Պետրոս Ադամեան

Jump to navigation Jump to search
Պետրոս Ադամեան
Petrosadamian.jpg
Ծնած է 21 Դեկտեմբեր 1849(1849-12-21)
Ծննդավայր Իսթանպուլ, Օսմանեան Կայսրութիւն
Վախճանած է 4 Յունիս 1891(1891-06-04) (41 տարեկանում)
Վախճանի վայրը Իսթանպուլ, Օսմանեան Կայսրութիւն
Քաղաքացիութիւն Ottoman flag.svg Օսմանեան Կայսրութիւն
Ազգութիւն հայ
Մասնագիտութիւն դերասան, բանաստեղծ, նկարիչ և հասարակական գործիչ

Պետրոս Հերոնիմոսի Ադամեան (21 Դեկտեմբեր 1849, Կոստանդնուպոլիս - 3 Յունիս 1891, Կոստանդնուպոլիս), հայ մեծ դերասան, բանաստեղծ, գրող, նկարիչ եւ հասարակական գործիչ։

Կենսագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ծնած է Կ․ Պոլսոյ Ղալաթիա թաղին մէջ 1849-ին։ 8-9 տարեկանին զինք կ՛ուղարկուի թաղական վարժարան, սակայն Պետրոս չհետաքրքրուելով դպրոցով, 14 տարեականին կը սկսի այցելել Արեւելեան թատրոն։ Առաջին անգամ բեմ կը բարձրանայ, «Վիլհելմ Աշխարհակալ» գործին մէջ՝ սպայի մը դերով։ Այնքան ազդու կերպով կ՝ արտասանէ, որ իր միակ ըսելիք «մեռիր դաւաճան» խօսքերը, մէկ անգամուան մէջ իրեն սպասած ապագայի վճիռը կ՛որոշէ։ Առաջին անգամ 1867-ին բեմ դուրս կու գայ, իբրև դերասան, խաղալով Ս․ Հէքիմեանի առաջնորդած դերը։ 1869-ին խաղալով Վարդովեանի խումբին մէջ, կ՛անցնի Ռուսիա՝ Նոր Նախիջեւան ու կու տայ շարք մը ներկայացումներ։ Այդտեղ լսելով, որ Կ․ Պոլսոյ հրդեհը լափած է իր հօր կարողութիւնը՝ Պոլիս կը վերադառնայ։

1879-ին Տփղիսէն ստացած հրաւէրի համաձայն կու գայ Կովկաս, ուր «Սէր Առանց Համարման» թատերախաղով հիմք կը դնէ շարք մը ներկայացումներու։ Կարճ ժամանակի մէջ Ադամեանի անունն այնքան կ՝ ընդհանրանայ, որ թատրոնը կը լեցուի ո՛չ միայն հայերով, այլ նաե՛ւ օտարազգիներով։ 1880 եւ 1881-ի ամառները կ՝ անցնէ Կովկասեան գաւառական հայ քաղաքներու մէջ, իսկ 1882-ին կ՝ երթայ Ռուսիա եւ կը խաղայ Ն․ Նովկորոտ], Մոսկուայի եւ այլ քաղաքներու մէջ։ 1884-ին դերեր կ՝ առնէ Բեդեսպուրկի մէջ, ուր մեծ յաջողութիւն գտնալով կ՝ այցելէ բազմաթիւ մեծ քաղաքներ։ Վերջապէս 1886-ին նորէն Տպղիս կը վերադառնայ, ուր խումբ կազմելով դարձեալ Ռուսիա կ՝ երթայ, իսկ ձմրան թատերաշրջանին կը խաղայ Տպղիսի մէջ։ 1887-ին Պաթումով կրկին Ռուսիա կ՝ երթայ այցելելով Կէրճ, Սիմֆերոպոլ, Թէոդոսիա եւ Օտեսա, իսկ 1888-ին Մոսկուա, Կազան եւ Կ․ Պոլիս, ուր նոյնպէս խումբ կազմելով կը սկսի խաղալ արդիական նոր թատրոնին մէջ։ Այնտեղի յաջողութիւններէն ոգեւորուած, 1889-ին կ՝ անցնի Զմիւռնիա եւ շարք մը ներկայացումներ կու տայ, սակայն, այդտեղէն արդէն, հիւանդ Կ․ Պոլիս կը վերադառնայ։ 1890-ին բժիշկները կը յայտնեն, որ ան թոքախտ ունի։

Կ․ Պոլսոյ ռուս դեսպանը, որ Ադամեանին շատ կը յարգէր, կը սկսի այդ հիւանդութեան առաջքը առնել տեղաւորելով զայն ռուս Ս. Նիկողայեսեան հիւանդանոցին մէջ։ Սակայն չնայած ամենամեծ եւ լուրջ խնամքին՝ Ադամեանը չի բուժուիր եւ 2 Յունիս, 1891-ին կը մահանայ Կ․ Պոլսոյ մէջ։

Բեմական գործունէութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

1888 դեկտ․ 3-ին տօնուեցաւ Ադամեանի բեմական գործունէութեան 25 ամեայ յօբելեանը։ Ադամեան շատ անգամ խաղցած էր ռուս եւ այլազգի դերասաններու հետ, իր դերը խաղալով հայերէն կամ ֆրանսերէն եւ փորձած էր նոյնիսկ ռուսերէն խաղալ, սակայն չէր յաջողած։ Պետրոս Ադամեան ե՛ւ նկարիչ էր, ե՛ւ բանաստեղծ, ե՛ւ վիպասան, լեզուաբան, քննադատ եւ այլն։ Ան խաղցած էր զանազան դերեր՝ Համլէթ, Քին, Քօրրատօ, Օթելլօ, Ուրիէլ Աքոսթա, Լիր, Նարցիս եւ այլ դերեր։

Գրական վաստակ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Շէքսպիր եւ իր Համլէթ ոբերգութիւնը տպուած 1887
  • Նամակներ առ Սանտրօ եւ Բարեաւ մնաք իմ յոյսեր, տպուած 1894
  • Անկոչ հիւր (վէպիկ, տպուած հանդէս գրականութեան եւ պատմութեան մէջ 1888)

Անոր մնացած գրուածքներու մէկ մասը հաւաքուած է «Քերթուածք Եւ Թարգմանութիւնը» գիրքին մէջ Վենետիկ։ 1896։