Արա Յարութիւնեան

Jump to navigation Jump to search
Արա Յարութիւնեան
Ара Арменович Арутюнян (2).jpg
Ծնած է 28 Մարտ 1928(1928-03-28)
Ծննդավայր Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետութիւն, ԱԽՖՍՀ, Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւններու Միութիւն
Մահացած է 28 Փետրուար 1999(1999-02-28) (70 տարեկանին)
Մահուան վայր Երեւան, Հայաստան
Քաղաքացիութիւն Flag of the Soviet Union.svg Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւններու Միութիւն
Flag of Armenia.svg Հայաստան
Ազգութիւն հայ
Ուսումնավայր Երեւանի Պետական Գեղարուեստաթատերական հիմնարկ
Երկեր Կոմիտասի Մահարձան, Սայաթ Նովայի հուշարձան, Գաբրիել Սունդուկյանի հուշարձան, Էրեբունի թանգարան եւ երեգան թանգարան, Մայր Հայաստան յուշահամալիր, Կոմիտասի հուշարձան, Սարդարապատ, Մուսա լեռան հերոսամարտի հուշարձան, Հայոց ցեղասպանության հուշարձան, Միսաք Մանուշյանի հուշարձան, Վիսարիոն Բելինսկու կիսանդրի, Հայոց ցեղասպանության հուշարձան, Գեղարդի առյուծ, Ստեփան Շահումյանի հուշարձան, Արշալույս եւ Ակսել Բակունցի կիսանդրի
Մասնագիտութիւն քանդակագործ, արուեստագէտ
Պարգեւներ եւ
մրցանակներ
«Պատուոյ նշան» շքանշան Հայկական ԽՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ Հայկական ԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ Ժողովուրդներու Բարեկամութեան շքանշան
Անդամութիւն Հա­յաս­տա­նի Նկա­րիչ­նե­րու Միու­թիւն

Արա Արմէն Յարութիւնեան՝ (28 Մարտ 1928(1928-03-28), Երեւան28 Փետրուար 1999(1999-02-28), Երեւան), հայ քանդակագործ, ՀՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (1972), ՀՀ ժողովրդական նկարիչ (1977

Կենսագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Կրաֆիքական եւ բլաստիկ արտայայտչամիջոցներով Արա Յարութիւնեանը ստեղծած է յուշարձանի ձեւերու մէջ ընդհանրաուած կերպարներ։ Արա Յարութիւնեանը առաջիններէն է Հայաստանի Հանրապետութեան մէջ ստեղծել քանդակագործութեան, ճարտարապետութեան, բնապատկերի տարածական համալիրներ (Գաբրիէլ Սունդուկեանի անուան ակադեմիական թատրոնի մուտքի հարթաքանդակները, 1966, Գաբրիէլ Աունդուկեանի յուշարձանը, 1972, «Ծովահարս» բարձրաքանդակը, 1976, երեքն էլ՝ տուֆ, Երեւան), Սարդարապատի հերոսամարտի յուշահամալիր (1968, տուֆ, բազալտ, Արմաւիրի մարզ)։

Հեղինակ է նաեւ հասարակական շէնքերու՝ թեմատիկ կոմպոզիցիաներով ներքին եւ արտաքին քանդակազարդումներու (Էրեբունի թանգարան, հարաւային (Առիւծի որս) եւ հիւսիսային (Խալդ աստուած) ճակատներ, 1968, տուֆ

Արա Յարութիւնեանի գործերէն կը պահուին Հայաստանի ազգային պատկերասրահին մէջ, Տրետյակովեան պատկերասրահին մէջ, Արեւելքի ժողովուրդներու արուեստի (Մոսկուա), Ռուսական արուեստի (Սան Բետերբուրգ) թանգարաններուն մէջ։ Անհատական ցուցահանդէսներ ունեցած է Երեւանի մէջ (1963, 1982), Մոսկուայի մէջ (1983, 1995)[1]:

2014 թուականի Նոյեմբեր 3-ին Երեւանի Գեղարուեստի պետական ակադեմիային մէջ բացուած է քանդակագործ, գրաֆիկ, ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ, ԽՍՀՄ ՌՖ Գեղարուեստի ակադեայի թղթակից անդամ, փրֆ. Արա Յարութիւնեանի անուան արուեստանոցը</ref>[2]։

Ստեղծագործութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Քանդակներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

«Կոմիտասի մահարձան» (1955, պրոնզ, գրանիտ, Երեւան, Կոմիտասի անուան զբօսայգիի պանթէոն) • «Առիւծ» (1958, Գեղարդ), կոփածոյ պղինձ, ճարտարապետ՝ Ռաֆայէլ Իսրայէլեան) • «Մայր Հայաստան» (1967, Երեւան, կոփածոյ պղինձ, ճարտարապետ՝ Ռաֆայէլ Իսրայէլեան) • 89-րդ հայկական Թամանեան դիվիզիայի մարտիկներուն նուիրուած յուշակոթող Սեւաստոպոլի մէջ (1961, կոփածոյ պղինձ, գրանիտ, ճարտարապետ՝ Ջիմ Թորոսեան) • Սայեաթ-Նովայի աղբիւր-յուշարձան, (1963, Երեւան, մարմար, ճարտարապետ՝ էդուարդ Սարապեան) • «Երեւան-Կարրարա» (1964, Կարրարա, 1965, Երեւան, տուֆ) • «Խաչքար-յուշարձան աղօթքի եւ ուխտի» (1965, Էջմիածին) • «Պտղաբերութիւն» դեկորատիւ քանդակ (1974, Քիշնեւի «Բարեկամութիւն» զբօսայգի) • «Մուսալեռ» յուշակոթող-թանգարան, (1975, տուֆ, ճարտարապետ՝ Ռաֆայէլ Իսրայէլեան) • Միսաք Մանուշեանի յուշարձան (1977-1978, Ֆրանսա, Փարիզ) • «Մուսա» դեկորատիւ քանդակ (1978, Լրագրողներու տուն, Երեւան) • Ստեփան Շահումեանի յուշարձան (1978, Ստեփանաւան, Հայաստան) • Հրազդանի մշակոյթի տան շէնքի ճակատային քանդակներու ձեւաւորում • Բանուորի արձան (1982, Երեւան) (1990-ական թուականներուն) • Յովհաննէս Թումանեանի կիսանդրի (1982, Պաթում, Վրաստան) • «Կոմիտասի յուշարձան» (1988, պրոնզ, գրանիտ, Երեւան)

Երեւանի հիւսիսային եւ հարաւային մուտքերը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

«Վահագն Վիշապաքաղ» (1965, տուֆ, պազալտ) • «Արծիւ շինարար» (1966, տուֆ, կոփածոյ պղինձ)

Դիմաքանդակներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

«Կոմիտաս», 1972, պրոնզ«Վարդան Աճեմեան», 1974, պրոնզ» • «Մհեր Մկրտչեան», 1979, պրոնզ, Տրետյակովեան պատկերասրահ, Մոսկուա) • «Յովհաննէս Թումանեան», 1981, պրոնզ • «Զարեհ Սահակեանց»

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երեւան, 2005 
  2. Ստեղծագործական երեկո պրոֆեսոր Արա Հարությունյանի հիշատակին