Սար
Սար[1] կամ լեռ՝ ռելիեֆի ձեւ մը, տեղանքի մէջ մեկուսացած սուր բարձրացում մը, որ արտայայտուած է լանջերով եւ ստորոտներով[2] կամ գագաթ մը՝ լեռնային երկրի մը մէջ։
Վերելքի բնոյթով կը տարբերին գագաթաձեւ, գմբէթաձեւ, հարթակաձեւ եւ այլ սարեր։ Ջրային սարերու գագաթները կրնան ներկայացնել կղզիներ։
Լեռնային մանր ռելիեֆի տարրեր
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]Լեռներուն մէջ, յատկապէս բարձր լեռներուն, կը հանդիպինք մեծ քանակութեամբ մանր ռելիեֆի տեսակներու (փոքր ռելիեֆի ձեւեր, որոնք լայնքով եւ բարձրութեամբ քանի մը մեթր չեն գերազանցեր), որոնք յատուկ չեն հարթավայրային տարածքներուն։
Լեռնային մանր ռելիեֆի տարրերուն կը պատկանին՝
- Գագաթներ
- Ստորոտներ
- Լանջեր
- Լեռնանցքներ
- Հովիտներ
- Սառցադաշտեր
- Մորենաներ
- Եւ այլն։
Բարձր լեռնային շրջաններուն մէջ շատ մանր ռելիեֆի տարրեր (օրինակ՝ մորենաներ) սառցադաշտային ծագում ունին ու հետեւաբար չեն հանդիպիր միջին լեռնային եւ հարթավայրային տարածքներուն մէջ, ուր սառցադաշտերու գոյութենէն ի վեր շատ երկար ժամանակ անցած է։
Սարերու Բարձրութիւնը
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]
Կախեալ՝ սարերու յարաբերական ու բացարձակ բարձրութենէն, կը բաժնուին՝
- Բարձր. յարաբերական բարձրութիւնը՝ 2 քմ-էն վեր, բացարձակ՝ 3 քմ-էն վեր։
- Միջին. յարաբերական բարձրութիւնը՝ 0.8-2 քմ, բացարձակ՝ 1-3 քմ։
- Ցած. յարաբերական բարձրութիւնը՝ 500-800 մ, բացարձակ՝ մինչեւ 1000 մ։
Բնապահպանութիւն[3]
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]Լեռներու պաղ կլիման կ’ազդէ հոն բնակող բոյսերուն եւ կենդանիներուն վրայ: Յատուկ տեսակի բոյսեր եւ կենդանիներ հակուած են յարմարելու կլիմայական համեմատաբար նեղ սահմաններու: Հետեւաբար, էքոհամակարգերը հակուած են դասաւորուելու ըստ բարձրութեան գօտիներու, որոնք ունին գրեթէ հաստատուն կլիմայ: Այս երեւոյթը կը կոչուի բարձունքային գօտիականութիւն (altitudinal zonation): Չոր կլիմայ ունեցող շրջաններու մէջ, լեռներու՝ աւելի առատ տեղումներ եւ աւելի ցած ջերմաստիճան ունենալու յատկութիւնը նոյնպէս կը ստեղծէ տարբեր պայմաններ, ինչ որ կը սաստկացնէ գօտիականութիւնը:
Բարձունքային գօտիներու մէջ գտնուող որոշ բոյսեր եւ կենդանիներ հակուած են մեկուսանալու, քանի որ տուեալ գօտիէն վեր կամ վար գտնուող պայմանները անհիւրընկալ են, ինչ որ կը սահմանափակէ անոնց տեղաշարժը կամ տարածումը: Այս մեկուսացած էքոլոկիական համակարգերը ծանօթ են որպէս «երկնային կղզիներ» (sky islands):
Բարձունքային գօտիները սովորաբար կը հետեւին որոշակի օրինաչափութեան.
- Ալպեան գօտի. Ամէնաբարձր կէտերուն վրայ ծառեր չեն կրնար աճիլ եւ հոն գոյութիւն ունեցող կեանքը ալպեան տիպի է, որ կը նմանի թունտրայի:
- Ենթաալպեան գօտի. Անմիջապէս անտառի սահմանագիծէն (tree line) վար կարելի է գտնել ենթաալպեան անտառներ՝ կազմուած փշատերեւ ծառերէ, որոնք կրնան դիմանալ պաղ եւ չոր պայմաններուն:
- Լեռնային անտառներ. Ասոնք կը գտնուին աւելի վարի շերտերուն մէջ: Երկրագունդի բարեխառն գօտիներուն մէջ այս անտառները սովորաբար փշատերեւ են, իսկ արեւադարձային գօտիներուն մէջ՝ լայնատերեւ ծառեր, որոնք կ’աճին անձրեւային անտառներու մէջ:
Ծանօթագրութիւններ
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]- ↑ «Հայերէն արմատական բառարան, Հրաչեայ Աճառեան - սար»։ www.nayiri.com։ արտագրուած է՝ 2024-11-08
- ↑ Bolʹšaâ rossijskaâ énciklopediâ։ Moskva: Bolʹšaâ Rossijskaâ ènciklopediâ։ 2007։ ISBN 978-5-85270-337-8
- ↑ (անգլերեն) Mountain, 2026-01-09, https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Mountain&oldid=1331936510, վերցված է 2026-01-09