Զեւս

Ուիքիփետիաէն
Jump to navigation Jump to search


Զեւսի 4րդ դարու քանդակի հռովմէական պատճէնը

Զեւս (Կաղապար:Լեզու el)[1] Հին Յունական դիցաբանութեան երկինքի եւ ամպրոպի աստուածն է,ՙ կը կառավարէ որպէս Ողիմպոսի աստուածներու արքայ: Անոր Հռովմէական դիցաբանութեան մէջ համապատասխանն է Եուպիտերը: Տարբեր կրօնքներուն մէջ անոր դերակատարութիւն ունեն Ինտրան, Փերունը, Թորը ու Օտինը:[2][3][4] Զեւսը կրտսեր զաւակն է Քրոնոսի եւ Հռէայի: Ըստ բազում աւանդոյթներու, ան ամուսնացած էր Հերային հետ, որուն հետ հայր դարձած է Արէսի, Հեպէի եւ Հեփեստոսի [5]:

Դիցաբանութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ծնունդը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Իդէ լերան անձաւի մուտքը, ուր Հռէան պահած է փոքրիկ Զեւսը

Կրոնոսի եւ Հռէայի ամուսնութենէն ծնած են Հեստիան, Դեմետրէն, Հերան, Հադէսը եւ Պոսէյդոնը, սակայն Կրոնոսը կուլ տուած էր զանոնք անմիջապէս ծնուելէն ետք, վախնալով, որ անոնք պիտի սպաննեն զինքը եւ տիրանան իր գահին: Նոյն ձեւով Կրոնոսը գահընկեց ըրած էր իր հայր Ուրանոսը: Երբ Զւսին ծնունդը կը մօտնար, Հռէան իր ծնողքի՝ Ուրանոս-Երկինքի եւ Գէյեա-Երկրի խուհուրդով հեռացաւ Կրետէ կղզի Զեւսը հոն ծնաւ, իսկ Կրոնոսին տուաւ շորերու մէջ փաթաթած ժայռի կտոր մը, որ Քրոնոսն անմիջապէս կուլ տուաւ:[6]: Իսկ Զեւսը կը մեծնար Կրետէին վրայ։ Անոր կը գուրգուրէին Ադրաստէա եւ Իդէա հաւերժահարսները, անոր իր աստուածային կաթովը կը կերակրէր Ամալթէյեա այծը։ Ըստ մեկ այլ վարկածի (հռովմէացի հեղինակ՝ Հիգինոս) Աամլթէյեան հաւերժահաս մըն էր, ով Կրոնոսին համր Զեւսը անտեսանելի համար անոր պարաններով կախած էր Երկրի եւ Երկնքի միջեւ: Մեղուները փոքրիկ Զեւսի համար մեղր կը բերէին Դիկտէ բարձր լերան լանջերէն։ Իսկ անձաւի մուտքի մօտ կը հսկէին պատանի կուրետները եւ ամեն անգամ, երբ փոքրիկ Զեւսը կու լար, անոնք իրենց սուրերով կը զարկէին վահանները, որ Քրոնոսը չլսի անոր լացի ձայնը, եւ Զեւսը չարժանանայ իր աւագ եղբայրներու ու քոյրերու ճակատագիրին։

Հասունացում[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ոսկեդրամի վրայ պատկերուած դափնեպսակով Զեւսը: Լամփսակուս, 360-340 մ.թ.ա.

Չափահաս դառնալով, Զեւսը Կրոնոսը ճեղքելով անոր ներսէն հանեցաւ այն քարը, որ ան կուլ տուած էր իր փոխարէն, ապա հերթով արձակեցաւ իր եղբայրները: Ապա Զեւսը ստորգետնեայ բանտարկութենէն արձակեցաւ Կրոնոսի եղբայրները՝ Հեկատոնքիրէսին եւ Կիկլոպները, սպաննելով անոր պահակախումբը:
Զեւսը կը պահանջէր ոչ միայն զոհաբերութիւններ, այլեւ բարեգործական արարքներ: Տրոյայի մօտ յոյները կը ներշնչէին, որ «հայր Զեւսը երբեք օգնած է սուտասանները եւ երդմնազանցները»:[7]
Զեւսը յայտնի է իր բազում սիրային արկածներով եւ գայթակղումներ՝

  • երիտասարդ Գանիմեդին առեւանգելու համար զեւսը վերափոխուած է մի հսկայ արծիւի
  • հրաշագեղ ցուլի մը վերափոխուելով եւ Եւրոպային գրաւելով առեւանգեց
  • Լեդային տիրացաւ գեղեցիկ կարապ դառնալով
  • Դանայէի մօտ թափանցեց ոսկեայ անձրեւի տեսքով
  • ամպ դառնալով փաթթուեցաւ Իոյին

Նշանները[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Զեւսն ունի կրծքին վրայ եգիդա, որուն միայն տէսքը սարսափ կը յարուցէ, անոր թռչունն է արծիւը, ծառը՝ կաղնին: Անոր գուշակը Դոդոնին մէջ է կաղնիի սաղարթներու ստուերի ներքոյ:[7] Աստւածի կամքը կ'արտայայտուէ կաղնիի տերեւներու սոսափիւնի եւ գուշակի ըրած ատոր մեկնաբանութիւններու միջոցաւ:

Արտաքին Յղումներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. Դասական Ատտիկայի յունարէն
  2. Thomas Berry (1996)։ Religions of India: Hinduism, Yoga, Buddhism։ Columbia University Press։ էջեր 20–21։ ISBN 978-0-231-10781-5 
  3. T. N. Madan (2003)։ The Hinduism Omnibus։ Oxford University Press։ էջ 81։ ISBN 978-0-19-566411-9 
  4. Sukumari Bhattacharji (2015)։ The Indian Theogony։ Cambridge University Press։ էջեր 280–281 
  5. Hamilton Edith (1942)։ Mythology (1998 ed.)։ New York: Back Bay Books։ էջ 467։ ISBN 978-0-316-34114-1 
  6. «Greek and Roman Mythology.»։ Mythology: Myths, Legends, & Fantasy։ Sweet Water Press։ 2003։ էջ 21։ ISBN 9781468265903 
  7. 7,0 7,1 Ետիթ Համիլթըն. Դիցաբանութիւն (անգլերէն)