Զահա Հատիտ

Զահա Հատիտ;
Ծնած է	31 Հոկտեմբեր 1950[…]
Ծննդավայր	Պաղտատ, Իրաքի Թագաւորութիւն
Մահացած է	31 Մարտ 2016[…] (65 տարեկանին)
Մահուան վայր	Մայամի, Ֆլորիտա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ[…]
Քաղաքացիութիւն	Միացեալ Թագաւորութիւն և Իրաք
Կրօնք	Իսլամութիւն
Ուսումնավայր	Ճարտարապետական ասոցիացիայի ճարտարապետական դպրոց?, Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարան և Բերքհամստեդի դպրոց?
Երկեր/Գլխաւոր գործ	Լոնդոնի ջրաշխարհ?, Հեյդար Ալիևի կենտրոն?, Գուանչժոուի օպերա?, Ցինցինատիի ժամանակակից արվեստի կենտրոն?, Dubai Opera House?, BMW Central Building?, Bridge Pavilion?, Lilium Tower?, Bergiselschanze?, Phaeno Science Center?, CMA CGM Tower?, Riverside Museum?, 21-րդ դարի արվեստի ազգային թանգարան?, one-north?, CityLife?, Havenhuis?, Capital Hill Residence? և Vitra Fire Station?
Տեսակ	Ճարտարապետական նկարչություն? և futurist architecture?
Մասնագիտութիւն	ճարտարապետ, ձեւաւորող, համալսարանի դասախօս, ակնագործ, արուեստագէտ, քանդակագործ և նկարչուհի
Աշխատավայր	Հարուըրտ Համալսարան, Իլինոյսի համալսարան Չիկագոյում? և Կիրառական արվեստի համալսարան?
Անդամութիւն	Արուեստի թագաւորական Ակադեմիա, Լոնտոն
Ծնողներ	հայր՝ Mohammed Ali Haded?
Կայքէջ	zaha-hadid.com(անգլերէն)

Զահա Մոհամմատ Հատիտ` (31 Հոկտեմբեր 1950(1950-10-31)^[1]^[2]^[3]^[…], Պաղտատ, Իրաքի Թագաւորութիւն^[4]^[5]^[6] - 31 Մարտ 2016(2016-03-31)^[7]^[8]^[3]^[…], Մայամի, Ֆլորիտա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ^[9]^[10]^[11]^[…]), Մայեամի, ծնունդով իրաքցի, անգլիացի ճարտարապետ եւ ձեւաւորող: 2004 թուականին դարձած է Փրիթցքըրի մրցանակին արժանացած առաջին կին ճարտարապետը:

Կենսագրութիւն

Ծնած է 1950 թուականին Պաղտատի մէջ, Իրաք: Թուաբանական ճիւղին հետեւած է Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն ներս, իսկ 1972-էն 1977-ը սորված է Լոնտոնի ճարտարապետական միութենէն ներս: Գործունէութիւնը նշանաւոր հոլանտացի ճարտարապետ Րիմ Քոոլհաասի արուեստանոցէն ներս սկսելով, 1980 թուականին Զահա Հատիտը կը հիմնէ իր սեփական ճարտարապետական Zaha Hadid Architects ընկերութիւնը:

Ճարտարապետական Փիլիսոփայութիւնը^[19]

Աւանդական ճարտարապետական գծագրութեան այլընտրանք մը փնտռելով եւ ազդուած Գերակշռութենէն (Suprematism) եւ Ռուսական Աւանգարդէն, Հատիտը նկարչութիւնը ընդունեց որպէս տիզայնի գործիք, իսկ վերացականացումը՝ որպէս մեթոտ՝ «Մոտեռնիզմի ընդհատուած եւ չփորձուած փորձերուն վերահետազօտումը [...] շինարարութեան նոր դաշտեր բացայայտելու համար»։

The Guardian-ի կողմէ ան նկարագրուած է որպէս «Կորերու Թագուհին», որ «ազատագրեց ճարտարապետական երկրաչափութիւնը, անոր տալով բոլորովին նոր արտայայտիչ ինքնութիւն»։

Ստեղծագործական Կեանքը

Ըստ իրեն, Զահա Հատիտի ստեղծագործութիւններու հանդէպ հետաքրքրութիւնը սկսած է 1997 թուականին Ֆրենք Կերիի (անգլերէն՝ Frank Gehry) նախագծով Պիլպաու քաղաքին մէջ Կուկընհայմի թանգարանի շէնքի կառուցումէն ետք: Իսկ ահա, ԱՄՆ Սինսինաթի քաղաքին մէջ Րոզընտալի ժամանակակից արուեստի կեդրոնի շինարարութեանը մասնակցելէն ետք անոր գաղափարները կը դառնան իսկապէս պահանջուած:

Իր ստեղծագործութիւններուն բնորոշ են սովորական տարածութեան ընդարձակուած շրջանակները, աղաւաղուած հեռանկարները եւ կորագծերը:

Հեղինակած Շինութիւնները

1994` Ձեւաւորական կահոյք արտադրող «Վիթրա» ընկերութեան հրշէջ մասը, Հռենոսի Վայլ, Գերմանիա
1998` Րոզընթալի ժամանակակից արուեստի կենդոնը Սինսինաթիին մէջ, Օհաիո, ԱՄՆ
2001` Hoenheim-North կայարան եւ ինքնաշարերու կայարաններ, Սթրասպուրկ, Ֆրանսա
2002` Bergisel ցատկահարթակ, Ինսպրուք, Աւստրիա
2005`
- Օրդրուփգաարդ արուեստների թանգարանի շէնքի նոր թեւը, Քոփընհակըն, Դանիա
- Ճոպանուղիի կայան, Ինսպրուք, Աւստրիա
- «Ֆենո» գիտական կենտրոն, Վոլֆսպըրկ, Գերմանիա
- BMW-ի գործարանի կեդրոնական շէնք, Լայփզիկ, Գերմանիա
2006` «Պուերթա Ամերիկա» հիւրանոց, Մատրիտ, Սպանիա
2008` կամրջի տաղաւար, Սարակոսայ, Սպանիա
2010`
- XXI դարու արուեստի ազգային թանգարան, Հռովմ, Իտալիա
- Galaxy SOHO, Պէյճին, Չինաստան
2012` Հէյտար Ալիեւի Կեդրոն, Պաքու, Ազրպէյճան
2014` Dominion Tower պիզնըս կեդրոն, Մոսքուա, Ռուսիոյ դաշնութիւն

Պարգեւներ Եւ Ճանաչում^[20]

Հատիտը եղած է առաջին կինը, որը 2004 թուականին ստացած է Փրիցքըրի Ճարտարապետական Մրցանակը։
Ան ստացած է նաեւ Միացեալ Թագաւորութեան ամէնահեղինակաւոր ճարտարապետական մրցանակը՝ Սթրլինգի Մրցանակը, 2010 եւ 2011 թուականներուն։
2012 թուականին Էլիզապէթ Բ-ի կողմէ անոր շնորհուեցաւ Տէյմի կոչումը՝ ճարտարապետութեան մատուցած ծառայութիւններուն համար։
2016 թուականի Փետրուարին, իր մահէն մէկ ամիս առաջ, ան դարձաւ առաջին կինը, որ անհատապէս պարգեւատրուեցաւ Բրիտանացի Ճարտարապետներու Թագաւորական Հիմնարկին (Royal Institute of British Architects) կողմէ տրուող Թագաւորական Ոսկի Մետալով։
Անոր մրցանակներէն քանի մը հատ յանձնուած են յետմահու, ներառեալ 2017 թուականի Բրիթ Մրցանակներու արձանիկը։
Ան ճանչցուած է նաեւ 2013 թուականի Forbes-ի ցանկին կողմէ՝ որպէս «Աշխարհի Ամէնաազդեցիկ Կիներէն» մէկը։

Պատկերաշար

Զահա Հատիտի հեղինակած շինութիւնները

Պատկեր:Dongdaemun Design Plaza.jpg

Թոնտեմունի ձեւաւորական կեդրոն
Սէուլ
Քորէա
2014

Ճոպանուղիի կայան
Ինսպրուք
Աւստրիա
2005

Galaxy SOHO
Պէյճին
Չինաստան
2010

կամրջի տաղաւար
Սարակոսայ
Սպանիա
2008

Ծանօթագրութիւններ

1 2 RKDartists
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
1 2 Zaha Hadid — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
1 2 3 4 Discogs — 2000.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q504063'></a>
1 2 http://www.nytimes.com/2016/04/01/arts/design/zaha-hadid-architect-dies.html
1 2 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr: open data platform — 2011.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a>
1 2 Artnet — 1998.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q874430'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q266566'></a>
1 2 Architect Dame Zaha Hadid dies after heart attack
1 2 Zaha Hadid, Groundbreaking Architect, Dies at 65
1 2 http://www.bbc.com/news/entertainment-arts-35936768
1 2 3 http://nyti.ms/22S2VgZ
1 2 建築家ザハ・ハディドさん死去　新国立の旧計画デザイン — 朝日新聞社, 2017.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q444649'></a>
↑ http://www.nytimes.com/2008/12/23/arts/design/23arts-CHANELPAVILI_BRF.html
↑ Ժամանակակից արվեստի թանգարանի առցանց հավաքածու
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q73268604'></a>
↑ Guangzhou Opera House, Guangzhou, China
↑ https://www.archdaily.com/786968/ad-classics-rosenthal-center-for-contemporary-art-zaha-hadid-architects-usa
↑ Lilium tower
↑ Zaha Hadid's only house finally completes in Russian forest
↑ https://www.serpentinegalleries.org/whats-on/zaha-hadid-early-paintings-and-drawings/
↑ (անգլերեն) Zaha Hadid, 2025-11-17, https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Zaha_Hadid&oldid=1322737978, վերցված է 2025-11-29
↑ (անգլերեն) Zaha Hadid, 2025-11-17, https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Zaha_Hadid&oldid=1322737978, վերցված է 2025-11-29

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q36570165"_data-entity-id="Q17299517">RKDartists<span_class="wef_low_priority_links"></span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517"></a></div>-1] 1 2 RKDartists
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q1787111_citetype_Q3331189"_data-entity-id="Q24255573">Zaha_Hadid<span_class="wef_low_priority_links">_—_[[:en:Oxford_University_Press|OUP]],_2006._—_ISBN_978-0-19-977378-7</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776"></a></div>-2] 1 2 Zaha Hadid — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q59825643_citetype_Q847959"_data-entity-id="Q504063">Discogs<span_class="wef_low_priority_links">_—_2000.</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q504063"></a></div>-3] 1 2 3 4 Discogs — 2000.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q504063'></a>

[[http://www.nytimes.com/2016/04/01/arts/design/zaha-hadid-architect-dies.html_http://www.nytimes.com/2016/04/01/arts/design/zaha-hadid-architect-dies.html]<span_class="wef_low_priority_links"></span><div_style="display:none"></div>-4] 1 2 http://www.nytimes.com/2016/04/01/arts/design/zaha-hadid-architect-dies.html

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q36524_citetype_Q7094076_citetype_Q27031827_citetype_Q595971"_data-entity-id="Q19938912"><i_class="wef_low_priority_links">[[:fr:Bibliothèque_nationale_de_France|Bibliothèque_nationale_de_France]]</i>_data.bnf.fr:_open_data_platform<span_class="wef_low_priority_links">_—_2011.</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563"></a></div>-5] 1 2 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr: open data platform — 2011.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a>

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q4830453_citetype_Q7094076"_data-entity-id="Q266566">Artnet<span_class="wef_low_priority_links">_—_1998.</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q874430"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q266566"></a></div>-6] 1 2 Artnet — 1998.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q874430'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q266566'></a>

[[http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-35936768_Architect_Dame_Zaha_Hadid_dies_after_heart_attack]<span_class="wef_low_priority_links"></span><div_style="display:none"></div>-7] 1 2 Architect Dame Zaha Hadid dies after heart attack

[[http://nyti.ms/22S2VgZ_Zaha_Hadid,_Groundbreaking_Architect,_Dies_at_65]<span_class="wef_low_priority_links"></span><div_style="display:none"></div>-8] 1 2 Zaha Hadid, Groundbreaking Architect, Dies at 65

[[http://www.bbc.com/news/entertainment-arts-35936768_http://www.bbc.com/news/entertainment-arts-35936768]<span_class="wef_low_priority_links"></span><div_style="display:none"></div>-9] 1 2 http://www.bbc.com/news/entertainment-arts-35936768

[[http://nyti.ms/22S2VgZ_http://nyti.ms/22S2VgZ]<span_class="wef_low_priority_links"></span><div_style="display:none"></div>-10] 1 2 3 http://nyti.ms/22S2VgZ

[[https://archive.fo/acKYz_建築家ザハ・ハディドさん死去_新国立の旧計画デザイン]<span_class="wef_low_priority_links">_—_[[:ja:朝日新聞社|朝日新聞社]],_2017.</span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q444649"></a></div>-11] 1 2 建築家ザハ・ハディドさん死去　新国立の旧計画デザイン — 朝日新聞社, 2017.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q444649'></a>

[[http://www.nytimes.com/2008/12/23/arts/design/23arts-CHANELPAVILI_BRF.html_http://www.nytimes.com/2008/12/23/arts/design/23arts-CHANELPAVILI_BRF.html]<span_class="wef_low_priority_links"></span><div_style="display:none"></div>-12] ttp://www.nytimes.com/2008/12/23/arts/design/23arts-CHANELPAVILI_BRF.html

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q7094076"_data-entity-id="Q73268604">Ժամանակակից_արվեստի_թանգարանի_առցանց_հավաքածու<span_class="wef_low_priority_links"></span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q73268604"></a></div>-13] Ժամանակակից արվեստի թանգարանի առցանց հավաքածու
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q73268604'></a>

[[https://www.designbuild-network.com/projects/guangzhou-opera-house-china/_Guangzhou_Opera_House,_Guangzhou,_China]<span_class="wef_low_priority_links"></span><div_style="display:none"></div>-14] Guangzhou Opera House, Guangzhou, China

[[https://www.archdaily.com/786968/ad-classics-rosenthal-center-for-contemporary-art-zaha-hadid-architects-usa_https://www.archdaily.com/786968/ad-classics-rosenthal-center-for-contemporary-art-zaha-hadid-architects-usa]<span_class="wef_low_priority_links"></span><div_style="display:none"></div>-15] ttps://www.archdaily.com/786968/ad-classics-rosenthal-center-for-contemporary-art-zaha-hadid-architects-usa

[[http://www.zaha-hadid.com/architecture/lilium-tower/_Lilium_tower]<span_class="wef_low_priority_links"></span><div_style="display:none"></div>-16] Lilium tower

[[https://www.dezeen.com/2018/04/12/zaha-hadid-architecture-vladislav-doronin-capital-hill-residence-moscow-russia/_Zaha_Hadid's_only_house_finally_completes_in_Russian_forest]<span_class="wef_low_priority_links"></span><div_style="display:none"></div>-17] Zaha Hadid's only house finally completes in Russian forest

[[https://www.serpentinegalleries.org/whats-on/zaha-hadid-early-paintings-and-drawings/_https://www.serpentinegalleries.org/whats-on/zaha-hadid-early-paintings-and-drawings/]<span_class="wef_low_priority_links"></span><div_style="display:none"></div>-18] ttps://www.serpentinegalleries.org/whats-on/zaha-hadid-early-paintings-and-drawings/

[19] (անգլերեն) Zaha Hadid, 2025-11-17, https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Zaha_Hadid&oldid=1322737978, վերցված է 2025-11-29

[20] (անգլերեն) Zaha Hadid, 2025-11-17, https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Zaha_Hadid&oldid=1322737978, վերցված է 2025-11-29

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]