Եղիշէ Թադեւոսեան

Jump to navigation Jump to search
Եղիշէ Թադեւոսեան
Tadevosyan EM.png
Ծնած է 24 Սեպտեմբեր 1870(1870-09-24)
Ծննդավայր Վաղարշապատ, Ռուսական Կայսրութիւն
Մահացած է 22 Յունուար 1936(1936-01-22) (65 տարեկանին)
Մահուան վայր Թիֆլիս, Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւններու Միութիւն
Ազգութիւն հայ
Քաղաքացիութիւն Ռուսական Կայսրութիւն
Flag of the Soviet Union (1924–1955).svg Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւններու Միութիւն
Մասնագիտութնիւն գեղանկարիչ
Ժանր բնանկար
Աշակերտներ Երուանդ Քոչար, Սեդրակ Առաքելեան, Ռուբէն Շահվերդեան եւ Արտաւազդ Թումանեան
Պարգեւներ Հայկական ԽՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ
Եղիշէ Թադեւոսեան Ուիքիդարանում
Yeghishe Tadevosian Ուիքիպահեստում

Եղիշէ Թադեւոսեան (24 Սեպտեմբեր 1870(1870-09-24), Վաղարշապատ, Ռուսական Կայսրութիւն - 22 Յունուար 1936(1936-01-22), Թիֆլիս, Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւններու Միութիւն), դարասկիզբի հայկական գեղանկարչութեան ամենալուսաւոր դէմքերէն մէկը։ Թադեւոսեան Ուսումի եւ գեղարուեստական հետազօտութիւններու համար յաճախ ճամբորդած է ու այցելած շատ երկիրներ։ Նկարիչ, մշակութային գործիչ։ Ան ծնած է, ապրած եւ գործած Անդրկովկաս։

Կենսագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

1879–94 թուականներուն ուսանած է Թիֆլիսի Տէր-Յակոբեան Գիշերօթիկ վարժարանէն, Մոսկուայի Լազարեան ճեմարանէն, գեղանկարչութեան, քանդակագործութեան եւ ճարտարապետութեան ուսումնարանէն ներս։ 1894–95 թուականներուն դասաւանդած է Էջմիածինի Գէորգեան ճեմարանին մէջ, ապա վերադարձածէ Մոսկուա։ 1896-ին Թադեւոսեան մասնակցած է «Պերեդվիժնիկներ»ու 24-րդ ցուցահանդէսին, 1898-ին Մոսկուայի արուեստագետներու ընկերութեան մրցոյթին անոր «Կէսօրեայ ճաշ» (1896 թ.) եւ «Քարոզ ուղղադաւաններին» (1896 թ.) կտաւներն մրցանակներու արժանացած են։ 1898-ին իր ուսուցչի՝ ռուս նկարիչ Վասիլի Պոլենովի հետ մեկնած է Պաղեստին, գրեթէ ամէն տարի ճամփորդած է Մերձաւոր Արեւելքի ու Եւրոպայի տարբեր երկրներ (մինչեւ 1914 թ.), Ռուսաստանի եւ Հայաստանի մէջ, ստեղծած է շարք մը գործեր։

Իր մասին, գեղարուեստի մասնագէտ մեկնաբան Շահէն Խաչատրեան կը գրէ «Ե․ Թադեւոսեանի ստեղծագործութիւնը տպաւորապաշտ մեթոտի կիրառման առաջընթաց քայլ է ազգային գեղանկարչութեան մէջ։ Իր գործերը դիտողին գրաւոմ են արեւի ջերմութեան,օդային միջավայրի եւ բնութեան տրամադրութիւններու նուրբ զգացումով, լուսաստուերներու թրթռուն խաղերով եւ կատարման տպաւորիչ վարպետութեամբ, անոնք յագեցած են խոր քնարականութեամբ»։

Ամուսնութիւն զուիցերիացի կնոջ հետ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Եղիշէ Թադէոսեանի կեանքին մէջ 1901 թուականին տեղի ունեցած է կարեւոր փոփոխութիւն. ան Մոսկուայի մէջ ծանօթացած եւ ամուսնացած է զուիցերիացի կնոջ մը՝ Ժիւստին Նէֆի հետ: Այդ կինը, ըստ ժամանակակիցներուն, հրեշտակի դեր կատարած է արուեստագէտին կեանքին մէջ, դարձած է անոր անբաժան ու անփոխարինելի ընկերը՝ ողջ կեանքին ընթացքին, ամէն ինչով նպաստած տաղանդաւոր ամուսինին յառաջընթացին: Ամուսնութենէն ետք Ժիւստին այլեւս հայրենիք չէ վերադարձած, ամուսինին հետ մեկնած է Թիֆլիզ եւ հոն ապրած՝ մինչեւ կեանքին վերջը[1]:

Արուեստագէտի մահը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Արուեստագէտը մահացած է 1936 թուականին, Թիֆլիս. յուղարկաւորուած է Երեւանի Կոմիտասի անուան մեծերուն շիրմատունը[1]:

Թադեւոսեանի մահէն ետք կինը ամուսինին ողջ ժառանգութիւնը նուիրաբերած է Հայաստանի Ազգային պատկերասրահին, ատոնց մէջ նաեւ իրեն՝ Ժիւստինին դիմանկարները, զորս նկարած է Թադեւոսեան: Եղիշէ Թադեւոսեանի «Ընթերցող կինը» կտաւին մէջ պատկերուած է իր կինը, որ նկարիչը նկարած է Բիւրականի մէջ՝ 1903 թուականին: Եղիշէ Թադեւոսեանի դասական արուեստի նմոյշներ նկատուող գործերուն կողքին փառաւոր տեղ ունի այս նկարը՝ նկարիչին լաւագոյն կտաւներէն մէկը, որուն մէջ կ՚երեւի կնոջ հանդէպ տածած անոր ողջ սէրն ու ջերմութիւնը[1]:

Գործունէությունը Թիֆլիսի եւ Երեւանի մէջ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

1901 թուականէն Եղիշէ Թադեւոսեանը բնակեր է Թիֆլիսի մէջ, մասնակցեր տեղի եւ ռուսաստանեան ցուցահանդէսներուն։ 1916 թուականին Թիֆլիսի մէջ աջակցեր է Հայ Արուեստագետներու միութեան ստեղծմանը, ընտրուեր է նախագահ, 1921 թուականին Երեւանի մէջ կազմակերպեր է միութեան ցուցահանդէսը, մասնակցեր է Թիֆլիսի «Հայարթտուն» մշակութային կենտրոնի աշխատանքներուն։ Վրաստանի Գեղարուեստի ակադեմիայի հիմնադիրներէն եւ առաջին փրոֆեսորներէն էր:

Քաղուածքներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Aquote1.png Նկարիչի բարձրագոյն արժէքը անոր գոյներու եւ երանգներու համահնչիւնութիւնն է՝ հնչերանգը ։
- Եղիշէ Թաեւոսեան
Aquote2.png
Aquote1.png ...Թադեւոսեանը ստեղծեց իր հրաշալի ուրուանկարները կամ ուրուագիծերը, որոնց մեջ արուեստի իսկական գոհարներ կան։ Գոյնի նուրբ զգացողութիւն ունէր ու կրցաւ մերձենալ կամ մօտենալ իմփրեսիոնիզմի սկզբունքներուն, կրցաւ լուսային, գունային մաքուր թրթռումներով փոքր չափի ուրուագիծերու մեջ արտացոլել հայրենի բնութեան գողտրիկ անկիւնները՝ այնքան վճիտ ու հայկական...։ Aquote2.png


Պատկերասրահ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Աղբիւր[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Արտաքին յղումներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. 1,0 1,1 1,2 ԵՂԻՇԷ ԹԱԴԷՈՍԵԱՆ – 150