւն, Ա. հտ. 1850–1920, Պոսթըն, 1977։ Բ. հտ. 1920-1980, Նիու Եորք, 1982։
  • Պայքարը Հ.Ց.Դաշնակցութեան Դէմ (հրապարակագրութիւն), Պոսթըն, 1962։
  • Հայկական Արտասահմանը Եւ Ազգային Սահմանադրութիւնը (բանասիրական), Պէյրութ, 1968։

Աղբիւրներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Ժամանակակից Իսթանպուլահայ Գրողներ, Կարօ Աբրահամեան, Ա. հատոր, Անթիլիաս 2004, էջ 517-518։

Արտաքին յղումներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]