Ալեքսանտր Մանթաշեանց

Jump to navigation Jump to search
Ալեքսանտր Մանթաշեանց
Alexander Mantashev.jpg
Ծնած է 3 Մարտ 1842(1842-03-03)
Ծննդավայր Թիֆլիս, Ռուսական Կայսրութիւն
Վախճանած է 19 Ապրիլ 1911(1911-04-19) (69 տարեկանում)
Վախճանի վայրը Սենթ Փեթերսպուրկ, Ռուսական Կայսրութիւն
Քաղաքացիութիւն Flag of Russia.svg Ռուսական Կայսրութիւն
Ազգութիւն հայ
Կրօնք Հայաստանեայց Առաքելական Եկեղեցի
Մասնագիտութիւն ֆինանսիստ, ձեռնարկատեր
Պարգեւներ եւ
մրցանակներ
Պատուոյ Լեգէոն Շքանշան
Ծնողներ Յովհաննէս Մանթաշեան

Ալեքսանտր Մանթաշեանց (ռուս.՝ Александр Иванович Манташев, 3 Մարտ 1842(1842-03-03), Թիֆլիս19 Ապրիլ 1911(1911-04-19), Սենթ Փեթերսպուրկ), հայ նշանաւոր մեծահարուստ գործարար եւ բարեգործ։ Զբաղած է քարիւղի արտահանմամբ եւ ստացած է «քարիւղի արքայ» անունը։ Իր ապրած ատենը ամենահարուստ մարդոցմէ մեկը համարուած է։

Կենսագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ալեքսանտր Մանթաշեանցը ծնած է Թիփղիս, 1842 թուականի Մարտ 3-ին։ Հայրը եղած է բամպակի եւ գործուածքեղէնի վաճառական։ Ուսանած է Թիփղիսի Գալուստ Վարդապետ Փափազեանցի մասնաւոր դպրոցէն ներս։ Տիրապետած է քանի մը լեզուներու՝ հայերէն, ռուսերէն, վրացերէն, անգղիերէն։ 1868 թուականին իր հօր՝ Յովհաննէս Մանթաշեանցին հետ կը շրջագայէ Եւրոպային մէջ առետրական կապելր հաստատելու նպատակով: Թեհրան վերադառնալէն ետք Յովհաննէսը 1878 թուականին իր առեւտուրը կը տեղափոխէ Թիփղիս: Հօր մահէն ետք ստացած 200 հազար ռուպլ ժառանգութեամբ Ալեքսանտր Մանթաշեանցը կը տեղափոխուէ Պաքու եւ կը սկսէ զբաղիլ քարիւղի արդիւնահանումով, տարածելով իր առեւտրական տուները աշխարհով մին: Այդ շրջանին Մանթաշեանցի դրամագլուխը կանխիկ դրամով հասած էր մօտ 30 միլիոն ռուպլի։ Ան ուներ հանքեր, գործատուներ, կալուածքներ, տուներ, հիւրանոցներ, ամառանոցներ ու շոգենաւեր։

Առեւտուրային Գործունէութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Մանթաշեանցի ընկերութեան 100 ռուպլի ներկայացնողի բաժնետոմս, Ս.Փիթրսպուրկ, 1913 թուական:

Քարիւղ արդիւնահանելու նպատակով Մանթաշեանը ձեռք բերաւ Պաքուի ծախսատար հանքահորերը: Քարիւղի մշակման համար շինած է քերոսինի եւ քսաիւղերու գործատուն մը: Շուտով հորերը սկսան բերել վիթխարի եկամուտներ, որոնցով Մանթաշեանը Անգլիայէն ձեռք բերաւ երկու բեռնանաւ, որոնցով քարիւղ կը մատակարարեր դէպի Հնդկաստան, Չինաստան, Ճափոն, նաեւ միջերկրածովեան երկիրներ:

1899 թուականին Մանթաշեանցը ստեղծած է «Ալեքսանտր Մանթաշեւ եւ Ընկ.» (ռուս.՝ Манташев и К°) ընկերութիւնը, որը 20րդ դարու սկիզբին կ'արդիւնահաներ Պաքուի քարիւղի կեսէն աւելին։ Ընկերութիւնը ֆինանսաւորած է Պաքու-Պաթում նաւթատարի շինարարութիւնը։ Շուտով Մանթաշեանը ձեռք բերաւ քանի մը համաշխարհային քարիւղի ընկերութիւններ, որոնցմէ մեկը Նոպէլ եղբայրներու ընկերութիւնն էր: Իր ընկերութեան մէջ կը կեդրոնացուի Կասպիական ծովու քարիւղի պաշարներու 66 տոկոսը:[1]

1907 թուականին Մանթաշեանցի ֆինանսաւորումով կը կառուցուի Պաքու-Պաթում 835 քիլոմեթրանոց քարիւղամուղը: Շնորհիւ անոր գործարարը ստացաւ «Քարիւղի արքայ» անունը: 1899-էն մինչեւ 1909-ը իր ընկերութիւնը 20 մլն. ռուպլ դրամագլուխով կը համարուէր ռուսական արդիւնաբերութեան պատմութեան ամենախոշորը:

Մարդասիրական Գործունէութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Իր առեւտուրային գործունէութիւնը Ալեքսանտր Մանթաշեանը կը զուգակցեր հասարակական եւ բարեգործական գործունէութեան հետ։ Մինչեւ 1895 թուականը Թիփղիսի բարեգործական ընկերութեան փոխնախագահը եղած է, այնուհետեւ ցմահ անոր պատուաւոր նախագահը դառած է։ Ան հովանաւորած է Կովկասի ամենախոշոր որբանոցը, անոր միջոցներով շէնքեր եւ հայկական եկեղեցիներ շինուած են Թիփղիսին մէջ, Երեւանին մէջ, Պաքուին, Մոսկուային, Փիթըրսպուրկին մէջ եւ Փարիզին մէջ։

Երբ ցարական կառավարութիւնը որոշում մը արձակեցաւ հայկական եկեղեցական ունեցուածքի առգրաւման մասին, ատորով իսկ նիւթական աջակցութիւնէ զրկելով հայկական դպրոցները, կիմնազիաները եւ մշակութային-լուսաւորական միւս օճախները, Մանթաշեանը ֆինանսաւորեցաւ Թիփղիսի Ներսիսեան հոգեւոր ճեմարանի նոր շէնքի կառուցումը։ Անոր նուիրական իղձը եղած էր՝ խոշոր նուիրաբերում մը կատարել Էջմիածինին։ Անոր առաջարկով կը կազմուէ նոր վեհարանի մը նախագիծ՝ ընդարձակ սրահներով եւ ընդունարաններով։ Այդ աշխատանքներուն համար Մանթաշեանցը տրամադրած է 250 000 ռուպլ։

Յաճախակի Փարիզ ըլլալով՝ անոր մէջ յղացած է հոն հայկական եկեղեցի մը կառուցելու միտքը։ Ատոր համար 450 000 ֆրանքով տարածք մը է գնած Փարիզի կեդրոնը։ Այնուհետեւ եկեղեցիի շինարարութեան համար տրամադրած է 1 540 000 ֆրանք, որը կառուցուելէն ետք կը նուիրաբերէ է հայ գաղութին՝ լրացուցիչ վճարելով 120 000 ֆրանք նոտարական ծախս։

Ալեքսանտր Մանթաշեանը նաեւ եղած է հայ մշակոյթի, գիտութեան, արուեստի եւ գրականութեան մեծ նուիրեալ եւ հովանաւոր։ Իմանալով, որ հայ մեծ երգահան Կոմիտասը չունէ սեպհական դաշնակ, ան կարգադրած է, որ Գերմանիայէն անոր համար բերուի այդ երաժշտական գործիքը։ Մանթաշեանի միջոցներով են Ռուսիոյ եւ Եւրոպայի լաւագոյն ուսումնական հաստատութիւններէն ներս սորված երկու հարիւրէն աւելի հայ պատանիներ եւ աղջիկներ, որոնցմէ շատերը յետագային դարձած են գիտութեան, մշակոյթի, արուեստի եւ գրականութեան յայտնի գործիչներ[2]։

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]