Պրիւքսէլ

Պրիւքսէլ
Բնակավայր
	Պրիւքսէլ
	հոլ.՝ Brussel; ֆրանսերէն՝ Bruxelles; վալոներէն՝ Brussele
Դրօշակ	Զինանշան
Երկիր	Պելճիքա
Mayor of Brussels?	Philippe Close?
Առաջին յիշատակում	966
Տարածութիւն	33,08 քմ²
ԲԾՄ	70 մեթր
Պաշտօնական լեզու	Ֆրանսերէն և Հոլանտերէն
Բնակչութիւն	195 546 մարդ (1 Յունուար 2024)
Կը գտնուի ափին	Senne?, Brussels–Charleroi Canal? և Brussels–Scheldt Maritime Canal?
Ժամային գօտի	UTC+1 և UTC+2
Հեռախօսային ցուցանիշ	02
Փոստային ցուցանիշ	1000, 1020, 1040, 1050, 1120 և 1130
Պարգեւներ	Bonne Ville de l'Empire first class? և Belgian municipality with the title of city?
Անուանուած է	Ճահիճ և տուն?
Սուրբ բարեխօս	Միքայէլ Հրեշտակապետ, Gudula? և Gaugericus?
Պաշտօնական կայքէջ	brussels.be(անգլերէն), bruxelles.be(ֆր.) և brussel.be(նէտեր.)

Պրիւքսէլ (անգլերէն՝ Brussels, ֆրանսերէն՝ Bruxelles), Պելճիքայի մայրաքաղաքն ու ամէնամեծ քաղաքը։ Հոն կը գտնուի նաեւ Եւրոպական Միութեան (ԵՄ) գործնական կեդրոնը։

Պատմութիւն

Առաջին անգամ կը յիշատակուի 11-րդ դարու աղբիւրներու մէջ՝ 7-րդ դարու վերջը տեղի ունեցած իրադարձութիւններու առթիւ։ Անուանման սկզբնական ձեւը եղած է Brussels, զոր առաջացած է ֆլամաներէն brock «ճահիճ» եւ sail «շինութիւն» բառերու միացումով, այսինքն՝ «Կացարան ճահճի վրայ»^[6]։ Բնակչութիւնը՝ 195 546 մարդ (1 Յունուար 2024)^[4]։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմէն ետք, Պրիւքսէլը դարձաւ միջազգային քաղաքականութեան կարեւոր կեդրոն մը։ Հոն կը գտնուին ԵՄ-եան հիմնական կառոյցներն ու ՆԱԹՕ-ի կեդրոնը։

Բնակչութիւն

Տարի	Բնակչութիւն
2017	176 545 մարդ
2018	179 277 մարդ	^[7]

Տարի	Բնակչութիւն
2020	185 103 մարդ	^[8]
2022	188 737 մարդ	^[9]

Տարի	Բնակչութիւն
2024	195 546 մարդ	^[4]

Բնապահպանական քաղաքականութիւն^[10]

Պրիւքսէլը 2022 թուականի տուեալներով վեցերորդն է այն քաղաքներու ցանկին մէջ, որոնք ամէնէն արագ տեմփերով կը դառնան աւելի կանաչապատ, թէեւ նախապէս անիկա ունէր «երթեւեկութեամբ ծանրաբեռնուած, բարձրայարկ շէնքերու եւ պեթոնի քաղաքի» համբաւ։ Իշխանութիւնները հրապարակած են եօթը քայլէ բաղկացած ծրագիր մը՝ քաղաքը ա՛լ աւելի կայուն դարձնելու համար։ Այդ քայլերը կը ներառեն «օգտագործման վրայ հիմնուած, շրջանաձեւ եւ ցած ածխածնային տնտեսութեան» ներդրումը եւ քաղաքը «նախաձեռնող» դարձնելը։

Քաղաքը պէտք է վերածուի «10 վայրկեաննոց քաղաքի», ինչ որ կը նշանակէ «քաղաքային կեանքի համար անհրաժեշտ բոլոր յարմարութիւնները հասանելի դարձնել իւրաքանչիւր բնակիչի համար 10 վայրկեանէն պակաս ժամանակամիջոցի մէջ»։ Կանաչապատ տարածքները պէտք է ընդլայնուին։ Ծրագիրը կը նախատեսէ նաեւ բնակչութեան մասնակցութիւնը որոշումներու կայացման գործընթացին եւ կեանքի բարձր մակարդակի ապահովում՝ բոլորին համար։

Մշակոյթ^[11]

Թանգարաններ

Պրիւքսէլի քաղաքամէջին եւ շուրջը կը գտնուին բազմաթիւ թանգարաններ։ Իւրաքանչիւր ամսուան առաջին Կիրակի օրը Պրիւքսէլի շատ մը թանգարաններու մուտքը անվճար է։

Ստորեւ ներկայացուած է Պրիւքսէլի թանգարաններու ոչ ամբողջական ցանկը.

Արուեստի եւ պատմութեան թագաւորական թանգարաններ. Արուեստի եւ պատմութեան թանգարան, Հորթա-Լամպօ տաղաւար, Հալլէի դարպաս (Halle Gate), Հեռաւոր Արեւելքի թանգարաններ, Երաժշտական գործիքներու թանգարան:
Պելճիքայի գեղարուեստի թագաւորական թանգարաններ. Հին վարպետներու թանգարան (Oldmasters Museum), Մակրիթի թանգարան, Fin-de-Siècle (Դարավերջի) թանգարան, Վիրցի թանգարան, Մէօնիէի թանգարան, Ժամանակակից արուեստի թագաւորական թանգարան:
Զինուած ուժերու եւ ռազմական պատմութեան թագաւորական թանգարան:

Սնունդ^[12]

Պրիւքսէլը յայտնի է իր խոհանոցով։ Պրիւքսէլեան կաղամբը իր անունը ստացած է այս քաղաքէն։ Ինչպէս Պելճիքայի մեծ մասին մէջ, հոս նոյնպէս տարածուած են միդիաները՝ տապկուած գետնախնձորով, կրկնեփները, տուրմը, տապկուած գետնախնձորը (French fries) եւ գարեջուրը։ Քաղաքը ունի «Միշլէն» (Michelin) աստղակիր հինգ ճաշարաններ, մէկ հատ 2-աստղանի եւ չորս հատ 1-աստղանի։

Ծանօթագրութիւններ

↑ archINFORM — 1994.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
↑ (unspecified title)
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q55259097'></a>
↑ Philippe Close a prêté serment pour devenir bourgmestre de Bruxelles — Le Soir, 2017.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q690672'></a>
1 2 3 Chiffres de population au 1er janvier 2024 — Statbel.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q12480'></a>
1 2 3 4 5 Crossroads Bank for Enterprises
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1479660'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16626729'></a>
↑ Հ, Ղ Գրգեարեան, Ն. Մ. Յարութիւնեան (1987)։ Աշխարհագրական անուններու բառարան։ Երեւան: «Լոյս»
↑ Wettelijke Bevolking per gemeente op 1 januari 2018 — Statbel.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q12480'></a>
↑ Bevolking per gemeente op 1 januari 2020 — Statbel.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q12480'></a>
↑ Bevolking per gemeente op 1 januari 2022 — Statbel.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q12480'></a>
↑ «City of Brussels - Wikipedia»։ en.wikipedia.org (անգլերեն)։ արտագրուած է՝ 2026-01-07
↑ «City of Brussels - Wikipedia»։ en.wikipedia.org (անգլերեն)։ արտագրուած է՝ 2026-01-07
↑ «City of Brussels - Wikipedia»։ en.wikipedia.org (անգլերեն)։ արտագրուած է՝ 2026-01-07

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q7094076_citetype_Q1224870"_data-entity-id="Q265049">archINFORM<span_class="wef_low_priority_links">_—_1994.</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049"></a></div>-1] rchINFORM — 1994.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q7094076_citetype_Q1172284"_data-entity-id="Q55259097">''(unspecified_title)''<span_class="wef_low_priority_links"></span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q55259097"></a></div>-2] (unspecified title)
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q55259097'></a>

[[http://www.lesoir.be/105510/article/2017-07-20/philippe-close-prete-serment-pour-devenir-bourgmestre-de-bruxelles_Philippe_Close_a_prêté_serment_pour_devenir_bourgmestre_de_Bruxelles]<span_class="wef_low_priority_links">_—_[[:d:Q690672|Le_Soir]],_2017.</span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q690672"></a></div>-3] Philippe Close a prêté serment pour devenir bourgmestre de Bruxelles — Le Soir, 2017.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q690672'></a>

[[https://www.ibz.rrn.fgov.be/fileadmin/user_upload/fr/pop/statistiques/population-bevolking-20240101.pdf_Chiffres_de_population_au_1er_janvier_2024]<span_class="wef_low_priority_links">_—_[[:d:Q12480|Statbel]].</span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q12480"></a></div>-4] 1 2 3 Chiffres de population au 1er janvier 2024 — Statbel.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q12480'></a>

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q8513_citetype_Q2366457_citetype_Q166140"_data-entity-id="Q16626729">Crossroads_Bank_for_Enterprises<span_class="wef_low_priority_links"></span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q1479660"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q16626729"></a></div>-5] 1 2 3 4 5 Crossroads Bank for Enterprises
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1479660'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16626729'></a>

[6] Հ, Ղ Գրգեարեան, Ն. Մ. Յարութիւնեան (1987)։ Աշխարհագրական անուններու բառարան։ Երեւան: «Լոյս»

[[https://statbel.fgov.be/sites/default/files/files/documents/bevolking/5.1%20Structuur%20van%20de%20bevolking/Wettelijke_bevolking_per_gemeente_2011_2017.xls_Wettelijke_Bevolking_per_gemeente_op_1_januari_2018]<span_class="wef_low_priority_links">_—_[[:d:Q12480|Statbel]].</span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q12480"></a></div>-7] Wettelijke Bevolking per gemeente op 1 januari 2018 — Statbel.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q12480'></a>

[[https://statbel.fgov.be/sites/default/files/files/documents/bevolking/5.1%20Structuur%20van%20de%20bevolking/Bevolking_per_gemeente.xlsx_Bevolking_per_gemeente_op_1_januari_2020]<span_class="wef_low_priority_links">_—_[[:d:Q12480|Statbel]].</span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q12480"></a></div>-8] Bevolking per gemeente op 1 januari 2020 — Statbel.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q12480'></a>

[[https://statbel.fgov.be/sites/default/files/files/documents/bevolking/5.1%20Structuur%20van%20de%20bevolking/Bevolking_per_gemeente.xlsx_Bevolking_per_gemeente_op_1_januari_2022]<span_class="wef_low_priority_links">_—_[[:d:Q12480|Statbel]].</span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q12480"></a></div>-9] Bevolking per gemeente op 1 januari 2022 — Statbel.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q12480'></a>

[10] «City of Brussels - Wikipedia»։ en.wikipedia.org (անգլերեն)։ արտագրուած է՝ 2026-01-07

[11] «City of Brussels - Wikipedia»։ en.wikipedia.org (անգլերեն)։ արտագրուած է՝ 2026-01-07

[12] «City of Brussels - Wikipedia»։ en.wikipedia.org (անգլերեն)։ արտագրուած է՝ 2026-01-07

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]