Ռոմանթիզմ

Jump to navigation Jump to search
Ռոմանթիզմ ժամանակաշրջանի ստեղծագործութիւններէն մէկը՝ Թոման Ճոնզ, The Bard, 1774:

Ռոմանթիզմ, (Անգլ.՝ Romanticism) մշակութային ուղղութիւն մըն է, որ յայտնուած է Եւրոպայի մէջ 18-րդ դարու վերջերուն, եւ իր ծաղկումը հասած է մինչեւ 19-րդ դար։ Այդ ժամանակաշրջանին արուեստի ու գրականութեան ներկայացուցիչները իրենց ստեղծագործութիւններուն մէջ կը ձգտէին ընդգծել եւ ցոյց տալ կատարեալ ու իտէալական կերպարը, որ կը հակադրէր իսկական վիճակը։

Ռոմանթիկ գրականութիւնը իր մէջ կը կրէ գրողին ցանկութիւնը, երազանքը եւ ճիշդ ատոր համար ալ յաճախ գրողի երեւակայութիւնը կը հակադրուի կեանքի իրական փաստերուն: Անոնք կը սիրեն իրենց երկերը կառուցանել կեանքի սուր հակադրութիւններու վրայ: Մէկ կողմէ՝ իտէալական հերոսներ, ազնուութեան եւ քաջութեան մարմնացում, միւս կողմէ վատութեան եւ վախկոտութեան տիպարներ[1]:

Ռոմանթիկ գրուածքներու լեզուն ալ ընդհանրապէս յուզական է եւ հռետորական. - բացականչութիւններ, մակդիրներ, փոխաբերութիւններ: Բնութենէն կարգ մը տարբեր իրենց նախասիրութիւնը կը վայելեն, սակայն աւելի իբրեւ խորհրդանիշ քան իրական նկարագրութիւն. - Լուսին, զեփիւռ, առուակ, սոխակ եւ այլն: Անոնց ոճին մէջ տիրողը յուզական ոգեւորութիւնն է:

Եւրոպայի մէջ Ռոմանթիկները ուզեցին խորտակել դասականներու գծած սահմանները գրականութեան մէջ, անկաշկանդ ազատութիւն տալով մանաւանդ քնաերգական բանաստեղծութեան: Անոնք յեղափոխութիւն առաջ բերին դասական ձեւերու, ոճերու եւ կանոններու մէջ: Դասականները կը հետեւէին Յոյն եւ Լատին հին հեղինակներու օրինակին: Ռոմանթիկները անտեսեցին այդ օրինակները եւ ստեղծեցին գրական նոր սեռեր, նոր ոճ, նոր ճաշակ[2]:

Ռոմանթիկները իտէալն ու երազը հակադրեցին իրականութեան: Շրջապատը գտնելով գռեհիկ, զայն ներկայացուցին գորշ գոյներով եւ ուզեցին սրբագրել եւ գեղեցկացնել: Կեանքի մէջ իրենց չգտածը աշխատեցան լրացնել երեւակայութեան ուժով:

Ռոմանթիզմ ժամանակաշրջանին ստեղծագործած են շատ մը աշխարհահռչակ արձակագիրներ եւ բանաստեղծներ, օրինակ՝ Եոհան Ուոլֆկանկ Վոն Կյոթը (Գերմանիա), Ճորճ Կորտըն Պայրոնը (Անգլիա), Էտկար Ալլան Փօն (ԱՄՆ), Ֆրետերիք Շոբենը (Լեհաստան) եւ ուրիշներ:

Ռոմանթիզմը եւ Հայ գրականութիւնը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Զարթոնքի շրջանին ստեղծագործող հեղինակներուն մեծ մասը ռոմանթիկ էին: Այսինքն, Հայոց կեանքի պայմանները համարելով ենթակայ անխուսափելի յեղաշրջման, կարօտ բարեփոխման, կ'որոնէին նորը, իտէալականը, գեղեցիկը եւ զարգացման արժանին:

Ռոմանթիկները կը ստեղծեն այնպիսի պատկերներ, որոնք փափաքելի են, թէեւ կեանքի մէջ դեռ չկան: Ցանկալին կը նկարագրուի իրականի պէս, օրինակ՝ Ռաֆֆիի «Կայծեր» վէպը:

Ռաֆֆիի համար գրողը մարգարէ է, որ կը նախատեսէ չծնած ամենափոքրիկ նախանշանները: Ճշմարիտ բանաստեղծը, գիտէ անցեալը, գիտէ ներկան, եւ ապագան:

Համեւրոպական այս շարժումը իր անդրադարձը ունեցաւ նաեւ 1850-ական թուականներէն սկսեալ Հայ կեանքին մէջ ալ եւ իր դրոշմը դրաւ 19-րդ դարու մեր գրականութեան վրայ:

Արեւմտահայոց մօտ հայր Ղեւոնդ Ալիշանն էր առաջինը, որ Ռոմանթիզմը ուժեղ ազդեցութեան տակ՝ գրեց հռետորական ոճով հայրենասիրական բանաստեղծութիւններ: Արեւելահայոց մէջ՝ Խաչատուր Աբովեանի «Վէրք Հայաստանի»ն ծայրէ ծայր լեցուն է Ռոմանթիզմի յատկանիշերով: Ռոմանթիզմը տիրապետող դարձաւ հետզհետէ եւ վարակեց Ռափայէլ Պատկանեանի, Սմբատ Շահազիզի եւ Ռաֆֆիի գործերը:

Արեւմտահայ եւ Արեւելահայ մեր գրականութեան զարթոնքը սկսաւ Ռոմանթիկներու խոր ազդեցութեան տակ: Եւ ասիկա բնականէր, որովհետեւ ազգային զգացումներու, գրական խանդավառութիւնները, ժողովրդասիրութեան առաջին պոռթկումներու շրջանն էր: Հայ հոգին կը փշրէր իր շղթաները եւ նոր լեզուով ու նոր ոգիով կը վերածնէր ազատ ընթացք տալով իր ճնշուած զգացումներուն:

Պատկերասրահ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ռոմանթիզմ ժամանակաշրջանի ստեղծագործութիւններ՝

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. Casey Christopher (October 30, 2008)։ «"Grecian Grandeurs and the Rude Wasting of Old Time": Britain, the Elgin Marbles, and Post-Revolutionary Hellenism»։ Foundations. Volume III, Number 1։ Արխիվացված օրիգինալից-ից May 13, 2009-ին։ Վերցված է 2014-05-14 
  2. Encyclopædia Britannica։ «''Romanticism''. Retrieved 30 January 2008, from Encyclopædia Britannica Online»։ Britannica.com։ Վերցված է 2010-08-24 Կաղապար:Deadlink

Աղբիւրներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Արդի Հայ Գրականութիւն - Զարթոնքի Շրջան, Ա. Հատոր, Մուշեղ Իշխան, 1850 - 1885, Պէյրութ, էջ 349 - 350: