Աւետիք Իսահակեան

Jump to navigation Jump to search
Աւետիք Իսահակեան
Avetik-Issahakian.jpg
Իսահակեանի արձանը Պանթէոնի մէջ
Ծնած է 17 (29) Հոկտեմբեր 1875[1] կամ 1875
Ծննդավայր Գիւմրի, Երեւանի նահանգ, Կովկասի Փոխարքայութիւն, Ռուսական Կայսրութիւն[2]
Մահացած է 17 Հոկտեմբեր 1957(1957-10-17)[3][4][5]
Մահուան վայր Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւններու Միութիւն[4]
Քաղաքացիութիւն Flag of Russia.svg Ռուսական Կայսրութիւն
Flag of the Soviet Union.svg Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւններու Միութիւն
Ազգութիւն Հայ
Ուսումնավայր Գէորգեան Հոգեւոր Ճեմարան
Լայփցիկի Համալսարան
Զիւրիխի Համալսարան
Տեսակ բանաստեղծություն? եւ Բանաստեղծութիւն
Մասնագիտութիւն բանաստեղծ, գրագէտ, արձակագիր, քաղաքական գործիչ
Աշխատավայր Վերածնունդ
Անդամութիւն Խորհրդային Հայաստանի Գրողներու Միութիւն
Կուսակցութիւն Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն
Ստորագրութիւն
Avetik Isahakyan signature.png

Աւետիք Իսահակեան (17 (29) Հոկտեմբեր 1875[1] կամ 1875, Գիւմրի, Երեւանի նահանգ, Կովկասի Փոխարքայութիւն, Ռուսական Կայսրութիւն[2] - 17 Հոկտեմբեր 1957(1957-10-17)[3][4][5], Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւններու Միութիւն[4]), մեծատաղանդ բանաստեղծ եւ արձակագիր։

Կենագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ծնած է Ալեքսանդրապոլ (վերանուանուած Լենինական, իսկ այժմ՝ Գիւմրի) գաւառի «Ղազարապատ» գիւղին մէջ՝ 1875 թուականի Հոկտեմբեր 30–ին։ Քաղաքական գործունէութեան զուգընթաց, վաղ երիտասարդական տարիներէն զբաղած է նաեւ գրականութեամբ։ Նախնական ուսումը ստանալէ ետք, անցած է Էջմիածին՝ Գէորգեան Ճեմարան, ուր իր ուսուցիչը՝ բանաստեղծ Յովհաննէս Յովհաննիսեան, քաջալերած եւ ուղղութիւն տուած է իր գրական առաջին քայլերուն։ 1893–ին մեկնելով Եւրոպա՝ հետեւած է համալսարական ուսման Եւրոպայի զանազան քաղաքներու մէջ՝ Վիեննայի ու ապա Լայփցիկ։ Քանի մը անգամ հայրենիք կը վերադառնայ եւ կրկին Եւրոպա կ՛ անցնի։ Համաշխարհային Ա․ Պատերազմի ծագման օրերէն իսկ արտասահման կը գտնուի, ուր կը մնայ 12 տարի եւ թափառական կեանք մը կը վարէ։ 1926-ին Հայաստան կը վերադառնայ ու չորս տարի հոն ապրելէ ետք, Փարիզ կը հաստատւի։ 1936–ին վերջնականապէս կը հաստատուի Հայաստան, ուր կ՝ապրի մինչեւ իր մահը։

Քաղաքական գործունէութեան, գրական ստեղծագործութեան եւ ձերբակալութիւններու շրջան[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

1896-ին ցարական իշխանութիւնը զայն կը ձերբակալէ եւ մէկ տարուան համար Երեւանի բերդը կ՛ արգելաբակուի։ «Երգեր ու վերքեր» բանաստեղծութիւններու իր առաջին գիրքը (1897) զայն կը ճանչցնէ իբրեւ տաղանդաւոր բանաստեղծ։ Շուտով կրկին կը ձերբակալուի եւ Օտեսա կ՛ աքսորուի:

1902-ին երբ հայրենիք կտ վերադառնայ, Թիֆլիս կը հաստատուի։ 1899-1906-ին կը գրէ «Հայդուկի երգեր» բանաստեղծութիւններու շարքը։ 1908-ի Դեկտեմբերին, կ՛ ամբաստանուի «դաշնակցութեան գործով» եւ մօտաւորապէս 6 ամիս Թիֆլիսի Մետեխի բանտը մնալէ ետք, անգամ մը եւս արտասահման կ՛ անցնի։

Գործեր[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Գլխաւոր գործերն են՝ «Երգեր ու Վէրքեր», «Բանաստեղծութիւններ», «Հայրենի Աղբիւրից» բանաստեղծութիւններու հաւաքածոները, «Աբու Լալա Մահարի» վիպերգը։ Ունի նաեւ պատմուածքներ եւ արձակ էջեր։

Իսահակեան քնարերգակ բանաստեղծ է, կ'երգէ սէրը, մայրը եւ հայրենիքը։ Իսահակեան նաեւ մտածող բանաստեղծ է, փիլիսոփայ, մանաւանդ իր «Աբու Լալա Մահարի» վիպերգին մէջ, որուն նիւթը արապ մեծ բանաստեղծ Աբու լ-Աալա լ-Մաարիյի կեանքն է։ Հայ ժողովուրդը մեծապէս գնահատելով իր տաղանդը զինք կոչած է «Վարպետ»։

ԺԹ․ դարավերջին եւ Ի․ դարասկիզբին հայ քաղաքական կեանքը եւ հայկական հարցը, Իսահակաեան իւրահատուկ ձեւով պիտի արտայայտէ «Ուստա Կարօն» մեծածաւալ վէպին մէջ, որ սակայն անաւարտ պիտի մնայ․- «Ուստա Կարոն» կ՛ աւարտի այն օրը, երբ լուծուի հայկական հարցը», ըսած է ան՝ Վարպետը: Վէպին մեծ մասը գրուած է Ժընեւ։

Հայ Գուսան ստորագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Աւետիք Իսահակեան «Հայ Գուսան» ծածկանունով ստորագրած է բազմաթիւ երգեր նուիրուած հայ հերոսներու (յեղափոխական մարտիկներու) դիւցազնական պայքարին։

Բանաստեղծութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Աւետիք Իսահակեանի պատկերով ՀՀ թղթադրամ

[6] [7] [8] [9]

Աղբիւրներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Հայ Կեանք եւ Գրականութիւն, Յարութիւն Քիւրքճեան, երկրորդական բաժին Ա. տարի, էջ 149:

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. 1,0 1,1 http://tert.nla.am/archive/HAY%20GIRQ/Ardy/1981-2000/isahakyan_1987.pdf
  2. 2,0 2,1 2,2 Գերմանիոյ Ազգային Գրադարան, Պերլինի Պետական Գրադարան, Պաւարիոյ Պետական Գրադարան եւ ուրիշներ Record #119041529 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  3. 3,0 3,1 3,2 Краткая литературная энциклопедияМ.: Советская энциклопедия, 1962. — Т. 3.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Исаакян Аветик Саакович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  5. 5,0 5,1 5,2 (unspecified title)
  6. Աւետիք Իսահակեան
  7. Ուստա Կարօն, Ղազարեան Անի
  8. Աւետիք Իսահակեան․ Ուստա Կարօ
  9. Հայդուկի երգեր

Արտաքին յղումներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]