Ալեքսանտր Մանթաշեանց

Ալեքսանտր Մանթաշեանց;
Ծնած է	3 Մարտ 1842
Ծննդավայր	Թիֆլիս, Ռուսական Կայսրութիւն
Մահացած է	19 Ապրիլ 1911 (69 տարեկանին)
Մահուան վայր	Սեն Փեթերսպուրկ, Ռուսական Կայսրութիւն
Քաղաքացիութիւն	Ռուսական Կայսրութիւն
Ազգութիւն	Հայ
Կրօնք	Հայ Առաքելական Եկեղեցի
Մասնագիտութիւն	ելեւմտագէտ, ձեռնարկատէր և գործարար
Ծնողներ	Յովհաննէս Մանթաշեան
Երեխաներ	Anna Mantashev?

Ալեքսանդր Մանթաշեանց (ռուս.՝ Александр Иванович Манташев, 3 Մարտ 1842(1842-03-03), Թիֆլիս, Ռուսական Կայսրութիւն - 19 Ապրիլ 1911(1911-04-19)^[1], Սեն Փեթերսպուրկ, Ռուսական Կայսրութիւն), հայ նշանաւոր մեծահարուստ գործարար եւ բարեգործ։ Զբաղած է քարիւղի արտահանմամբ եւ ստացած է «քարիւղի արքայ» անունը։ Իր ժամանակի ամէնէն հարուստ մարդոցմէ մէկը համարուած է։

Կենսագրութիւն

Ալեքսանդր Մանթաշեանցը ծնած է Թիֆլիս, 1842 թուականի Մարտ 3-ին։ Հայրը եղած է բամպակի եւ հիւսուածեղէնի վաճառական։ Ուսանած է Թիֆլիսի Գալուստ Վարդապետ Փափազեանցի մասնաւոր դպրոցը։ Տիրապետած է քանի մը լեզուներու՝ հայերէն, ռուսերէն, վրացերէն, անգլերէն։ 1868 թուականին, հօր՝ Յովհաննէս Մանթաշեանցի հետ կը շրջագայէ Եւրոպայի մէջ, առետրական կապեր հաստատելու նպատակով: Թեհրան վերադառնալէ ետք, Յովհաննէսը 1878 թուականին իր առեւտուրը կը տեղափոխէ Թիֆլիս: Հօր մահէն ետք ստացած 200 հազար ռուբլիի ժառանգութեամբ, Ալեքսանտր Մանթաշեանցը կը տեղափոխուի Պաքու եւ կը սկսի զբաղիլ քարիւղի արդիւնահանումով, տարածելով իր առեւտրական տուները աշխարհով մէկ: Այդ շրջանին Մանթաշեանցի դրամագլուխը կանխիկ դրամով հասած էր մօտ 30 միլիոն ռուբլիի։ Ան ունէր հանքեր, գործատուներ, կալուածներ, տուներ, հիւրանոցներ, ամառանոցներ ու շոգենաւեր։

Առեւտրական Գործունէութիւն

Քարիւղ արդիւնահանելու նպատակով, Մանթաշեանց ձեռք բերած է Պաքուի հանքահորերը: Քարիւղի մշակման համար շինած է քերոսինի եւ քսաիւղերու գործատուն մը: Շուտով հորերը սկսան բերել վիթխարի եկամուտներ։ Մանթաշեանցը Անգլիայէն ձեռք բերաւ երկու բեռնանաւ, որոնցմով քարիւղ կ՚արտահանէր դէպի Հնդկաստան, Չինաստան, Ճափոն, նաեւ միջերկրածովեան երկիրներ:

1899 թուականին Մանթաշեանցը ստեղծած է «Ալեքսանդր Մանթաշեւ եւ Ընկ.» (ռուս.՝ Манташев и К°) ընկերութիւնը, որ 20րդ դարու սկիզբը կ'արդիւնահանէր Պաքուի քարիւղի կէսէն աւելին։ Ընկերութիւնը ֆինանսաւորած է Պաքու-Պաթում նաւթատարի շինարարութիւնը։ Շուտով Մանթաշեանցը ձեռք բերաւ քանի մը համաշխարհային քարիւղի ընկերութիւններ, որոնցմէ մէկը Նոպէլ եղբայրներու ընկերութիւնն էր։ Իր ընկերութեան մէջ կը կեդրոնանար Կասպից ծովու քարիւղի պաշարներու 66 առ հարիւրը^[4]։

1907 թուականին Մանթաշեանցի ֆինանսաւորումով կը կառուցուի Պաքու-Պաթում 835 քիլոմեթրանոց նաւթամուղը: Շնորհիւ անոր, գործարարը ստացաւ «Քարիւղի արքայ» անունը: 1899էն մինչեւ 1909 իր ընկերութիւնը 20 մլն. ռուպլի դրամագլուխով կը համարուէր ռուսական արդիւնաբերութեան պատմութեան ամէնամեծը:

Մարդասիրական Գործունէութիւն

Իր առեւտրային գործունէութիւնը Ալեքսանտր Մանթաշեանը կը զուգակցէր հասարակական եւ բարեգործական գործունէութեան հետ։ Մինչեւ 1895 թուականը Թիփղիսի բարեգործական ընկերութեան փոխնախագահը եղած է, այնուհետեւ ցմահ անոր պատուաւոր նախագահը դարձած։ Ան հովանաւորած է Կովկասի ամէնախոշոր որբանոցը: Անոր միջոցներով շէնքեր եւ հայկական եկեղեցիներ շինուած են Թիփղիսի, Երեւանի, Պաքուի, Մոսկուայի, Փեթերսպուրկի եւ Փարիզի մէջ։

Երբ ցարական կառավարութիւնը որոշում մը արձակեց՝ հայկական եկեղեցական ունեցուածքի առգրաւման մասին, ատով իսկ նիւթական աջակցութենէ զրկելով հայկական դպրոցները, քիմնազիաները եւ մշակութային-լուսաւորական միւս օճախները, Մանթաշեանը ֆինանսաւորեց Թիփղիսի Ներսիսեան հոգեւոր ճեմարանի նոր շէնքի կառուցումը։ Անոր նուիրական իղձը եղած էր՝ խոշոր նուիրաբերում մը կատարել Էջմիածինին։ Անոր առաջարկով կը կազմուի նոր վեհարանի մը նախագիծ՝ ընդարձակ սրահներով եւ ընդունարաններով։ Այդ աշխատանքներուն համար Մանթաշեանցը տրամադրած է 250 000 ռուբլի։

Յաճախակի Փարիզ ըլլալով, ան յղացած է հոն հայկական եկեղեցի մը կառուցելու միտքը։ Ատոր համար 450 000 ֆրանքով տարածք մը գնած է Փարիզի կեդրոնը։ Այնուհետեւ եկեղեցիի շինարարութեան համար տրամադրած է 1 540 000 ֆրանք, որ կառուցուելէն ետք նուիրաբերած է հայ գաղութին՝ լրացուցիչ վճարելով 120 000 ֆրանք նոտարական ծախս։

Ալեքսանտր Մանթաշեանը նաեւ եղած է հայ մշակոյթի, գիտութեան, արուեստի եւ գրականութեան մեծ նուիրեալ եւ հովանաւոր։ Իմանալով, որ հայ մեծ երգահան Կոմիտասը չունի սեփական դաշնամուր, ան կարգադրած է, որ Գերմանիայէն անոր համար բերուի այդ երաժշտական գործիքը։ Մանթաշեանի միջոցներով են Ռուսիոյ եւ Եւրոպայի լաւագոյն ուսումնական հաստատութիւններէն ներս սորված երկու հարիւրէն աւելի հայ պատանիներ եւ աղջիկներ, որոնցմէ շատերը յետագային դարձած են գիտութեան, մշակոյթի, արուեստի եւ գրականութեան յայտնի գործիչներ^[5]։

Ծանօթագրութիւններ

↑ ^1,0 ^1,1 ^1,2 საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი — 2001.
<a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q58357743"></a>
↑ Krikorian A., Heratchian H. Le dictionnaire biographique: Arméniens d'hier et d'aujourd'hui — Maisons-Alfort: 2021. — P. 370. — ISBN 978-2-905686-93-0
<a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q208314"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q114588221"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q114574126"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q114555440"></a>
↑ մահվան վկայական
<a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q708653"></a>
↑ [1]Ալեքսանտր Մանթաշեւ, Կենսագրութիւն (ռուս.)
↑ 2011 թ. կնշվի որպէս Մանթաշյանի տարի. Երեւանում կկանգնեցվի նրա կիսանդրին News.am

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q47461344_citetype_Q7094076"_data-entity-id="Q58357743">[[:ka:საქართველოს_ბიოგრაფიული_ლექსიკონი|საქართველოს_ბიოგრაფიული_ლექსიკონი]]<span_class="wef_low_priority_links">_—_2001.</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q58357743"></a></div>-1] 1,0 ^1,1 ^1,2 საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი — 2001.
<a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q58357743"></a>

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q47461344"_data-entity-id="Q114555440"><i_class="wef_low_priority_links">[[:d:Q114574126|Krikorian&nbsp;A.]],_[[:d:Q114588221|Heratchian&nbsp;H.]]</i>_[[:d:Q114555440|Le_dictionnaire_biographique]]:_Arméniens_d'hier_et_d'aujourd'hui<span_class="wef_low_priority_links">_—_[[:fr:Maisons-Alfort|Maisons-Alfort]]:_2021._—_P.&nbsp;370._—_ISBN_978-2-905686-93-0</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q208314"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q114588221"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q114574126"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q114555440"></a></div>-2] Krikorian A., Heratchian H. Le dictionnaire biographique: Arméniens d'hier et d'aujourd'hui — Maisons-Alfort: 2021. — P. 370. — ISBN 978-2-905686-93-0
<a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q208314"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q114588221"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q114574126"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q114555440"></a>

[<span_class="wikidata_cite_citetype_unknown"_data-entity-id="Q708653">մահվան_վկայական<span_class="wef_low_priority_links"></span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q708653"></a></div>-3] մահվան վկայական
<a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q708653"></a>

[4] [1]Ալեքսանտր Մանթաշեւ, Կենսագրութիւն (ռուս.)

[5] 2011 թ. կնշվի որպէս Մանթաշյանի տարի. Երեւանում կկանգնեցվի նրա կիսանդրին News.am

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]