Մանկավարժ

Jump to navigation Jump to search

Մանկավարժ, հանրակրթական դպրոցի ուսուցիչ, արդիւնաբերական, յատուկ միջնակարգ կամ բարձրագոյն ուսումնական հաստատութեան դասատու, նախադպրոցական հիմնարկի, գիշերօթիկ դպրոցի, մանկատան, դաստիարակչական գաղութի դաստիարակ, արտադպրոցական հիմնարկի եւ այլ աշխատող, ինչպէս նաեւ մանկավարժութեան, որպէս գիտութեան, հարցեր մշակող գիտական աշխատող։

Մանկավարժը որպէս «մարդ-մարդ» համակարգի մասնագէտ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Մանկավարժութիւն մասնագիտութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Մանկավարժական հոգեբանութիւնը աւանդաբար կը ներառէ յատուկ բաժին՝ «ուսուցիչի հոգեբանութիւն», ուր կ՛ընդգծուին ուսուցչի մասնագիտական դերի կարեւորութիւնը, կը դիտարկուի անոր նշանակութիւնը, ընդունակութիւնները, կարողութիւնները, կը վերլուծուի անոր ներկայացուող պահանջները եւ հասարակութեան կողմէ անոր ներկայացուած ընկերային սպասելիքները։ Ինչպէս կը նշէ Աէլիտա Մարկովան, «մասնագիտութիւնները գործունէութեան՝ պատմականէրէն հաստատուած ձեւեր են, որոնք անհրաժեշտ են հասարակութեան, որոնց իրականացման համար մարդը պէտք է օժտուած ըլլայ գիտելիքներու եւ հմտութիւններու համագումարով, ունենայ համապատասխան ընդունակութիւններ եւ մասնագիտական կարեւոր որակներ»։ Ուսուցիչի, Մանկավարժի մասնագիտութիւնը, ինչպէս եւ բժշկինը հնագոյներէն է։ Անոր մօտ կուտակուած են սերունդներու հազարամեայ փորձը, ըստ էութեան՝ մանկավարժը սերունդներուն կապող օղակն է, հասարակական-պատմական փորձի կրողը։ Ժողովուրդի հասարակական-մշակութային ամբողջականութիւնը մեծապէս պայմանաւորուած է Դպրոց-Ուսուցիչ դերով։ Հազարամեակներու ընթացքին ուսուցիչի մասնագիտութիւնը, որպէս այդպիսին, մնացած է անփոփոխ, չնայած անոր բովանդակութիւնը, աշխատանքային պայմանները, քանակական եւ որակական կազմը կը փոխուի։

Որպէս մանկավարժական գործունէութեան անհատական անձ՝ մանկավարժը միաժամանակ հասարակական անհատ է՝ հասարակական գիտելիքներ եւ արժէքներ կրող։ Անոր շնորհիւ՝ մանկավարժի անհատական բնութագրին մէջ միշտ կը միաւորուին արժէքային եւ ճանաչողական տեսակէտերը։ Ընդ որուն երկրորդը կ՛ընդգրկէ երկու յատակագիծ՝ ընդհանուր-մշակութային եւ առարկայական-մասնագիտական գիտելիքներ։ Համարուելով անհատ՝ մանկավարժը միշտ հադէս կու գայ որպէս անձ՝ անհատական-հոգեբանական, վարքային եւ հաղորդակցական որակներու բազմազանութեամբ։

Մանկավարժութիւնը այլ մասնագիտութիւններու շարքին[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Մասնագիտութիւններու բազմազանութիւնը ըստ Եւգենի Կլիմովի կարելի է ներկայացնել՝ ըստ բնութեան, շրջապատող մարդկանց, ճարտարագործութեան եւ այլնի նկատմամբ մարդու յարաբերութիւններու բնոյթի։ Անոր կողմէ առաջադրուած մասնագիտութիւններու վերլուծութեան ձեւը թոյլ կու տայ դասակարգել զզանոնք աշխատանքի առարկայի, անոր նպատակներու, գործողութիւններու բնոյթի, աշխատանքային գործիքներու եւ անոր պայմաններու համաձայն։

Ըստ աշխատանքի առարկայի՝ բոլոր մասնագիտութիւնները կը բաժուին.

  • Մարդ-բնութիւն (բիոնոմիական)
  • Մարդ-ճարտարագործութիւն (տեխնոմիական)
  • Մարդ-նշան (սիգնոմիական)
  • Մարդ-կերպար (արտօնոմիական)
  • Մարդ-մարդ (սոցիոնամիական)։

Մանկավարժութիւնը կը դասուի «Մարդ-Մարդ» մասնագիտութիւններու շարքին։ Այս տեսակի մասնագիտութիւններուն բնորոշ է մարդու հետեւեալ որակները. մարդկանց հետ աշխատանքի ընթացքին կայուն, լաւ ինքնազգացողութիւնը, շփման պահանջմունքը, զգացմունքները, ուրիշներու մտադրութիւնները, տրամադրութիւնը, ձգտումները արագ հասկնալու ընդունակութիւնը, լաւ իմանալ եւ յիշել շատ մարդկանց անձնային որակներու մասին տեղեկութիւնը։ Այս մասնագիտական կառուցուածքը պատկանող մարդուն բնորոշ են ղեկավարելու, սորվեցնելու, դաստիարակելու, «այլ մարդկանց պահանջմունքներու բաւարարման համար օգտակար գործողութիւնների կատարման» կարողութիւններ, լսելու եւ լսուելու կարողութիւն, շատ լայն մտահորիզոն, խօսքային, կոմմունիկատիւ մշակոյթ, դիտողականութիւն, ապրումակցման, ոչ անփոփոխ իրաւիճակներու լուծման ընդունակութիւն, ինքնակարգաւորման բարձր ընդունակութիւն, «խոր հաւատ եւ լաւատեսական համոզմունք ժողովուրդին ծառայելու գաղափարի նկատմամբ», ինքնավստահութիւն, որ մարդը միշտ կրնայ դառնալ լաւը։

Ընդ որուն, եթէ հաշուի առնենք, որ «Մարդ-Մարդ» կառուցուածքը կը բնութագրուի տիպական նախընտրութիւններու, հետաքրքրութիւններու, անձնային առանձնայատկութիւններու որոշակի հաւաքով, ապա մարդու մասնագիտական բնութագիրը կը դառնայ խոր մարմնացուած։

«Մարդ-Մարդ» կառուցուածքով աշխատող մարդու մասնագիտական գործունէութեան հակացուցուած են խօսքի թերութիւնները, շփուողականութեան բացակայութիւնը, արտայայտիչ ֆիզիկական թերութիւնները, անտարբերութիւնը մարդկանց նկատմամբ, մարդկանց նկատմամբ անշահախնդիր հետաքրքրութեան բացակայութիւնը։ Վերը թուարկուած առանձնայատկութիւնները կ՛արտացոլեն այս մասնագիտութեան պատկանող անհատի ընդհանուր պատկերը։ Այս կառուցուածք մէջ մտնող մանկավարժի մասնագիտութիւնը կ՛առաջադրէ շարք մը յատուկ պահանջներ, որոնց շարքին հիմնականը մասնագիտական ձեռնհասութեան եւ ուսուցողական մշակոյթը։

Մանկավարժական գործունէութեան մէջ ներառուած են նաեւ յարաբերութիւններու այլ կառուցուածքներ, եւ առաջին հերթին, «Մարդ-Նշան»։ Նշանային, յատկապէս լեզուական համակարգերը մանկավարժական գործունէութեան մէջ հասարաակական-պատմական փորձի փոխանցման հիմնական միջոցն են, միեւնոյն ժամանակ նշանային համակարգերը իւրացման առարկայ են։ ժամանակակից կրթական գործընթացին մէջ կարեւոր դեր կը խաղայ համակարգչային ճարտարագործութիւնը։ Մանկավարժը այն կ՛օգտագործէ որպէս գիտելիքներու փոխանցման միջոց, եւ որպէս ուսումնասիրութեան առարկայ, այնուհետեւ որպէս ուսումնառութեան առարկայ։

Կլիմովը առանձնացուցած է իւրաքանչիւր մասնագիտութեան տեսակին բնորոշ գործողութիւններու 4 խմբեր.

  • Շարժողական-տեղափոխման, դիրքի եւ այլն
  • Ճանաչողական – ընկալման, երեւակայութեան, տրամաբանական
  • Միջանձնային շփման- ախտորոշագիտութիւն, գործողութիւն-պահանջ, տեղեկութիւն պարունակող կառավարման գործողութիւն
  • Ջանքերու համաձայնեցման գործողութիւններ։

Մանկավարժը՝ որպէս գործունվութեան անհատ, կ՛իրականացնէ բոլոր այս գործողութիւնները, ինչ կը վկայէ անոր մտածող եւ վարքային վարժութեան բազմակողմանիութեան մասին։

Ըստ գործունէութեան անհատի առջեւ դրուած նպատակներու՝ մանկաւարժական գործունէութիւնը կ՛ենթադրէ իր անձի վերափոխման (զարգացման, փոփոխութեան) խնդիրներ դնելու եւ լուծելու կարողութիւն, ինչպէս նաեւ այդ խնդիրները լուծելու նոր միջոցներու եւ եղանակներու փնտրում։

Նշելով աշխատանքի պարտականութեան գործիքներու մասին՝ պէտք է նշել, որ մանկավարժի խօսքը անոր գործունէութեան կարեւորագոյն բնութագրերէն մէկն է։

Այսպիսով, մանկավարժի՝ որպէս մասնագիտական գործունէութեան անհատի ընդհանուր բնութագիրը անոր նպատակներու, առարկայի, միջոցներու հիման վրայ, ցոյց կու տայ այս մասնագիտութեան ամբողջ բարդութիւնն ու բազզմակողմանիութիւնը։

Մանկավարժի անհատական բնութագրեր[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Մանկավարժի անձը ուսուցման մթնոլորտին մէջ առաջնային տեղ կը զբաղեցնէ, անոր այս կամ այն յատկութիւնները կը բարձրացնեն կամ կ՛իջեցնեն ուսուցման դաստիարակչական ազդեցութիւնը։ Ընդհանուր առմամբ, կ՛առանձնացուին «յատուկ ուսուցչական յատկութիւններ»՝ վերագրելով անոնց «ուսուցիչի գիտական նախապատրաստութիւնը» եւ «անձնական ուսուցչական տաղանդը»։

Առաջին յատկութիւնը անկողմնակալութիւնն է եւ կը բնութագրէ ուսուցիչի կողմէ դասաւանդուող առարկայի իմացութեան աստիճանը, գիտական պատրաստուածութիւնը, կրթուածութիւնը, այնուհետեեւ առարկայի մեթոտաբանութեան հետ, ընդհանուր ուսուցողական սկզբունքներու հետ ծանօթութիւնը, երեխայի բնոյթի իմացութիւնը։ Երկրորդ յատկութիւնը սուբյեկտիւ է եւ արտացոլում է դասաւանդման արուեստը, անձնական մանկաւարժական տաղանդն ու ստեղծագործականութիւնը։ Այն կը ներառէ մանկավարժական ինքնուրոյնութիւնն ու արուեստը։

Բացի «յատուկ ուսուցչական յատկութիւններէ»՝ անհրաժեշտ է նշել նաեւ «բարոյական» յատկութիւններու մասին, որոնց կը դասուին անկողմնակալութիւնը, բարեսրտութիւնը, ուշադրութիւնը, արդարութիւնը, կայունութիւնը, նրբազգացութունը, իսկական սէրը երեխաներու հանդէպ։ Մանկավարժի համար շատ կարեւոր է ինքնակատարելագործման, ինքնազարգացման ցանկութիւնը։

Նինա Քուզմինան մանկավարժի անհատական գործօններու կառուցուածքին մէջ կը ներառէ ուղղուածութեան տեսակը, ընդունակութիւններու մակարդակը եւ ձեռնհասութիւնը, որու մէջ կը մտնեն յատուկ մանկավարժական, մեթոտական, հոգեբանական, հոգեբանական ձեռնհասութիւնը։ Ակնյայտ են այդ գործօնային կառուցուածքի երեք հիմնական բաղադրիչները՝ անձնային, անհատական եւ մասնագիտական-մանկավարժական՝ համապատասխան գիտելիքներով եւ կարողութիւններով։ Աուտօ-հոգեբանական ձեռնհասութիւնը կը հիմնուի «ընկերային բանականութիւն» հասկացութեան վրայ, որ կ՛ենթադրէ ընկերային փորձի կուտակման առանձնայատկութիւն, ինքդ քեզ եւ ուրիշներուն հասկանալու ընդունակութիւն, միջանձնային իրադարձութիւններու կանխատեսում։ Աուտօ-հոգեբանական գիտակցութիւնը կը յարաբերուի մասնագիտական ինքնաճանաչման, ինքնագիտակցութեան, ինքնազարգացման հետ։

Մանկավարժական ընդունակութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ըստ Սերկէյ Ռուպինշտէյնի, որ մարդու ընդունակութիւններու զարգացման գործընթացը մարդու զարգացման գործընթաց է։ Տեպլովի կողմէ ընդունակութիւնները կը մեկնաբանուին որպէս անձի անհատական յատկութիւններ, որոնք կը հանդիսանան գործունէեութեան յաջող իրականացման պայման։ Ընդ որուն ընդունակութիւնները չեն հանգիր հմտութիւններու եւ կարողութիւններուն եւ կը տարբերին մէկ մարդը միւսէն գործունէութեան իրականացման յաջողութեան յարաբերութեամբ։ Եթէ, ըստ Ռուպինշտէյնիի, մտաւոր ընդունակութիւններու զարգացում կը հանդիսանայ գիտելիքներու իւրացման նախադրեալ, ապա ընդունակութիւններու զարգացման նախադրեալ, ըստ Տեպլովի, հանդէս են գալիս բնածին անատոմայ-ֆիզիոլոգիական առանձնայատկութիւնները։ Ընդունակութիւնները ձեւաւորւում են գործունէութիւնում կը դրսեւորուին անոր այնպիսի տինամիք բնութագրերան մէջ, ինչպիսին են արագութիւնը, խորութիւնը, անոր միջոցներու եւ եղանակներու իւրացման կայունութիւնը։ Ըստ գործունէութեան տարբեր տեսակներու յարաբերութեան, կը տարբերին ընդհանուր մտածողութիւն եւ յատուկ ընդունակութիւններ։ Կ՛առանձնացուի շարք մը մանկավարժական ընդունակութիւններ՝

  • Ուսուցողական ընդունակութիւններ, ուսումնական նիւթը երեխաներուն մատչելի, պարզ, հասկանալի ձեւով մատուցելու, առարկայի նկատմամբ հետաքրքրութիւն առաջացնելու, ինքնուրոյն աշխատանքը խթանելու ընդունակութիւնը։ Ուսուցողական ընդունակութիւններ ունեցող ուսուցիչը կրնայ անհրաժեշտութեան պարագային համապատասխան ձեւով վերակառուցել ուսումնական նիւթը։ Ան կրնայ կազմակերպել սորվողներու ինքնուրոյն աշխատանքը, ուղղորդել անոնց ճանաչողական աշխուժութիւնը համապատասխան ուղղութեամբ։
  • Ակադէմիական ընդունակութիւններ, մանկավարժը գիտէ աւելին, քան ուղղակի ուսումնական ծրագիրը, կը հետեւի գիտութեան բացայայտումներուն, ազատ կը տիրապետէ նիւթին, որու հանդէպ կը դրսեւորէ հետաքրքրութիւն, հետազօտական գոնէ փոքրիկ աշխատանքներու իրականացում։
  • Յստակութեան ընդունակութիւններ, աշակերտի ներաշխարհը թափանցելու կարողութիւն, հոգեբանական դիտողականութիւն։ Ան աննշան արտաքին դրսեւորումներով կը նկատէ սորվողի ներաշխարհի ամենափոքր փոփոխութիւնները։
  • Խօսքային ընդունակութիւններ, սեփական մտքերը եւ յոյզերը խօսքի, դիմախաղի եւ մնջախաղի միջոցով պարզ եւ յստակ արտայայտելու ընդունակութիւն։ Դասի ժամանակ խօսքը միշտ ուղղուած է սորվողներուն։
  • Կազմակերպչական ընդունակութիւններ, առաջին հերթին, աշակերտները կազմակերպելու, համախմբելու, համատեղ աշխատանքը խթանելու, երկրորդ հերթին, սեփական աշխատանքը կազմակերպելու ընդունակութիւնները։ Փորձառու ուսուցիչներու մօտ կը ձեւաւորուի ժամանակի իւրայատուկ զգացում՝ աշխատանքը ճիշդ բաշխելու, համապատասխան ժամկէտեր տալու կարողութիւն։
  • Իշխանութեան ընդունակութիւններ, ուսումնառողներու վրայ անմիջական յուզակամային ձեւով ազդելու եւ անոր միջոցով հեղինակութիւն վայելելու ընդունակութիւնները։ Իշխանութեան ընդունակութիւնները կախուած են ուսուցիչի անձնային որակներու ամբողջ բաղադրեալը, մասնաւորապէս անոր կամային որակներէն (պահանջկոտութիւն, կայունութիւն, դիմադրողականութիւն, վճռականութիւն), ինչպէս նաեւ աշակերտներու ուսուցման եւ դաստիարակութեան համար պատասխանատուութեան զգացումէն։
  • Հաղորդակցական ընդունակութիւններ, երեխաներու հետ շփուելու, անոնց հետ ճիշտ մօտեցում գտնելու, անոնց հետ մանկավարժական տեսանկիւնէ նպատակայարմար փոխյարաբերութիւններ ստեղծելու ընդունակութիւնները, մանկավարժական կարողութեան առկայութիւնը։
  • Մանկավարժական երեւակայութիւն կամ կանխատեսական ընդունակութիւններ— սեփական գործողութիւններու հետեւանքներու կանխատեսման ընդունակութիւնն է, աշակերտի անձի դաստիարակչական ծրագրաւորումը, անոր այս կամ այն որակներու զարգացման առանձնայատկութիւնները կանխատեսելու ընդունակութիւնը։
  • Միաժամանակ գործունէութեան քանի մը տեսակներու միջեւ ուշադրութեան բաշխումը։ Փորձառու ուսուցիչը միաժամանակ կը հետեւի նիւթի բովանադակութեան եւ շարադրման, իր մտքի եւ աշակերտներու մտքերու ընթացքին, ուշադրութեան կեդրոնը կը պահէ բոլոր սորվողներուն, կ՛արձագանքէ անուշադրութեան, չհասկացման դրսեւորումները, կը հետեւի սեփական վարքին։

Մանկավարժական ընդունակութիւնները իրենց բովանդական մէջ կը ներառեն շատ անձնային որակներ, կը բացայայտուին որոշակի գործողութիւններու, հմտութիւններու միջոցով։ Ընդ որուն կան հմտութիւններ, որոնք կը ներառուին քանի մը ընդունակութիւններու բովանդակութեան մէջ։ Օրինակ, ուսուցողական ընդունակութիւններու մէջ մտնող սորվողներու ինքնուրոյն աշխատանքը կազմակերպելու հմտութիւնը ըստ էութեան ուրիշներու աշխատանքը կազմակերպելու հմտութիւնն է, որ կը մտնէ կազմակերպչական ընդունակութիւններու մէջ։

Կուզմինայի մօտեցման մէջ կ՛ընդգծուի այն գաղափարը, որ մանկավարժական գործունէութեան անհատական ընդունակութիւնները, որոնք կը ձեւաւորուին եւ կը զարգանան մանկավարժական գործունէութեան ընթացքին, մեծապէս կը պայմանաւորուին անոր իրականացման յաջողութիւնը։ Կուզմինայի մեկնաբանման մէջ մանկավարժական համակարգը կը ներառէ հինգ կառուցուածքային տարրեր՝ նպատակներ, ուսումնական տեղեկութիւններ, հաղորդակցման միջոցներ, սորվողներ եւ մանկավարժներ, եւ հինգ գործառական տարրեր՝ հետազօտական, նախագծային, գործնական, հաղորդակցական եւ կազմակերպչական։ Այդ տարրերը կը հանդիսանան անհատական մանկավարժական գործունէութեան գործառական տարրեր, որ հնարաւորութիւն կու տայ խօսիլ անոնց հիմքը գտնուող ընդունակութիւններու 5 մեծ խումբի մասին։ Ան կ՛առանձնանայ մանկավարժական ընդունակութիւններու երկու մակարդակ՝ իմացողական-անդրադարձային եւ նախագծային։ Այս ընդունակութիւնները կ՛ապահովեն սորվողներու եւ սեփական անձի մասին տեղեկութիւններու կուտակում։ Մանկավարժական ընդունակութիւններու դիտարկման ժամանակ կարեւոր հարցերէն կը հանդիսանայ անոնց ձեւաւորումը եւ ախտորոշաբանութիւնը։

Մանկավարժի անձնային որակներ եւ անձնային ուղղուածութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Մանկավարժական գորժունէութեան յաջողութեան նպաստող գործօններէն են ուսուցիչի անձնային որակները։ Անհրաժեշտ է այնպիսի որակներու համադրութիւն, ինչպիսին են նպատակաուղղուածութիւնը, վճռականութիւնը, աշխատասասիրութիւնը, դիտողականութիւնը։ Յատուկ կ՛ընդգծուի սրամտութեան, հռետորական, արուեստական ընդունակութիւններու կարեւորութիւնը։ Մանկավարժին՝ որպէս գործունէութեան անհատական ուշադրութիւն հետազօտողները կ՛առանձնացնեն մասնագիտական-մանկավարժական որակներ, որոնք կրնան մօտ ըլլալ ընդունակութիւններուն եւ զուտ անձնային որակներուն։ ԱԱնոնց կը դասուին՝ մանկավարժական բազզմահմտութիւնը, մանկավարժական նպատակադրում, մանկավարժական մտածողութիւն,մանկավարժական հնարամտութիւնը, մանկավարժական կանխատեսումը։

Անձնային ուղղուածութիւնը կը հանդիսանայ մասնագիտական-մանկավարժական գործունէութեան կատարելութեան ձեռքբերման կարեւորագոյն անհատական գործօններէն մէկը։ Անձի ուղղուածութիւնը գործունէութիւնը կողմնորոշող կայուն դրդապատճառներու համակցութիւն է, որոնք յարաբերականօրէն անկախ են առկայ իրադրութիւններէն։ Անձնային ուղղուածութիւնը կը բնորոշուի հետաքրքրութիւններով, հակումներով, համոզմունքներով եւ իտէալներով, որոնցմով կ՛արտայայտուին մարդու աշխարհայեացքը։ Մանկաւարժական գործունեութեան ոլորտում այս հասկացութեան սահմանները ընդլայնելով նրանում կարելի է ներառել յետաքրքրութիւնը սորվողներու նկատմամբ, մանկավարժական գործունէութեան նկատմամբ, ձգտում անով զբաղուելու, սեփական ընդունակութիւններու գիտակցում։ Գործունէութեան գլխաւոր ռազմավարութիւններու ընտրութիւնը կը պայմանաւորէ ուղղուածութեան երեք ձեւ՝ ճշմարիտ մանկավարժական, ձեւական մանկավարժական, կեղծ մանկավարժական։ Միայն ուղղուածութեան առաջին ձեւը կը նպաստէ մանկավարժական գործունէութեան մէջ բարձր արդիւնքներու ձեռքբերման։ Ճշմարիտ մանկավարժական ուղղուածութիւնը կը կայանայ կայուն ոլորտին մէջ՝ ուղղուած սորվողի անձի ձեւաւորման դասաւանդուող առարկայի միջոցով, առարկայի վերակառուցման սորվողներու գիտելիք ստանալու ելակէտային պահանջմունքներու հիման վրայ։ Մանկավարժական ուղղուածութեան հիմնական դրդապատճառ կը հանդիսանայ մանկավարժական գործունէութեան հանդէպ հետաքրքրութիւնը։

Մանկավարժական գործունէութեան արդիւնաւէտութեան բնութագրեր[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ինչպէս մարդկային գործունէութեան ցանկացած տեսակ, մանկավարժական գործունէութիւնը նոյնպէս ունի հետեւեալ բնութագրերը՝ նպատակաուղղուածութիւն, առարկայնութիւն։ Մանկավարժական գործունէութեան առանձնայատկութիւններէն է անոր արդիւնաւէտութիւնը։ Կ՛առանձնանայ վերջինիս հինգ մակարդակներ՝

  • Նուազզագոյն, վերարտադրական, մանկավարժը կրնայ ուրիշներուն պատմել այն, ինչ գիտէ։ Կը հանդիսանայ ոչ արդիւնաւէտ։
  • Ցած-յարմարացուող, որու պարագային մանկավարժը կրնայ իր իմացածը յարմարեցնել լսարանի առանձնայատկութիւններուն։ Քիչ արդիւնաւէտ է։
  • Միջին-տեղային ձեւաւորող, մանկավարժը կը տիրապետէ ուսուցման ռազմավարութիւններուն, կրնայ առարկայի որոշ բաժիններու համար ձեւակերպել մանկավարժական նպատակ, կազմակերպել սորվողներու ուսումնաճանաչողական գործունէութիւնը։ Միջին արդիւնաւէտութիւն ունեցող մակարդակ է։
  • Բարձր-համակարգային ձեւաւորող, մանկավարժը ունի գիտելիքներու անհրաժեշտ համակարգի ձեւաւորման ռազմավարութիւններ։ Կը բնորոշէ արդիւնաւէտութեան բարձ մակարդակով։
  • Բարձրագոյն-սորվողներու գործունէութիւնը եւ վարքը համակարգային ձեւաւորող, մանկավարժը կը տիրապետէ իր առարկան սորվողի անձի ձեւաւորման նպաստող միջոցի վերափոխման ռազմավարութիւնները։ Այս պարագային մանկավարժական գործընթացը կ՛ունենայ բարձր արդիւնաւէտութիւն։

Իր կառուցուածքային կազմակերպմամբ մանկավարժական գործունէութիւնը կը բնութագրուի գործողութիւններու ամբողջականութեամբ։ Մանկավարժական գործունէութեան առարկայ կը հանդիսանայ սորվողներու ուսումնական գործունէութեան կազմակերպումը, որ ուղղուած է անոնց կողմէ ընկերամշակութային փորձի՝ որպէս զարգացման հիմքի եւ պայմանի իւրացմանը։ Մանկավարժական գործունէութեան միջոցներ կը հանդիսանան գիտական(տեսական եւ փորձական) գիտելիքները։ Ընկերամշակութային փորձի փոխանցման եղանակներն են բացատրութիւնը, ցուցադրութիւնը, համատեղ աշխատանքը, սորվողներու անմիջական փորձուսումը, վարժութիւնները։ Մանկավարժական գործունէութեան արդիւնք կը հանդիսանայ սորվողի անհատական փորձի ձեւաւորումը՝ պարագաները, բարոյական, յուզական-իմաստային, առարկայական, գնահատողական բաղադրիչներով։ Մանկավարժական գործընթացի արդիւնք կը հանդիսանայ սորվողի անձնական, մտքի զարգացումը, անոր՝ որպէս անձի, գործունէութեան անհատական կատարելագործումը։ Արդիւնքներու ախտորոշումը կը կատարուի դասընթացի սկիզզբը եւ աւարտին սորվողներու որակներու համեմատութեամբ։

Աղբիւրներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Зимняя И.А. Педагогическая психология,Москва • «Логос» • 2000.
  • Айсмонтас Б. Б. Педагогическая психология, Москва 2004.
  • Педагогическая психология։ Учеб. для студ. высш учеб заведений / Под ред. Н.В. Клюевой. - М.։ П24 Изд-во ВЛАДОС-ПРЕСС, 2003. - 400 с.