Jump to content

Ողիմպոս

Ողիմպոս
Ողիմպոս լեռ
Տեսակ լեռ եւ ազգային պուրակ
Երկիր  Յունաստան[1]
Վարչատարածքային միաւոր Փիերիա նահանգ, Յունաստանի Կեդրոնական Մակետոնիոյ Շրջան․ եւ Էլասոնաս քաղաքապետութիւն
Վայր Թեսալիա եւ Մակեդոնիա սահման, Յունաստան
Բարձրութիւնը ծովու մակարդակէն 2917,727 մեթր[2]
Յարաբերական
բարձրութիւն
2․918 մեթր
Մակերես 19 139,59 հեկտար[3]
Բարձրագոյն գագաթ Միթիքաս
Ձեւաւորում 1938

Ողիմպոս լեռ (յուն․՝ Όλυμπος, բառացի թարգմանութեամբ՝ Օլիմպոս), Յունաստանի բարձրագոյն լեռն է (2․918 մ․)։ Մաս կը կազմէ Ողիմպոս լեռնակոյտին (Էգէական ծովուն Թերմայիքոս ծոցին մօտիկ)։ Յունական դիցաբանութեան մէջ անոր բարձրագոյն գագաթին՝ Միթիքասին վրայ կը բնակէին Ողիմպոսի 12 (երկոտասան) աստուածները։

Ստուգաբանութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ողիմպոս լերան անունին ստուգաբանութեան շուրջ բազմաթիւ կարծիքներ կան, ինչպէս օրինակ՝ երկինք, փայլուն, բարձր, ապառաժ, եւայլն։ Ուրիշ մեկնաբանութեամբ (յոյն լեզուաբան եւ դասախօս Պապինիոթիսին), «Օլիմպոս» բառը անծանօթ ծագումով նախայունական տեղանուն է, որուն սկզբնական իմաստը պարզապէս լեռ պէտք է եղած ըլլայ։

Ընդհանուր տեղեկութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Դիրքը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ողիմպոս լեռը Թեսալիա եւ Մակետոնիա շրջաններուն միջեւ բնական սահմանն է։ Յունաստանի բարձրագոյն լեռն է, իսկ Պալքանեան թերակղզիին՝ երկրորդը։

Ողիմպոս լերան դիրքը

Ողիմպոս ձեւաւորուած է անձրեւէն եւ քամիէն, որոնք ստեղծած են մեկուսացած աշտարակի երեւոյթով լեռը։ Ծովին մակերեսէն բարձրութիւնը 2․918 մ․ է։ Ունի բազմաթիւ գագաթներ եւ գրեթէ բոլորաձեւ է: Լերան շրջագիծը 80 քլ․ է, միջին տրամագիծը՝ 26 քլ․ եւ տարածութիւնը 500 քլ² է։

Ողիմպոսի հովիւներ․ նկար Ֆրետերիք Պուասոնաս, 1914

Անոր բարձրադիր գագաթները ակօսած են խորունկ ձորեր, որոնց շուրջը տարածուած է կենսաբազմազանութեամբ առանձնայատուկ շրջան մը։

Բնապահպանում[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ողիմպոսին շուրջը տարածուած կենսաբազմազանութեամբ իւրայատուկ շրջանը 1938-ին յայտարարուած է որպէս Յունաստանի առաջին Ազգային Անտառը, իսկ 10 Յուլիս 1985-ին Մշակոյթի Նախարարութիւնը լեռը յայտարարած է որպէս հնաբանական վայր, անոր շուրջը գտնուած յուշարձաններուն պատճառով։

Երկրաբանութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Միթիքաս գագաթը
Ողիմպոսի գագաթը՝ Միթիքաս․ նկար Ֆրետերիք Պուասոնաս, 1914

Ողիմպոս լեռը կազմուած է մրրային ժայռէ։ Տարբեր ու բազմաթիւ երկրաբանական պատահարներ պատճառած են ամբողջ շրջանին ե՛ւ ծովուն ելքը, արտածագումը։ Այս ուղղութեամբ Լեփթոքարիա (Λεπτοκαρυά) քաղաքին մէջ գտնուող Ողիմպոս լերան երկրաբանական թանգարանը մանրամասն տեղեկութիւններ կը հայթայթէ լերան երկրաբանական կառուցուածքին համար։

Ձեւաբանութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Շրջանի երկրաբանական բազմազան պատմութիւնը երեւելի է Ազգային անտառին եւ Ողիմպոս լեռնազանգուածին ձեւաբանութենէն։ Յատկանշական են խորունկ կիրճերը եւ բազմաթիւ ողորկ գագաթները, որոնցմէ շատերը 2000 մեթրէն բարձր են, ինչպէս օրինակ՝ Այոս Անտոնիոս (2815), Քալողերոս (2700), Թումպա (2801) եւ Փրոֆիթիս Իլիաս (2803)։

«Տիասին գահը»
«Զոնարիա». Ողիմպոսի դարվար լանջերը
«Մեղալա Քազանիա»
Երամներ․ «Սփիլիոս Աղափիթոս» պատսպարանին մօտ

Լիթոհորօ քաղաքին մօտ լերան կեդրոնական ուղղահայեաց երկու ժայռոտ սրածայր ու գրեթէ նոյն բարձրութեամբ գագաթները տեսանելի «V» մը կը ձեւացնեն։ Ձախ մասին կը գտնուի Յունաստանի բարձրագոյն գագաթը՝ Միթիքաս, ծանօթ նաեւ որպէս Փանթէոն (2919 մ․), իսկ աջին՝ Սթեֆանի դարբար գագաթը ծանօթ որպէս «Տիասին Գահը» (2909 մ․)։ Լեռնազանգուածին հարաւը կը գտնուի Սքոլիօ գագաթը՝ 2912 մ․, որուն պարիսպի նման արեւմտեան ուղղահայեաց լանջերը ամֆիթատրոնի նմանող 700 մեթր խորութեամբ եւ 1000 մեթր շրջագիծով խոռոչ մը կը կազմեն՝ «Մեղալա Քազանիա» (Μεγάλα Καζάνια=հսկայ կաթսաներ)։ Բարձր գագաթներուն արեւելեան մասին դարվար լանջերը գօտաձեւ զուգահեռ ծալծալներ կը կազմեն՝ «Զոնարիա» (Ζωνάρια =գօտիներ)։ Անկէ անդին, ալ աւելի նեղ ու դարվար խրամները՝ «Լուքիա» (Λούκια=ուրդ) դէպի գագաթ կ՛առաջնորդեն։

Հիւսիսային մասին, Սթեֆանի եւ Փրոֆիթիս Իլիաս գագաթներուն միջեւ, 2550 մ․ բարձրութեան վրայ կը տարածուի Մուսոն լեռնադաշտը, իսկ հարաւը, լեռնազանգուածին գրեթէ կեդրոնական մասին 2350 մ․ բարձրութեան վրայ կը տարածուի Պարաս ալպեան դաշտը (Alpine tundra)։

Յունական դիցաբանականութեան մէջ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Տեսարանը Ողիմպոսի գագաթներէն

Լեռան բազմաձեւութիւնը, բարձր գագաթները որոնք գրեթէ միշտ ծածկուած կ՛ըլլան մշուշով եւ կամ ցած ամպերով, պատճառ եղած են ժամանակի ընթացքին առասպելներու ստեղծման ու զարգացման եւ յառաջացուցած են հին յոյներուն Ողիմպոսի երկոտասան աստուածները (Δωδεκάθεο)։

Ըստ Հոմերոսին, 12 աստուածները կը բնակին լերան ձորերուն, ուր կառուցած են իրենց արքունիքները․-

Հոմերոսին Իլիատային մէջ, Ողիմպոս լեռը կ՛անուանուի մեծ, երկար, փայլուն եւ բազմածառ։

Ողիմպոս․ եռածաւալ նկար (3D)

Լերան արեւելեան լանջերուն ըստ յունական դիցաբանութեան, կը բնակէին ինը պարիկները (Μούσες)․ Քլիօ, Էյթերփի, Թալիա, Մելփոմենի, Թերփսիհորի, Էրաթօ, Փոլիմնիա, Ուրանիա եւ Քալիոփի։ Անոնք արուեստի պաշտպաններն էին եւ Տիասին ու Թիթանիտա Մնիմոսինիին դուստրերը։

Դէպի պատսպարան․ Փրիոնիա արահետը

Յուշարձաններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ողիմպոս լեռնազանգուածը իր ամբողջութեամբ հնաբանական վայր յայտարարուած է։ Ծովեզերքէն 5 քլ․ անդին կը գտնուի Տիոն, Մակեդոտացիներուն սուրբ քաղաքը, ցօնուած Տիասին եւ երկոտասան աստուածներուն։ Շարունակուող հնաբանական պեղումները կը յայտնաբերեն հնաբանական արժեքաւոր իրեր։

Գտնուած են նաեւ Փիպլիա եւ Լիվիթրա երկու հին քաղաքները։ Ծովուն մօտ, ռազմական դիրքի վրայ՝ Մակեդոնիոյ դարպասներուն, հին Իրաքլիա քաղաքին մէջ կը բարձրանայ Է․ եւ Ժ․ դարերուն կառուցուած Փլաթամոնաս բերդը։

Բուսականութիւն եւ Կենդանաբանութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Համաշխարհային Կենսոլորտի Պահպանուած բնաշրջան[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ողիմպոս 1981-ին Եունեսքօն յայտարարած է «Համաշխարհային Կենսոլորտի Պահպանուած բնաշրջան»։ Իսկ եւրոպական «Բնութիւն 2000» (Natura 2000) զայն արձանագրած է որպէս «Յատուկ պաշտպանման գօտի» եւ «համայնքային հետաքրքրութեան վայր»։

Պատկերասրահ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Լեռնագնացութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Յունաստանի ամենաշատ ժողովրդականութիւն վայելով լեռն է։ Անոր բարձրութիւնը, առասպելական հմայքը, դիւրամերձութիւնը, աղբիւրներն ու ջուրի ակերը, կազմակերպուած 9 պատսպարաններն եւ 6 արտակարգ պատսպարանները, աշխարհի չորս ծագերէն մագլցողներ, լեռնագնացներ կը ներգրաւեն։

Պատկերասրահ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

[4] [5] [6] [7] [8] [9] [10] [11] [12] [13] [14] [15] [16] [17]

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/europe-north-america/greece/mount-olympus/
  2. Revisiting the determination of Mount Olympus Height (Greece) // Journal of mountain scienceScience Press, Springer Science+Business Media. — ISSN 1672-6316doi:10.1007/s11629-022-7866-8
  3. http://natura2000.eea.europa.eu/Natura2000/SDF.aspx?site=GR1250001
  4. Բրիտանական հանրագիտարան, Ողիմպոս լեռ(անգլերէն)
  5. ՆԱՍԱ․ Ողիմպոս լեռ, 23-5-2008(անգլերէն)
  6. Ողիմպոս լեռ, Յունաստան, տուեալներ(անգլերէն)
  7. The New York Times - Յուշարձաններ յայտնաբերուած են Ողիմպոս լերան վրայ, 12-11-1967(անգլերէն)
  8. olympusfd․ Ողիմպոսի Ազգային պուրակը(անգլերէն)
  9. Ստուգաբանութիւն Ողիմպոս անունին(անգլերէն)
  10. Եունեսքօ․ Ողիմօոսի շրջանը(անգլերէն)
  11. Լեվիթրա, Ողիմպոս յայտնաբերուած յուշարձանները(անգլերէն)
  12. Ողիմպոս լերան պատսպարանները(յունարէն)
  13. wiktionary․ Ողիմպոս(անգլերէն)
  14. Ողիմպոս լեռ․ բնապահպանման շրջան(յունարէն)
  15. Օքսֆորտ - Պարիկներ Muses(անգլերէն)
  16. Փերսեւս ելեկտր․ գրադարան - աստուածագում(անգլերէն)
  17. Ողիմպոս լերան լեռնագնացութեան պատմութիւնը, Միհաիլիտիս Եորղոս, Նեզիս Նիքոս(յունարէն)