Մօրուս Հասրաթեան

Jump to navigation Jump to search
Picto Info sciences exactes.png
Մօրուս Հասրաթեան
Ծնած է 10 Սեպտեմբեր 1903(1903-09-10)
Ծննդեան վայր Ախլաթյան, Սիւնիքի մարզ, Հայաստան
Մահացած է 25 Փետրուար 1979(1979-02-25) (75 տարեկանում)
Մահւան վայր Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետութիւններու Միութիւն
Գործատու Հայաստանի պատմութեան թանգարան
Կրթութիւն Երեւանի Պետական Համալսարան
Երեւանի Պետական Բժշկական Համալսարան
Ազգութիւն Հայ
Տիրապետած լեզուներ հայերէն
Պարգեւներ և
մրցանակներ
Հայկական ԽՍՀ գիտութեան վաստակաւոր գործիչ
Երեխաներ Մուրադ Հասրաթյան

Մօրուս (Մարդար) Հասրաթեան ծնած է 1902 թուականին 10 Սեպտեմբեր-ին, Սիսեան շրջանի Ախլաթեան գիւղը: Նախակրթութիւնը կը ստանայ գիւղական դպրոցին մէջ, ապա՝ կ'աշակերտէ Պաքուի առեւտրական դպրոցին: 1918-1921 թուականներուն, որպէս յեղափոխական մարտիկ կը մասնակցի Հիւսիսային Կովկասի եւ Զանգեզուրի քաղաքացիական կռիւներուն: 1922-1924 թուականներուն, ուսանող՝ Երեւանի Պետական Համալսարանի պատմութեան բաժանմունքին, ուր բախտը կ'ունենայ աշակերտելու Մ. Աբեղեանի, Հր. Աճառեանի, Յ. Մանանդեանի, Լէոյի եւ այլ անուանի հայագէտ գիտնականներու: 1925-1927 թուականներուն, հասարական աշխատանքով կը մեկնի Սիսեանի, Գորիսի, եւ Դիլիջանի շրջանները: 1930 թուականին կ'աւարտէ համալսարանական ընթացքը, ու կը նուիրուի գիտական աշխատանքի:

1931-1932 թուականներուն, Լենինկրատի մէջ, Ն. Մառի եւ Յ. Օրբելիի ղեկավարութեամբ կը բոլորէ ասպիրանդական ուսումնասիրութեան շրջանը: 1933 թուականին կը վերադառնայ Երեւան, եւ որպէս տնօրէնի տեղակալ, կը պաշտօնավարէ Նիւթական Մշակոյթի Պատմութեան Հիմնարկին մէջ: 1934-1936 թուականներուն կը վարէ Կուսակցութեան Թանգարանի վարիչի պաշտօնները:

1937 թուականին Մ. Հասրաթեան կը նշանակուի Էջմիածնի մատենադարանին տնօրէն, ուր ան զգալի աշխատանք կը տանի ձեռագիրներու պահպանման եւ ուսումնասիրութեան մարզերուն մէջ:

1940 թուականէն սկսած, Մ. Հասրաթեան դիտահետազօտական աշխատանքները կ'ընթանան բանասիրութեան, հնագիտութեան եւ հայ ժողովուրդի հին ու միջին դարերու պատմութեան ուսումնասիրութեան գծով: 1942-1946 թուականներուն կը պաշտօնավարէ Գրականութեան Հիմնարկին մէջ, ուր իր ուշադրութեան գլխաւոր առարկան կը դարձնէ բանասիրական հարցերը: Միաժամանակ՝ 1943-1946 թուականներուն, ան կը վարէ Գիտութիւններու Ակադեմիայի գիտական քարտուղարի պաշտօնը: 1947-1954 թուականներուն, պամտօնի կը հրաւիրուի պատմութեան Հիմնարկին կողմէ, ուր, աւագ գիտաշխատողի հանգամանքով իր գործօն մասնակցութիւնը կը բերէ պատմութեան, հնագիտութեան, ու դասագիրքերու հետ առընչուած հարցերու լուծման աշխատանքին:

Որպէս հայ ժողովուրդի պատմութեան դասախօս, ան կը պաշտօնավարէ Խաչատուր Աբովեանի նուար Մանկավարժական Հիմնարկին մէջ, ինչպէս նաեւ կը ստանձնէ Հեռակայ Մանկավարժական Հիմնարկի կայ ժողովուրդի պատմութեան ամբիոնին վարիչի պաշտօնը:

1961 թուականին, Մ. Հասրաթեան կ'արժանանայ Հայկական ՍՍՀ գիտութեան վաստակաւոր գործիչի կոչման, իսկ 1963 թուականին կ'ընտրուի ՀՍՍՀ Գիտութիւններու Ակադեմիայի թղթակից անդամ:

1965 թուականին, Հայկական Գոլէճի հրաւէրով, Մ. Հասրաթեան կու գայ Պէյրութ, ուր, շուրջ երկու տարիներ կը դասախօսէ Գոլէճի Հայագիտական Ամբիոնի ուսանողներուն, ինչպէս նաեւ կ'ունենայ հրապարակային բազմաթիւ ելոյթներ:

Վերջին աւելի քան մէկ տասնամեակի ընթացքին, Մ. Հասրաթեան կը վարէ Հայաստանի Պետական Պատմական Թանգարանի տնօրէնութիւնը:

Մ. Հասրաթեան, բազմահմուտ բանասէրն ու պատմաբանը, հայագիտութեան իր աւանդը կը թողու գլխաւորաբար մասնագէտներու նոր սերունդի պատրաստութեան գծով, գիտական աշխատանքներու ղեկավարութեամբ ու խմբագրութեամբ: Այս բոլորով մէկտեղ, սակայն, Մ. Հասրաթեան կը մնայ հայ բանասիրութեան անգերազանցելի սայաթնովագէտը: Այս մարզին մէջ, աւելի քան երեսուն տարիներու իր վաստակովը, ան ոչ միայն կը յաջողի վերակենդանացնել ամբողջական կերպարը անզուգական Սայեաթ-Նովայի, ու նոր խօսք ըսել անոր մասին, այլ եւ ճամբայ կը հարթէ շատ ուրիշներու, անոնց համար ստեղծելով հնարաւորութիւնն ու միջոցը՝ պեղելու անսպառ գարձարանը հանճարեղ հայ երգիչին:

Տասնամեակներու ընթացքին իր ստորագրած պատմա-բանասիրական յօթուածներէն շատեր կը մնան պարբերական մամուլի էջերուն մէջ, իսկ ուրիշներ՝ անտիպ: Առանձին հատորվ լոյս տեսած են Սայեաթ-Նովա- (խաղերի ժողովածու- կազմեց, վրացերէն եւ Ազրպէյճաներէն խաղերը թարգմանեց, բառարանը եւ ծանօթագրութիւնները գրեց Մ. Հասրաթեան) (Երեւան, 1945): Նոյնը՝ հրատարակուած 1959 եւ 1963 թուականներուն: 1963 թուականին հրատարակութիւնը նաեւ ունի Մ. Հասրաթեանի կողմէ պատրաստուած Սայեաթ-Նովա (կենսագրական ակնարկը) էջ V-XL ներածական բաժին մը: Ճարտարապետ Վարազդատ Յարութիւնեանի (թեքստեր) Վազգէն Թիւթիւնճեանի (նկարներ) աշխատակցութեամբ Մ. Հասրութեան (յառաջաբան) կը պատրաստէ հրատարակութիւնը Հայաստանի Յուշարձաններ (նախապատմական շրջանէն մինչեւ 17-րդ դար Յ. Ք.) (Պէյրութ, 1975), հատորը:

Մ. Հասրաթեան կը մահանայ 25 Փետրուար, 1979 թուականին:

Աղբիւրներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Հատոր Է., Պէյրութ, 1979, էջ 383