Իթաքի (կղզի)

Jump to navigation Jump to search
Իթաքի․ արեւմուտքին՝ Քեֆալոնիա կզղին, հիւսիս-արեւելքին՝ Լեֆքատա։

Իթաքի (Ιθάκη , մայրաքաղաքը՝ Վաթի Βαθύ), կը գտնուի Յունաստանի արեւմուտքը գտնուող Յոնիական Ծովուն մէջ եւ մաս կը կազմէ Յոնիական կղզեխումբին։ Կը կազմէ առանձին քաղաքապետութիւն։  Հնադարէն ծանօթ է՝ Հոմերոսի  Ոդիսականին մէջ Օտիսէասին Իթաքին է։

Աշխարհագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Տարածքով Յոնիական կղզիներուն երկրորդ ամենափոքր կղզին է Փաքսիներէն ետք։  Կը գտնուի Լեֆքատա կղզիին հարաւը եւ Քեֆալոնիային հիւսիս-արեւելեան կողմը, որմէ կը զատուի Իթաքի Նեղուցէն։  Իթաքիին արեւելեան կողմը կը գտնուի Աթոքոս անբնակ կղզին։

Իթաքի․ աշխարհագրական քարտէս

Իթաքի երկարաձեւ կղզիին տարածութիւնն է 117 ք․քլմ․, իսկ մնայուն բնակչութեան թիւը՝ 3․231․ այս թիւը ամառները կը կրկնապատկուի։  Մինչեւ 2011 թուականին մաս կը կազմէ Քեֆալոնիա նահանգին, իսկ  Քալլիքրաթիս ծրագրին կիրարկումէն (2011) ետք, կը կազմէ առանձին Շրջանային Տարածքաշրջան․ վարչականօրէն կը պատկանի Յոնիական Կղզիներուն Շրջանին։

Կղզիին կեդրոնը գտնուղ Այթոս Αετός պարանոցը (ցամաքի նեղ, երկայն գօտի 600 մ․ լայնութեամբ միայն) Իթաքին երկու մասի կը բաժնէ։

Կղզին կը յատկանշեն անբերի հողերը եւ ջուրի սակաւութիւնը։  Այդ իսկ պատճառով զարկ տրուած է զբօսաշրջիկութեան եւ ձկնորսութեան ճարտարարուեստի զարգացման։

Իթաքի․ Վաթի, համանուն խորշիկին մէջ կը գրկէ Լազարեթօ կղզիակը երկու Վենետիկեան բերդերով

Իթաքին վարչականօրէն կազմուած է Իթաքի-Վաթի քաղաքապետութենէն եւ եօթը քաղաքապետական ենթաբաժանումներէն՝ լեռնային եւ ծովափնիայ։

Վաթի եւ Անողի, Սթաւրոս եւ Քիոնի ենթաքաղաքաբաժանումները յունական պետութեան կողմէ յատկանշուած են իբրեւ Աւանդական քաղաքային բնակատարածք, իսկ ամբողջ կղզին՝ Իւրայատուկ Բնական Գեղեցկութիւն։

Կղզիին արեւելեան ափերը կը յատկանշուին իրարայաջորդող մէկը միւսէն գեղեցիկ  բազմաթիւ խորշերով, խորշիկներով եւ հրուանդաններով։  Ծովափնիայ գօտիին երկարութիւնն է 101 քլմ․ ։  

Կղզին ունի երկու լեռներ՝ Նիրիթոս (806 մ․) եւ Մերովիղլի (669 մ․)։

Անուանում[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Իթաքի կղզին նախահնադարէն անունի փոփոխում չէ ունեցած։ Անունին արմատներուն մասին կան տարբեր կռահութիւններ։

Հոմերոսին Ոդիսական դիւցազներգութեան մէջ կը նշուի իբրեւ Օտիսէային տունը՝ Իթաքի հին յունարէնի մէջ իթ արմատը կը նշանակէ ուղղակի կապ․ ուրկէ առաջացած է յունարէն Ιθαγένής իթաղենիս բառը որ կը նշանակէ՝ տփղացի, բնիկ։

Իթաքի կղզին Քեֆալոնիայէն դիտուած

Իթաքոս կը կոչուէր կղզիին առաջին բնակիչը՝ Փթերելաոսին զաւակը եւ Փոլիքթորասին եւ Նիրիթոսին եղբայրը։

Ըստ դիցաբանութեան, Փոսիտոնասին եւ Ամֆիմելիին զաւակն էր։

Փիւնիկեան Utica բառէն որ գաղթօճախ կը նշանակէ։

Իթաքի անունը յառաջ եկած ըլլալու է  Իթի Ιθή (=զուարթ) եւ կամ ալ՝ Իթիս Ιθύς (=պիրկ) բառերէն:

Պատմութեան ընթացքին տարբեր անուանումները[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Բիւզանդական շրջանէն՝ Թրաքոնիսօ, Թիաքու․

Վենետիկեան իշխանութեան շրջանէն՝ Պզտիկ Քեֆալոնիա Piccola Cephallonia, Թէաքի, Անդիքեֆալոնիա Anticephallonia․

Իթաքիին եւ Քեֆալոնիային միջեւ

Օսմանեան տիրապետութեան շրջանէն՝ Ֆիաքի։

Պատմութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Նախապատմական շրջան[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Հնագիտական պեղումներէն կը փաստուի թէ Իթաքին բնակաուած է Նոր Քարի դարաշրջանէն՝ Ք․ա․ 4000 – 3000։  Հնագիտական պեղումները կը ցուցնեն թէ Ք․ա․ 2-րդ հազարամեակին ընթացքին կղզին նոր բնակիչներ կը ժամանեն։

Ժայռ, մենիրի menhir ձեւով․ Անողի, Իթաքի

Միկինէական շրջանին, Ք․ա․1600 – 1100, կը նկատուի մշակութային պայթում մը եւ կղզիին  վեհապետութիւնը կը հասնի իր գագաթնակետին։  Այս ուղղութեամբ Հոմերոսին Իլիատա եւ Ոդիսական դիւցազներգութիւնները մեզի կու տան բազմաթիւ տեղեկութիւններ, որոնք հիմնուած են գրուած բանատեղծութիւններու Ք․ա․ 9-րդ եւ 8-րդ դարեր, նաեւ բանաւոր եւ առասպելական աւանդութիւններու։

Հին Յունաստան[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Միկինէական շրջանէն ետք, Իթաքին կը կորսնցնէ իր փայլը եւ թագաւորութեան նստավայրը կը փոխադրուի դրացի Քեֆալոնիա կղզին։

Իթաքի, Ք․ա․ 300 – 191․ շրջագայուած դրամ, մէկ կողմը Օտիսէասին գլուխը եւ ետեւի կողմը՝ շանթ եւ պսակ։

Հելլենիստական եւ Հռոմէական շրջան[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Հելլենիստական եւ Հռոմէական շրջանին, յաճախակի են տիրակալներու եւ բնակիչներու փոփոխութիւնները։

Միջնադար[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Կը բազմապատկուին ծովահէններու արշաւանքները եւ բնակչութեան թիւը կը սկսի նուազիլ։

1185 թուականին, Քեֆալոնիա, Իթաքի եւ Զաքինթոս կղզիները Քեֆալոնիայի եւ Զաքինթոսի Պալատական Կոմսութեան County Palatine of Cephalonia and Zakynthos մաս կը կազմեն։

Իթաքի․ 1420 թուականի քարտէս

Օսմանցիները արեւմուտքէն կ՛արշաւեն եւ կղզին կը գրաւեն։  Նոյն ժամանակին Վենետիկցիները կ՛արշաւեն Յոնիական կզզիներուն վրայ։   Բնակչութեան մեծ մասը նաւերով կղզին կը լքէ, իսկ մնացեալը լեռներուն մէջ կ՛ապաստանի, կը թաքնուի։

Կոստանտնուպոլսոյ Դաշինքով, 1479, երկու ուժերը իրարու միջեւ կը բաժնեն կղզիները։  1484 – 1499 Իթաքիին մեծ մասին Օսմանցիները կ՛իշխեն։ Սակայն Երկրորդ Վենետիկ-թրքական պատերազմին, 1499 – 1503, յաղթական Վենետիկցիները տէր կը դառնան Քեֆալոնիա, Զաքինթոս եւ Իթաքի կղզիներուն․ Վենետիկի Դաշինք, 20-4-1503։

15-րդ դարէն մինչեւ 19-րդ դարասկիզբ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Վենետիկցիները կղզիով հետաքրքրուած, դրացի կղզիներէն բնակիչներ կը բերեն եւ Իթաքի կը հաստատեն։

1797-ին, երբ Նափոլէոն Պոնափարթը Վենետիկը կը գրաւէ, Յոնիական կղզիները, հետեւաբար Քեֆալոնիան եւ Իթաքին Քամփօ Ֆորմիօ դաշինքով traité de Campo-Formio ֆրանսական գերիշխանութեան տակ կը գտնուին։

Քեֆալոնիայի եւ Զաքինթոսի Պալատական Կոմսութիւն

21-3-1800 մինչեւ 8-6-1807 Յոնիական կղզիները «Եօթը կղզիներու Հանրապետութիւն» անուանումով կը գտնուին Օսմանեան եւ Ռուսիոյ (գլխաւորաբար) լուծին տակ։   Ապա Թիլսիթի դաշինքով traités de Tilsit  Ֆրանսացիներուն կը վերադարձուին։

1807-1809 կղզիները կրկին կը գտնուին ֆրանսական տիրապետութեան տակ։

Իթաքի, Վաթի նաւահանգիստը․ գործ՝ Edward Dodwell: Views in Greece, Լոնտոն

1809 թուականին, ֆրանսական նաւատորմիղին պարտութեամբ, Անգլիացիները յաջորդաբար կը գրաւեն Յոնիական Ծովուն գլխաւոր կղզիները՝ Զաքինթօ, Քեֆալոնիա եւ Իթաքին։ 

1815-1864 Յոնիական կղզիները Փարիզի Դաշինքով՝ 5-11-1815,  Անգլիոյ հովանաւորութեան տակ կը գտնուին՝ «Յոնիական կղզիներու միացեալ Պետութիւն» անունին տակ։ Հակառակ Բրիտանական խիստ վարչակառքի, կղզիին երեւելիները ներդրում կ՛ունենան Յունաստանի Ազատագրական Պայքարին եւ կը մասնակցին զանազան կռիւներուն եւ ծովամարտերու, օրինակ՝ Մեսոլոկիին պաշարման։

Յունաստանի հետ միացում[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Յունաստանի Անկախութենէն տասնամեակներ ետք է որ Յոնիական կղզիները մայր Յունաստանին կը միանան 21 Մայիս 1864-ին՝ 17-29 Մարտ 1864 թուականին Անգլիոյ, Ֆրանսայի, Ռուսիոյ եւ Յունաստանի միջեւ ստորագրուած դաշինքով։

Կղզիին նորագոյն եւ ժամանակակից շրջանի պատմութիւնը կապուած է Քեֆալոնիա կղզիին հետ։  Բ․Համաշխարհային պատերազմին ընթացքին կը ճաշակէ նացիական Գերմանիոյ բիրտ լուծը։

Քեֆալոնիա եւ աջին՝ Իթաքի

Այժմ, կղզին կը բարգաւաճի շնորհիւ զբօսաշրջիկութեան եւ ձկնորսութեան ճարտարարուեստներուն։

Փոխադրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Իթաքին երկու նաւահանգիստներ ունի․ Վաթի Βαθύ կամ Ιθάκη եւ Փիսօ Այթօ Πίσω Αετό, որոնք Փաթրա նաւահանգիստին հետ կը կապուին Քեֆալոնիայի Սամի Σάμη նաւահանգիստին միջոցաւ, ինչպէս նաեւ Լեֆքատա կղզիին եւ Ասթաքօ նաւակայքին (կեդրոնական Յունաստանի արեւմտեան ափ)։ Նաւային երթեւեկութիւնները ամենօրիայ եւ յաճախակի են։  Փիսօ Այթօն նաեւ կը կապուի Քոֆալոնիային հիւսիսը գտնուող Ֆիսքարտօ եւ Լեֆքատայի Վասիսլիքի գիւղաքաղաք-նաւահանգիստներուն հետ։ 

Նաեւ, նաւեր կը կապեն Իթաքիի հիւսիսը գտնուող Ֆրիքես Φρίκες գիւղ-նաւակայքը Քեֆալոնիայի Ֆիսքարտօ եւ Լեֆքատայի Վասիլիքի եւ կամ Նիտրի գիւղաքաղաք-նաւահանգիստներուն հետ։

Պատկերասրահ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

[1] [2] [3] [4] [5] [6] [7] [8] [9] [10] [11] [12] [13] [14] [15] [16] [17] [18][19] [20] [21] [22]

Տես նաեւ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Քերքիրա

Փաքսի

Լեֆքատա

Քեֆալոնիա

Զաքինթոս

Քիթիրա

Գրականութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

[23]

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. Յոնիական Ծովուն ափերը, Իթաքի(յուն.)
  2. Յունաստանի 2011ի մարդահամար HELLENIC STATISTICAL AUTHORITY - 2011 POPULATION AND HOUSING CENSUS(յուն.)
  3. Յունաստանի 2011ի մարդահամար – բնակչութիւն եւ տարածք(յուն.)
  4. Իթաքիի բարեսիրական Ընկերութիւն․ Վաթի(յուն.)
  5. Քալլիքրաթիս Ծրագիրը, յօդ․1006, 3852/2010, Յունիս 7(յուն.)
  6. Սթաւրոս, Իթաքի(յուն.)
  7. Յունաստանի Հանրապետութիւն, Յոնիական Կղզիներու Շրջանային Միաւորում – վերջին տեղեկատուութիւն՝ Յուլիս 2019, Շրջ․ կառավարիչ՝ տիկին Ρόδη Κράτσα Τσαγκαροπούλου(յուն.)
  8. Բրիտանական հանրագիտարան, Իթաքի, Յունաստան(անգլերէն)
  9. Յոնիական կղզիներուն եւ Զաքինթոսի պատմութիւն(յուն.)
  10. Յոնիական կղզիներուն եւ Քերքիրային պատմութիւնը(անգլերէն)
  11. iator․ Իթաքի(յուն.)
  12. science.fandom – Իթաքի(յուն.)
  13. scribd – Յունաստանի Կղզիներ, Իթաքի(յուն.)
  14. le monde – Գիտութիւնը կը դառնայ դէպի Աստղագիտութիւն ապացուցանելու համար Հոմերոսի Օտիսէային Իթաքին(ֆր.)
  15. futura-sciences․ Օտիսէային Իթաքի վերադարձին համար յստակ թուական մը(ֆր.)
  16. Հոմերոս, Օդիսական - (1919). "9.21–27" թարգմանութիւն՝ Murray, Augustus Taber. London, UK: William Heinemann, Ltd. Ստացուած 2016-06-06 Perseus Digital Library միջոցաւ(յուն.)
  17. The Telsgraph – Յոյները կը գտնեն Օդիսէասին պալատը(անգլերէն)
  18. greekreporter – Յոյն հնագէտներ կը գտնեն Օտիսէասին պալատը, Իթաքիին կղզիին վրայ(յուն.)
  19. Իթաքի․ աշխարհագրութիւնը(յուն.)
  20. wikisource – Բրիտանական Հանագիտարան, Յոնիական կղզիներ(անգլերէն)
  21. wikisource – Բրիտանական Հանագիտարան, Իթաքի(անգլերէն)
  22. Յունաստանի Պետութեան Օրէնսդրութիւն – Աւանդական քաղաքային բնակատարածքներ ΠΔ 17-6-1988 - ΦΕΚ 504/Δ/14-7-1988(յուն.)
  23. Իթաքին եւ Հոմերոս, Իրականութիւնը – հեղ․՝ Խրիստոս Ծաքոս, յունարէնէ անգլերէնի թարգմ․՝ Geofrey Cox (ITHACA and HOMER, The Truth, The advocacy of the Case)(յուն.)

Արտաքին յղումներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. Աթոքոս(անգլերէն)
  2. Սամի(յուն.)
  3. Վաթի, Իթաքի(յուն.)
  4. Յունաստանի Հանրապետութեան Քալլիքրաթիս Ծրագիրը(անգլերէն)
  5. Յունաստանի Շրջանային միաւորումներ(անգլերէն)
  6. Յունաստանի Շրջանային միաւորումներ(անգլերէն)
  7. Վասիլիքի, Լեֆքատա(անգլերէն)
  8. Ֆիսքարտօ, Քեֆալոնիա(անգլերէն)
  9. Նիտրի(անգլերէն)
  10. Իթաքի․ Իթաքիի քաղաքապետութեան կայքէջ(յուն.)
  11. Յունաստանի աւանդական քաղաքային բնակատարածքներու ցանկ(յուն.)
  12. Մեսոլոնկիի Պաշարումը(ֆր.)
  13. Մենիր(անգլերէն)