Ռաֆայէլ Իսրայէլեան

Jump to navigation Jump to search
Ռաֆայէլ Իսրայէլեան
Rafael Israyelyan.jpg
Ծնած է 17 (30) Սեպտեմբեր 1908
Ծննդավայր Թիֆլիս, Ռուսական Կայսրութիւն
Վախճանած է 8 Սեպտեմբեր 1973(1973-09-08) (64 տարեկանում)
Վախճանի վայրը Երեւան, ՀԽՍՀ, ԽՍՀՄ
Քաղաքացիութիւն Flag of the Soviet Union.svg ԽՍՀՄ
Ազգութիւն հայ
Կրթութիւն Ի. Ե. Ռեպինի անվան գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ինստիտուտ
Երկեր Սարդարապատ
Մասնագիտութիւն ճարտարապետ
Աշխատավայր Հայաստանի ազգային պոլիտեխնիկական համալսարան
Պարգեւներ և
մրցանակներ
Ստալինյան մրցանակ, Հայկական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ, ԽՍՀՍ Նախարարների խորհրդի մրցանակ և People's Architect of the USSR
Երեխաներ Վահագն Իսրայէլեան և Արսեն Իսրայէլեան
Կայքէջ rafaelisraelyan.com
Պատկեր:Istlm4.jpg
Ռաֆայէլ Իսրայէլեան

Ռաֆայէլ Իսրայէլեան (17 (30) Սեպտեմբեր 1908, Թիֆլիս8 Սեպտեմբեր 1973(1973-09-08), Երեւան, ՀԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ճարտարապետ, «Սարդարապատի ճակատամարտը» յուշահամալիրի հեղինակը։

Կենսագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ռաֆայէլ Սարգս Իսրայէլեանը ծնած է 17 Սեպտեմբեր 1908-ին Թիֆլիսին մէջ (այժմ՝ Թպիլիսի)։ Հայրը՝ Սարգիս Յակոբ Իսրայէլեանը ծնած է Շուշի ։ Սարգիս Իսրայէլեանը՝ Հայոց լեզուի եւ գրականութեան մասնագետ, բանահաւաք, ծաւալել է աշխուժ գիտական եւ կրթական գործունէութիւն Արցախի տարբեր շրջաններուն մէջ եւ Թիֆլիսի մէջ։ Իսկ մայրը՝ Մարիամ Հախնազարեանը ծնած է Նախիջեւան (ներկայիս՝ Ատրբէյճանի Հանրապետութիւն

Ռաֆայէլ Իսրայէլեանը 1925 թուականին աւարտած է Թիֆլիսի թիւ 72 աշխատանքային դպրոցը։ 1926-1928 թուականներուն սովորած է Վրաստանի գեղարուեստի ակադեմիայի ճարտարապետութեան ճիւղը։ Ուսանելու տարիներուն ան ձեռք բերած է ճարտարապետական հիմնարար գիտելիքներ։

1929-1932 թուականներուն սովորած է Լենինկրատի (այժմ՝ Սան Բեթերբուրգ) Կոմունալ շինարարութեան ինստիտուտի ճարտարապետութեան ճիւղը։ Աւարտած է, որպէս ճարտարապետ նախագծող։

1932-1934 թուականներուն սորված է Լենինկրատի ԽՍՀՄ Գեղարուեստի ակադեմիայի Ի. Ե. Ռեպինի անուան գեղանկարչութեան, քանդակագործութեան եւ ճարտարապետութեան ինստիտուտում եւ 1934 թուականին աւարտած է ինստիտուտին առընթեր վկայականի նախագիծերու նախապատրաստական դասընթացքները։ «Գերազանցութեամբ» պաշտպանած է վկայականի նախագիծը, ստանալով ճարտարապետ-արուեստագետի կոչում։ 1936 թուականին աւարտել է Ի. Ե. Ռեպինի անուան գեղանկարչութեան, քանդակագործութեան եւ ճարտարապետութեան ինստիտուտի վարպետութեան կատարելոգործման դասընթացքները՝ ստանալով ճարտարապետ-նկարիչի կոչում։

1934 թուականին ամուսնացած է Սոֆիա Մուրատեանի հետ։

1936 թուականին տեղափոխուած է Երեւան։

1936-1941 թուականներուն աշխատած է ՀԽՍՀ Կոմունալ տնտեսութեան ժողկոմատին առընթեր ճարտարապետական-նախագծային թիւ 2 արուեստանոցին մէջ (1938 թուականէն «Հայպետնախագիծ») որպէս ճարտարապետ։

1941-1943 թուականներուն աշխատած է Հայաստանի պատմական յուշարձաններու պահպանութեան կոմիտէին մէջ որպէս աւագ գիտաշխատող։ 1941-1963 թուականներուն դասաւանդած է Երեւանի արհեստագիտական ինստիտուին մէջ՝ որպէս աւագ դասախօս։

1944 թ. կայացած է Իսրայէլեանի առաջին անհատական ցուցահանդէսը՝ Հայաստանի ճարտարապետներու տան մէջ։ Առաջին կարգի մրցանակի արժանացած է Երեւանի մէջ կառուցուելիք Յաղթանակի կամարի նախագիծի համար բաց մրցոյթին ընթացքին։

1945 թ. պարգեւատրուած է Հայկական ԽՍՀ Գերագոյն խորհուրդի պատուոյ գիրով։ 1947 թ. ճարտարապետութեան երիտասարդ վարպետներու ստեղծագործութիւններու 2-րդ համամիութեանական ստուգատեսին մէջ արժանացած է առաջին մրցանակի։

1947-1949 թթ. աշխատած է Հայկական ԽՍՀ մինիստրներու խորհուրդին առընթեր ճարտարապետութեան գործերու վարչութեան ճարտարապետական արուեստանոցի մէջ, իբրեւ ճարտարապետ-նախագծող։

1949-1951 թուականներուն աշխատած է Երքաղսովետի գործկոմի ճարտարապետական արուեստանոցին մէջ իբրեւ ճարտարապետ-նախագծող։ 1950 թուականին ընտրուած է Երեւանի քաղաքային խորհուրդի պատգամաւոր։

1950 թուականին պարգեւատրուած է Հայկական ԽՍՀ Գերագոյն խորհուրդի պատուոյ գիրով։

1951 թուականին Յաղթանակ յուշարձանի ճարտարապետութեան համար արժանացած է ԽՍՀՄ պետական առաջին կարգի մրցանակի։

1951-1973 թուականներուն աշխատած է «Հայարդնախագիծ» (մինչեւ 1959՝ «Հայճարտնախագիծ») ինստիտուտին մէջ իբրեւ բաժնի գլխաւոր ճարտարապետ։

1952 թուականին Լենինկրատի մէջ՝ ԽՍՀՄ Գեղարուեստի ակադեմիայի Ի. Ե. Ռեպինի անուան գեղանկարչութեան, քանդակագործութեան եւ ճարտարապետութեան ինստիտուտին մէջ պաշտպանել է «Իմ աշխատանքները ճարտարապետութեան մէջ» թեմայով ատենախոսութիւնը եւ ստացած է ճարտարապետութեան թեկնածուի գիտական աստիճան։

1961 թուականին Հայկական ԽՍՀ Գերագոյն խորհուրդի նախագահութեան հրամանագիրով արժանացած է Հայկական ԽՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչի պատուաւոր կոչումը։ Պարգեւատրուել է Հայկական ԽՍՀ Գերագոյն խորհուրդի պատուոյ գիրով։

1968 թուականին Հայկական ԽՍՀ Գերագոյն խորհուրդի նախագահութեան հրամանագիրով արժանացած է Հայկական ԽՍՀ վաստակաւոր ճարտարապետի պատվուաւոր կոչումին։

1969 թուականին կայացած է Իսրայէլեանի անհատական ցուցահանդէսը Թպիլիսիի մէջ։ 1970 թուականին ԽՍՀՄ Գերագոյն խորհուրդի նախագահութեան հրամանագիրով արժանացած է ԽՍՀՄ ժողովրդական ճարտարապետի պատուաւոր կոչումին։

1973 թուականի Սեպտեմբեր 8-ին մահացած է Երեւան։

Գործերու ցանկ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • «Արարատ» տրեստի գինիի մառանները (Գ. Քոչարի համահեղինակութեամբ)
  • «Սարդարապատի հերոսամարտի յուշահամալիրը» Արմաւիրի մարզ
  • «Չարենցի կամար» յուշակոթողը Երեւան-Գառնի մայրուղի
  • «Յաղթանակ» զբօսայգիի մուտքի յաղթակամարը՝ Ազատութեան պ.
  • Յաղթանակի յուշարձան-թանգարանը «Յաղթանակ» զբօսայգի
  • 1918 թ Ապարանի հերոսամարտի յուշահամալիրը՝ Ապարան
  • «Մուսա-լեռան հերոսական ճակատամարտը յուշարձանը» գ. Մուսալեռ
  • «1920 թ Հաճընի հերոսամարտը յուշարձանը» ՝ Նոր Հաճըն
  • Ջրանցոյց Հրազդանի կիրճին մէջ՝ Հրազդան գետի վրայի ջրանցոյցն
  • Յուշարձան II Համաշխարհային պատերազմին ընթացքին զոհուած Կարբի գիւղի բնակիչներուն՝ գ. Կարբի
  • Հայաստանի ազգագրութեան թանգարանի շէնքը՝ Արմաւիրի մարզ
  • Հայաստանի ազգագրութեան թանգարանի շէնքը՝ Արմաւիրի մարզ
  • Ֆիզիկայի ինստիտուտի տարրալուծարանի մասնաշէնքը՝ Բիւրականի շրջակայքին մէջ
  • «Խերես» գինիի գործարանը՝ գ. Օշական
  • Բնակելի շէնք՝ Բագրատունեաց պ.
  • Սեփական մենատունը՝ Սարեան փ. 9
  • Նկարիչներու միութեան շէնքը՝ Շառլ Ազնաւուրի հրապարակ
  • Աղբիւր-յուշարձան՝ նուէր Իտալիայի Կառառե քոյր-քաղաքին՝ Տէեան-Իսահակեան փ. խաչմերուկ (զբօսայգիի մէջ)
  • «Առիւծ» կոթող-ցուցանակը՝ Կոտայքի մարզ, դէպի Գեղարդ տանող ճանապարհին
  • «Արծիւ-շինարար» կոթող-ցուցանակը՝ Երեւանի հարաւային մուտքի մօտ
  • «Վահագն վիշապաքաղ» կոթող-ցուցանակը՝ Երեւանի հիւսիսային մուտքի մօտ
  • Տուֆէ նստարան Աւետիք Իսահակեանի տուն-թանգարանի բակում՝ Զարոբեան փ. 20