Գառնիկ Ստեփանեան

Գառնիկ Ստեփանեան;
Ծնած է	14 Փետրուար 1909
Ծննդավայր	Թերճան, Էրզինճան, Թուրքիա
Մահացած է	1 Յուլիս 1989 (80 տարեկանին)
Մահուան վայր	Երեւան, Խորհրդային Միութիւն
Քաղաքացիութիւն	Օսմանեան Կայսրութիւն, Եգիպտոսի թագավորություն և Խորհրդային Միութիւն
Ազգութիւն	Հայ
Ուսումնավայր	Երեւանի պետական համալսարանի հայ բանասիրութեան բաժանմունք
Մասնագիտութիւն	գրականագէտ, թատերագէտ, գրագէտ և արուեստագէտ
Աշխատավայր	«Սովետական Հայաստան», Հ.Հ. ԳԱԱ Գրականութեան համալսարան, Եղիշէ Չարենցի անուան գրականութեան եւ արուեստի թանգարան, Հ․Հ․ ԳԱԱ Արուեստի համալսարան, Արեւ, «Հայաստան» Հրատարակչութիւն և Երեւանի պետական համալսարանի հայ բանասիրութեան բաժանմունք
Վարած պաշտօններ	տնօրէն
Անդամութիւն	Հայաստանի Գրողներու Միութիւն
Կուսակցութիւն	Խորհրդային Միութեան համայնավարական Կուսակցութիւն

Գառնիկ Ստեփանեան (14 Փետրուար 1909(1909-02-14)^[1], Թերճան, Էրզինճան, Թուրքիա^[1] - 1 Յուլիս 1989(1989-07-01)^[1], Երեւան, Խորհրդային Միութիւն^[1]), հայ գրականագէտ, գրող, բառարանագիր, թատերագէտ, Հայաստանի արուեստի վաստակաւոր գործիչ եւ Գրողներու միութեան անդամ։

Կենսագրական գիծեր

Ծնած է Էրզինճան (պատմական հայկական Երզնկա): Փոքր տարիքէն ականատես եղած է Համաշխարհային Ա. պատերազմի արհաւիրքին եւ ընտանիքին հետ տեղահան ըլլալով հասած է մինչեւ Մալաթիա. ապա անցած է Սեբաստիա, ուր ստացած է իր նախնական կրթութիւնը:

Փոքր տարիքէն մուտք գործած է որբանոց եւ փոխադրուած է Յունաստան, ապա այլ վայրեր:

Գործունէութիւն

Ստեփանեան 1925 թուականին հասած է Եգիպտոս, ուր որպէս գրաշար աշխատած է «Արեւ» օրաթերթին եւ «Ոսկետառ» տպարանին մէջ: Որոշ ժամանակ Եգիպտոսի մէջ աշխատելէ ետք 1930 թուականին վերադարձած է Հայաստան եւ գրաշարութեան գործը շարունակած՝ Երեւանի Պետական հրատարակչութեան տպարանէն ներս:

Հայաստանի մէջ որոշած է շարունակել իր ուսումը եւ 1938 թուականին աւարտած է Երեւանի Պետական համալսարանի բանասիրական կաճառը:

Ուսումը աւարտելէ ետք ունեցած է մեծ գործունէութիւն։ Աշխատած է «Սովետական Հայաստան» եւ «Տեղեկագիր» պարբերականներու խմբագրութեան մէջ: Ապա աշխատած է Գրականութեան կաճառի, Եղիշէ Չարենցի գրականութեան եւ արուեստի թանգարանի, ինչպէս նաեւ Գիտութիւններու ակադեմիայի արուեստի կաճառին մէջ:

Աշխատութիւններ

Ստեփանեան կատարած է բանասիրական աշխատանք։ Գրած է աւելի քան քսան մենագրութիւն՝ Արուսեակ Փափազեանի, Պետրոս Ադամեանի, Արփիար Արփիարեանի, Յակոբ Պարոնեանի, Հրաչեայ Աճառեանի, Վահրամ Փափազեանի եւ այլոց մասին: Ան նաեւ թրքերէնէ հայերէն թարգմանած է Յովսէփ Վարդանեանի «Ագապի» վէպը (1953), որ առաջին թրքական վէպն է (սկզբնապէս լոյս տեսած 1851ին՝ հայատառ թրքերէնով), ինչպէս եւ Պարոնեանէն կարգ մը հայատառ թրքերէն գործեր։

Այս բոլորի կողքին զբաղած է նաեւ ուսուցչութեամբ։ 1937-1939 թուականներուն հայոց լեզու եւ գրականութիւն դասաւանդած է Երեւանի «Ալեքսանդր Թամանեան» շինարարական ուսումնարանէն ներս։

1939-1940 գրաբար լեզու դասաւանդած է Երեւանի Պետական համալսարանի բանասիրական կաճառէն ներս:

1971-ին ան իր դոկտորական աւարտաճառը պաշտպանած է։

Անոր կարեւոր նպաստը հայագիտութեան եղած է երեք հատորնոց «Կենսագրական բառարան»ը (1973, 1981, 1990), որ դժբախտաբար անաւարտ մնացած է։

Երկեր^[2]

Պետրոս Ադամեան, Երեւան, Հայպետհրատ, 1941, 148 էջ։
Խորհրդային Միութեան հերոս Սերգէյ Օհանեան, Երեւան, Արմֆան, 1943, 40 էջ։
Գուարդիայի կապիտան Արամ Միրզոյեան, Երեւան, «Սովետական Հայաստան» օրաթերթի հրատարակութիւն, 1943, 80 էջ։
Պետրոս Ադամեան, Երեւան, ՀԽՍՀ ԳԱ, 1944, 98 էջ։
Մղձաւանջային օրեր, Երեւան, Հայպետհրատ, 1945, 214 էջ։
Մղձաւանջային օրեր, Պէյրութ, 1952, 220 էջ։
Մովսէս Արազի, Երեւան, ՀԽՍՀ ԳԱ, 1954, 120 էջ։
Արփիար Արփիարեան, Երեւան, ՀԽՍՀ ԳԱ, 1955, 289 էջ։
Արուսեակ Փափազեան (կեանքը եւ բեմական գործունէութիւնը), Երեւան, ՀԽՍՀ ԳԱ, 1955, 113 էջ։
Յակոբ Պարոնեան, Երեւան, ՀԽՍՀ ԳԱ, 1956, 183 էջ։
Սիրանոյշ, Երեւան, Հայկական ՍՍՀ քաղաքական եւ գիտական գիտելիքներու տարածման ընկերութիւն, 1957, 48 էջ։
Մկրտիչ Ջանան, Երեւան, Հայկական թատերական ընկերութիւն, 1960, 146 էջ։
Ուրուագիծ արեւմտահայ թատրոնի պատմութեան, հատոր 1, Երեւան, ՀԽՍՀ ԳԱ, 1962, 524 էջ։
Հայ նոր գրականութեան պատմութիւն, հատոր 2 (գիրքի «Ներածութիւն» բաժինը գրած է Գառնիկ Ստեփանեանը), Երեւան, ՀԽՍՀ ԳԱ, 1962, 516 էջ։
Յակոբ Պարոնեան (կեանքը եւ հրապարակախօսութիւնը), Երեւան, Հայպետհրատ, 1964, 276 էջ։
Հայ նոր գրականութեան պատմութիւն, հատոր 3 (գիրքի «Յակոբ Պարոնեան» գլուխը գրած է Գառնիկ Ստեփանեանը), Երեւան, ՀԽՍՀ ԳԱ, 1964, 760 էջ։
Հայ ժողովուրդի պատմութիւն, հատոր 7 (հատորի «Սփիւռքահայ մշակոյթը» գլուխը գրած է Գառնիկ Ստեփանեանը), Երեւան, ՀԽՍՀ ԳԱ, 1967, 55 էջ։
Ուրուագիծ արեւմտահայ թատրոնի պատմութեան, հատոր 2, Երեւան, ՀԽՍՀ ԳԱ, 1969, 447 էջ։
Կենսագրական բառարան (հայ մշակոյթի գործիչներ), երեք հատորով, հատոր Ա, Ա-Թ, Երեւան, «Հայաստան», 1973, 384 էջ։
Հայ ժողովուրդի պատմութիւն, հատոր 5 (հատորի «Լուսաւորութիւն, գիտութիւն, մամուլ» գլուխն ամբողջութեամբ եւ «Գրականութիւն եւ արուեստ» գլուխի «Թատրոն» բաժինը գրած է Գառնիկ Ստեփանեանը), Երեւան, ՀԽՍՀ ԳԱ, 1974, 736 էջ։
Ուրուագիծ արեւմտահայ թատրոնի պատմութեան, հատոր 3, Երեւան, ՀԽՍՀ ԳԱ, 1975, 436 էջ։
Աճառեանի հետ (յուշեր), Երեւան, «Հայաստան», 1976, 188 էջ։
Վահրամ Փափազեանի հետ (յուշեր), Երեւան, «Սովետական գրող», 1979, 102 էջ։
Կենսագրական բառարան (հայ մշակոյթի գործիչներ), երեք հատորով, հատոր Բ, Ժ-Մ, Երեւան, «Սովետական գրող», 1981, 327 էջ։
Ակնարկներ սփիւռքահայ թատրոնի պատմութեան, հատոր 1, Ֆրանսահայ թատրոն, ՀԽՍՀ ԳԱ, 1982, 323 էջ։
Թրքական աղբիւրները՝ թուրք թատրոնի զարգացման գործին մէջ հայերու դերի մասին, Երեւան, ՀԽՍՀ ԳԱ հասարակական գիտութիւններու տեղեկատուութեան կեդրոն, 1983, 51 էջ։
Յօդուածներ եւ յուշեր, Երեւան, «Սովետական գրող», 1985, 292 էջ։
Մղձաւանջային օրեր, Երեւան, 1989, 558 էջ։
Կենսագրական բառարան (հայ մշակոյթի գործիչներ), հատոր Գ, Երեւան, «Խորհրդային գրող», 1990։
Երզնկա (հնագոյն դարերէն մինչեւ մեր օրերը), Երեւան, 2005, 680 էջ։
Ակնարկներ սփիւռքահայ թատրոնի պատմութեան, հատոր 2, Ամերիկահայ թատրոն, Երեւան, 2008։
Մղձաւանջային օրեր, Երեւան, 2009, 588 էջ։

Թարգմանութիւններ (թրքերէնէ)

Ագապիի պատմութիւնը (վէպ), Երեւան, ՀԽՍՀ ԳԱ, 1953, 263 էջ։
Յովսէփ Վարդանեան, Ագապի (վէպ), Երեւան, «Սովետական գրող», 1979, 207 էջ։

Մրցանակներ եւ կոչումներ

Շնորհիւ իր վաստակին, Ստեփանեան 1967 թուականին արժանացած է Արուեստի վաստակաւոր գործիչի կոչման։

1980 թուականին, իր «Հայ նոր գրականութեան պատմութիւն» հինգ հատորնոց հաւաքական աշխատութեան համար արժանացած է պետական մրցանակի^[3]:

Ծանօթագրութիւններ

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Հայկական սովետական հանրագիտարան — Երևան: 1985. — հատոր 11. — է. 128–129.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1953'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2657718'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q124355862'></a>
↑ (հայերեն) Գառնիկ Ստեփանյան, 2024-04-23, https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=%D4%B3%D5%A1%D5%BC%D5%B6%D5%AB%D5%AF_%D5%8D%D5%BF%D5%A5%D6%83%D5%A1%D5%B6%D5%B5%D5%A1%D5%B6&oldid=9899798, վերցված է 2026-05-18
↑ «ԳԱՌՆԻԿ ՍՏԵՓԱՆԵԱՆ (1909-1989)»։ www.jamanak.com։ արտագրուած է՝ 2022-07-27

Այս յօդուածի նախնական տարբերակը կամ անկէ մաս մը վերցուած է Հայկական Սովետական Հանրագիտարանէն, որուն նիւթերը հրատարակուած են` Քրիէյթիվ Քամմընզ Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թոյլատրագրի ներքոյ։

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q1238720"_data-entity-id="Q124355862">[[:hy:s:Ինդեքս:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_11.djvu|Հայկական_սովետական_հանրագիտարան]]<span_class="wef_low_priority_links">_—_[[:Երեւան|Երևան]]:_1985._—_հատոր&nbsp;11._—_է.&nbsp;128–129.</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q1953"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q2657718"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q124355862"></a></div>-1] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Հայկական սովետական հանրագիտարան — Երևան: 1985. — հատոր 11. — է. 128–129.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1953'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2657718'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q124355862'></a>

[2] (հայերեն) Գառնիկ Ստեփանյան, 2024-04-23, https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=%D4%B3%D5%A1%D5%BC%D5%B6%D5%AB%D5%AF_%D5%8D%D5%BF%D5%A5%D6%83%D5%A1%D5%B6%D5%B5%D5%A1%D5%B6&oldid=9899798, վերցված է 2026-05-18

[3] «ԳԱՌՆԻԿ ՍՏԵՓԱՆԵԱՆ (1909-1989)»։ www.jamanak.com։ արտագրուած է՝ 2022-07-27

[1]

[2]

[3]