Թէոդիկ

Jump to navigation Jump to search
Թէոդիկ
Teotig 1905.jpg
Ծննդեան անուն հայ.՝ Թեոդորոս Լափչինճյան
Ծնած է 5 Մարտ 1873(1873-03-05)[1]
Ծննդավայր Կոստանդնուպոլիս
Վախճանած է 24 Մայիս 1928(1928-05-24)[1] (55 տարեկանում)
Վախճանի վայրը Փարիզ
Ազգութիւն հայ
Ուսումնավայր Ռոբերթ քոլեջ
Երկեր Յուշարձան ապրիլ տասնըմէկի
Մասնագիտութիւն գրագէտ, բանասէր
Ամուսին Արշակուհի Թէոդիկ

Թէոդիկ (Թէոդորոս Լապճինեան) (5 Մարտ 1873, Կոստանդնուպոլիս - 1928, 24 Մայիս, Փարիզ), հայ բանասէր։

Կենսագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ծնած է Պոլիս։ Գրական ասպարէզ մտած է 1900-ականներու սկզբները՝ «Մանզումէի Էֆքեար» թերթին մէջ տպագրելով փոքրիկ պատմուածքներ «Կեանքի հատորէն փրցուած» վերնագրով, որոնք յետագային, 1910 թուականին լոյս ընծայած է «Կաղանդ» ժողովածուի մէջ։ Այդ տարիներուն գրած է բարբառագիտական ուշագրաւ աշխատութիւն մը՝ «Պոլսոյ հայեվարը» խորագիրով, որ արժանացած է Իզմիրեան մրցանակի։ 1912 թուականին հայ գիրերու գիւտի 1500-ամեակի եւ հայ տպագրութեան 400-ամեակի յոբելեանի օրերուն, Կ. Պոլսոյ մէջ հրատարակած է «Տիպ ու տառ»[2] շքեղ հատորը, ուր ժամանակագրական կարգով կը խօսի աշխարհի բոլոր երկրներուն մէջ հիմնադրուած հայկական տպարաններու մասին, տուած՝ անոնց հիմնադիրներու կենսագրութիւնները, լուսանկարները, տպագրուած գիրքերու ցուցակը։ 2012 թ. «Տիպ եւ տառ»-ը հրատարակուեցաւ նաեւ թուրքերէն թարգմանութեամբ։[3][4]

Պատկեր:Amenuntaretsuyts.gif
«Ամէնուն Տարեցոյց»ի 1914-ի տարեգիրքի տիտղոսաթերթը

Աւելի մեծ ժողովրդականութիւն ձեռք բերած է «Ամէնուն Տարեցոյց»ը յայտնի տարեգիրք ժողովածուներով, որ առաջին անգամ լոյս ընծայած է 1907-ին, համիտեան բռնապետութեան խստագոյն տարիներուն։ Յաջորդ տարուընէ Թուրքիոյ մէջ հռչակուած Օսմանեան սահմանադրութիւնը հնարաւորութիւն տուած է առաւել բազմակողմանի դարձնել տարեցոյցները, ապահովելով ժամանակի գրեթէ բոլոր ականաւոր գրողներու եւ հայ գործիչներու աշխատակցութիւնը։ Բազմաթիւ նկարներով, գրական, բանասիրական, վիճակագրական եւ այլ կարգի նիւթերով, խնամքով լոյս տեսած այդ հատորները, յատկապէս՝ 1909, 1910, 1911, 1912, 1913, 1914 եւ 1915 թուականներու տարեգիրքերը, կը նկատուին հայ կեանքը եւ մշակոյթը ներկայացնող փոքրիկ հանրագիտարաններ։

Մեծ Եղեռնի տարիներուն աքսորուած է Թուրքիոյ խորքերը, ընդհատած սիրած գործը։ Մեծ Եղեռնէն ետք վերադարձած է Պոլիս, 1919-ին հրատարակած է 1916-1920 թթ. միացեալ տարեգիրքը, ապա՝ 1921, 1922, 1923 տարիները։

Քեմալական շարժման յաղթանակէն յետոյ մեկնած է Փարիզ, ուր ապրած է մինչեւ կեանքին վերջը, հրատարակելով 1924, 1925, 1926, 1927, 1928, 1929 թուականներու տարեգիրքերը, որոնցմէ 1926-ը տպագրած է Վենետիկի մէջ։ Վերջին հատորի տպագրման ընթացքին մեռած է կաթուածէ։[5]

Իր գրիչին պատկանող՝ գրական-բանասիրական, ծաւալուն երկեր տպագրուած են վերոյիշեալ տարեցոյցի տարբեր գիրքերուն մէջ։ 1919-ին Պոլսոյ մէջ լոյս ընծայած է «Յուշարձան Ապրիլ Տասնըմէկի» ժողովածուն, ուր կենսագրական տեղեկութիւններով եւ լուսանկարներով ներկայացուած են Ապրիլ 24-ի ձերբակալութիւններուն զոհ՝ մօտ հազար հայ մտաւորական։[6]

Երկերի մատենագիտութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Ամէնուն տարեցոյցը 1907, Կ. Պոլիս, 1907, 298 էջ:
  • Ամէնուն տարեցոյցը 1908, Կ. Պոլիս, 1908, 376 էջ:
  • Ամէնուն տարեցոյցը 1909, Կ. Պոլիս, 1909, 382 էջ:
  • Ամէնուն տարեցոյցը 1910, Կ. Պոլիս, 1910, 396 էջ:
  • Ամէնուն տարեցոյցը 1911, Կ. Պոլիս, 1911, 412 էջ:
  • Ամէնուն տարեցոյցը 1912, Կ. Պոլիս, 1912, 419 էջ:
  • Տիպ առ տառ, Կ. Պոլիս, 1912, 193 էջ:
  • Փրցուած էջեր կեանքի հատորէն, Կ. Պոլիս, 1912, 184 էջ:
  • Ամէնուն տարեցոյցը 1913, Կ. Պոլիս, 1913, 395 էջ:
  • Ամէնուն տարեցոյցը 1914, Կ. Պոլիս, 1914, 448 էջ:
  • Ամէնուն տարեցոյցը 1915, Կ. Պոլիս, 1915, 400 էջ:
  • Յուշարձան 1915 ապրիլ (11) 24-ի, Կ. Պոլիս, 1919, 128 էջ:
  • Ամէնուն տարեցոյցը 1916-1920, Կ. Պոլիս, 1920, 332 էջ:
  • Ամէնուն տարեցոյցը 1921, Կ. Պոլիս, 1921, 452 էջ:
  • Ամէնուն տարեցոյցը 1922, Կ. Պոլիս, 1922, 452 էջ:
  • Ամէնուն տարեցոյցը 1923, Կ. Պոլիս, 1923, 452 էջ:
  • Ամէնուն տարեցոյցը 1924, Վիեննա, 1924, 432 էջ:
  • Ամէնուն տարեցոյցը 1925, Փարիզ, 1925, 392 էջ:
  • Ամէնուն տարեցոյցը 1926, Փարիզ, 1926, 640 էջ:
  • Ամէնուն տարեցոյցը 1927, Փարիզ, 1927, 656 էջ:
  • Ամէնուն տարեցոյցը 1928, Փարիզ, 1928, 528 էջ:
  • Յուշարձան 1915 ապրիլ 24-ի, Աղէքսանդրիա, 1939, 64 էջ:
  • Գողգոթա հայ հոգեւորականութեան եւ իր հօտին աղէտալի 1915 տարիին, Անթիլիաս, 1966:
  • Գողգոթա հայ հոգեւորականութեան եւ իր հօտին աղէտալի 1915 տարիին, Պոսթըն, 1980, 656 էջ:
  • Ազգը չէ մեռած, եւ անհնար է, որ մեռնի, Անթիլիաս, 1985, 175 էջ:
  • Գողգոթա հայ հոգեւորականութեան եւ իր հօտին աղէտալի 1915 տարիին, Նիւ Եորք, 1985, 572 էջ:
  • Յուշարձան 1915 ապրիլ (11) 24-ի, Պէյրութ, 1985, 128 էջ:
  • Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, ա. տ., 1985, 153 էջ:
  • Հուշարձան 1915 ապրիլ 24-ի, Երեւան, 1990, 153 էջ:
  • Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Երեւան, 1990, 154 էջ:
  • Ամէնուն տարեցոյցը 1907, Հալէպ, 2006, 316 էջ:
  • Ամէնուն տարեցոյցը 1908, Հալէպ, 2006, 397 էջ:
  • Ամէնուն տարեցոյցը 1909, Հալէպ, 2007, 405 էջ:
  • Ամէնուն տարեցոյցը 1910, Հալէպ, 2007, 448 էջ:
  • Ամէնուն տարեցոյցը 1911, Հալէպ, 2008, 552 էջ:
  • Ամէնուն տարեցոյցը 1912, Հալէպ, 2008, 480 էջ:
  • Ամէնուն տարեցոյցը 1913, Հալէպ, 2008, 433 էջ:
  • Յուշարձան ապրիլ 11-ի, Իսթանպուլ, 2010, 269 էջ:
  • Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Թեհրան, 2010, 210 էջ:
  • Տիպ առ տառ (նմանահանութիւն), Երեւան, 2012, 192 էջ:
  • Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Գլենդել, ա. թ., 143 էջ:
  • Գողգոթա հայ հոգեւորականութեան եւ իր հօտին աղէտալի 1915 տա-րիին, Թեհրան, 2014, 842 էջ:

Աղբիւրներ եւ գրականութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]