Յակոբ Կոջոյեան

Jump to navigation Jump to search
Յակոբ Կոջոյեան
Hakob Kojoyan 2013 Armenian stamp.jpg
Ծնած է 13 Դեկտեմբեր 1883(1883-12-13)
Ծննդավայր Ախալցխա, Թիֆլիսի նահանգ, Ռուսական Կայսրութիւն[1]
Մահացած է 24 Ապրիլ 1959(1959-04-24)[1] (75 տարեկանին)
Մահուան վայր Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւններու Միութիւն[1]
Ազգութիւն հայ
Քաղաքացիութիւն Ռուսական Կայսրութիւն
Flag of the Soviet Union (1924–1955).svg Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւններու Միութիւն
Կրթութիւն Մյունխենի գեղարվեստի ակադեմիա
Մասնագիտութիւն գեղանկարիչ
Ուշագրավ աշխատանքներ Սասունցի Դավիթ
Աշակերտներ Աշոտ Մամաջանյան եւ Կարապետ Տիրատուրյան
Պարգեւներ Հայկական ԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ Աշխատանքային Կարմիր դրօշի շքանշան «Կովկասի պաշտպանութեան համար» մետալ և «1941-1945-ականներու Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ անձնուէր աշխատանքի համար» մետալ
Hakob Kojoyan Ուիքիպահեստին մէջ

Յակոբ Կարապետ Կոջոյեան (13 Դեկտեմբեր 1883(1883-12-13), Ախալցխա, Թիֆլիսի նահանգ, Ռուսական Կայսրութիւն[1] - 24 Ապրիլ 1959(1959-04-24)[1], Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւններու Միութիւն[1]), հայ նկարիչ, մանկավարժ, ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ, գեղարուեստի եւ գրաֆիկայի վարպետ[2]։

Կենսագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Ծնած է 13 Դեկտեմբեր 1883-ին Ախալցխա քաղաքի՝ ոսկերիչի ընտանիքի մէջ
  • 1890-ին ընտանիքի հետ տեղափոխուած է Վլատիկաւկազ, ուր սորված է վարժարանին մէջ՝ զբաղուելով ոսկերչութեամբ
  • 1900-ին աւարտած է Վլաքիկաւկազի քաղաքային վարժարանը, մեկնած է Մոսկուա, ուր յաճախած է Պրուսովի արուեստանոցը, տիրապետած փորագրութիւնը
  • 1905-1907-ականներուն սորված է Միւնխենի գեղարուեստի ակադեմիաին մէջ, ապա մեկնած Փարիզ՝ կատարելագործման
  • 1909-ին զօրակոչուած է բանակ
  • 1912-1914-ականներուն աշխատած է Մոսկուայի մէջ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներուն կրկին զօրակոչուած է բանակ
  • 1918-ին հաստատուած է Հայաստանի մէջ եւ նոյ թուականին Նիկողայոս Մարի հնագիտական արշաւախումբի հետ մասնակցած Անիի պեղումներուն։ Հայոց մայրաքաղաքին մէջ անցուցած օրերու տպաւորութիւնները յետագային արտայայտուած են անոր «Անիի աւերակները» (1919) նկարին մէջ: 1918-1920-ականներուն Հայաստանի մէջ աշխատած է Անիի հնագէտներու արշաւախումբին հետ
  • 1921-ին Փետրուարեան ապստամբութեան պարտութենէն ետք հեռացած է Պարսկաստան, հաստատուած Թաւրիզի մէջ
  • 1921-1922-ականներուն Թաւրիզի մէջ Ա. Թամանեանի կազմակերպած արուեստանոցին մէջ դասաւանդած է ճարտարապետութիւն
  • 1922-ին Խորհրդային Հայաստանի կառավարութեան հրաւէրով Կոջոյեանը վերադարձած է Երեւան
  • 1935-ին արժանացած է ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարչի կոչման
  • 1945-1954 -ականներու դասաւանդած է Երեւանի գեղարուեստա-թատերական ինստիտուտին մէջ
  • Մահացած է 24 Ապրիլ 1959-ին Երեւանի մէջ:

Ստեղծագործական գործունէութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Յակոբ Կոջոյեանի դիմաքանդակը Արա Սարգսեանի եւ Յակոբ Կոջոյեանի տուն-թանգարանին մէջ, քանդակագործ՝ Արա Սարգսեան

Յակոբ Կոջոյեանի ստեղծագործութիւններուն մէջ առկայ է թեմատիկ, ժամրային ու տեխնիկական հնարներու բազմազանութիւնը՝ գիրքերու ձեւաւորում, թամատիկ պատկերներ, բնանկարներ, զարդական մօտիւներով երկեր, կիրառական գծագրութիւններ: Բազմազան է կերպարուեստի ոճաձեւաբանական հնարներու անոր տեխնիկան՝ իւղաներ, խառնութիւնը, ջրաներկ, գուաշ, մոմաներկ եւ փորագրութիւն: Ճարտարապետ Կարօ Հալաբեանի եւ նկարիչ Սեդրակ Առաքելեանի հետ Կոջոյեանը աշխատած է ռուսաստանեան հեռագրական գործակալութեան հայկական բաժանմունքի (ԱրմԿաւՌՕՍՏԱ) արուեստանոցին մէջ, թողարկած շարժական որմնազդեր եւ ծաղրանկարներ։ 1923-ին նկարjչի աշխատանքը Մոսկուայի մէջ արժանացած է առաջին կարգի դիպլոմի։ 1924-1930-ականներու Կոջոյեանը ԵՊՀ տեխնիկական ֆակուլտետին մէջ դասաւանդած է նկարչութիւն, իսկ 1930-էն շարունակած է աշխատանքը նորաստեղծ ԵՐՊԻ-ի մէջ։

Յայտնի է «Սասնայ Ծռեր» ժողովրդական վիպերգութեան նկարազարդմամբ, 1920-ականներու արեւելեան մօտիւներով գրուած շարք մը աշխատանքներով («Ճաշարան Թաւրիզում», «Փողոց Թաւրիզում» եւ այլն)։ Յակոբ Կոջոյեանը ժամանակակից հայկական գրքային գրաֆիկայի հիմնադիրն է։ Բազմազան են նկարիչի հաստոցային գրաֆիկայի ոչ միայն թեմաներն ու ոճը, այլեւ արտայայտամիջոցները[3]։

1925-ին նկարազարդած է Ստեփան Զորեանի «Հազարան բլբուլ» հեքիաթը, առաջին մանկական պատկերազարդ հրատարակութիւնները՝ Յովհաննէս Թումանեանի «Գիքորը» եւ «Տէրն ու ծառան», 1933-ին՝ Եղիշէ Չարենցի «Գիրք ճանապարհին» ու Ակսել Բակունցի «Սեւ ցելերի սերմնացանը», 1934-ին՝ Մաքսիմ Կորքիի «Բանաստեղծութիւններ եւ լեգենդներ» ժողովածուն եւ այլն։ 1941-ին ան ստեղծած է Հ. Ստեփանեանի «Սասունցի Դաւիթ» օփերայի տեսարաններու նախագիծերը, 1945-ին նկարազարդած՝ Սայաթ Նովայի «Խաղեր»ու ժողովածուն։

Յակոբ Կոջոյեանը, ճարտարապետ Ալեքսանդր Թամանեանի հետ միասին Հայաստանի Հանրապետութեան զինանշանի (հաստատուած Յուլիս 1920-ին ՀՀ կառավարութեան կողմէ) հեղինակն է[4]։

Կոջոյեանի վերջին տարիներու լաւագոյն ստեղծագործութիւններէն են Յովհաննէս Թումանեանի «Փարուանա» լեգենդի նկարազարդումները։

Նկարներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • «Փիւնիկ», 1945

Անյատական ցուցահանդէսներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Պատկերասրահ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Յղումներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Յակոբ Կոջոյեանի մասին ակադէմիկոս Վ. Յարութիւնեանի կայքում

Ծանօթագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 Коджоян Акоп Карапетович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  2. Կազմող եւ առաջաբանի հեղինակ` Մարտին Միքայէլեան (2009)։ Յակոբ Կոջոյեան: Ալբոմ։ Երեւան: «Գրաբեր» հրատարակչութիւն։ էջ 112։ ISBN 978-9939-819-00-6 
  3. Յակոբ Կոջոյեանի մասին ՀՀ մշակոյթի նախարարութեան պաշտօնական կայքին մէջ
  4. «Հայաստանի Հանրապետութիւն. Ընդհանուր տեղեկութիւններ»