Jump to content

Մասաչուսեց

Խմբագրել յղումները
Մասաչուսեց
անգլ.՝ Massachusetts
flag of Massachusetts? Զինանշան
Երկիր Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ
Մաան է Մայրացամաքային Միացեալ Նահանգներ և Նոր Անգլիա
Հիմն All Hail to Massachusetts[1]
Կարգավիճակ ԱՄՆ-ի նահանգ
Կը մտնէ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ
Վարչական կեդրոն Պոսթըն[2]
Ամենաբարձր կետ Mount Greylock?
ԲԾՄ 150 մեթր
օրէնսդրական մարմին Մասաչուսեցի Ընդհանուր Դատարան
Դատական մարմին Massachusetts Supreme Judicial Court?
Հիմնական լեզու անգլերէն
պաշտօնական լեզուներ անգլերէն
Բնակչութիւն 6 794 422 մարդ (2015) (14 տեղ)
Տարածք 27 336 քմ² (44 տեղ)
Հիմնադրուած է 6 Փետրուար 1788 թ.
Կը սահմանակցի Ռոդ Այլենդ?, Կոնեկտիկուտ?, Նիւ Եորք, Վերմոնթ և Նոր Հեմփշայր
Ժամային գօտի հիւսիս-ամերիկեան ժամային գօտի եւ Ամերիկա/Նիւ Եորք
Յապաւում MA և Mass.
Փոխարինեց Մասաչուսեթսյան ծոցի գավառ?
ISO 3166-2 կոտ US-MA
անուանուած է Great Blue Hill?
Մականուն The Bay State
Lua error in Մոդուլ:Wikidata at line 710: assign to undeclared variable 'coord_mod'.
mass.gov

Մասաչուսեց (անգլերէն՝ Լսել Massachusetts), նահանգ ԱՄՆ-ի հիւսիս-արեւելեան մասին մէջ։ Մասաչուսեցսը երկրորդ հայաշատ նահանգն է Քալիֆորնիայէն ետք. հոն կը բնակի 150.000-200.000 հայ։

Պատմութիւն

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Գաղութը ստացեր է իր անունը տեղական Մասաչուսեց ցեղէն, որ կը նշանակէ «մեծ լեռնային տարածք» («masa»՝ «մեծ» եւ «wachusett»՝ «լեռ»): Առաջին անգամ ափ հասեր է անգլիացի ծովագնաց Պարթոլոմիւ Կոսնոլտը Bartholomew Gosnold 1602 թուականին: 1620 թուականին Քեյփ-Քոտի ափերուն հաստատուեր են (Mayflower) «Մեյֆլաուըր» նաւուն ուղեւորները, որոնք լքեր են Անգլիան կրօնական հանգամանքերու պատճառով: Եւ ասոնք Մասաչուսեցսի տարածքին հաստատեր են առաջին եւրոպական բնակավայրը՝ (Plymouth) Փլայմութի գաղութը: Վերջնականապէս հաստատուելէն առաջ՝ (Plymouth) Փլայմութի մէջ կնքեր են յայտնի Մեյֆլաուըրեան պայմանագիրը, որ կը համարուի առաջին ամերիկեան սահմանադրութիւնը: Այդ փաստաթուղթի հիմքին ինկած է քաղաքական համաձայնութեան գաղափարը՝ մեծամասնութեան կամքին ենթարկուիլը:

Իսկ 150 տարի յետոյ այդ նոյն ազատատենչութիւնը եւ անհնազանդութիւնը օգնեցին Ամերիկային անկախանալ: Նոր վայրի մէջ յարմարուելուն օգնեցին հնդկացի-Ուամփանուակները (Wampanoag peoples): 1621 թուականի առաջին բերքահաւաքի ժամանակ անգլիացիները հնդիկներուն համար կազմակերպեցին 3-օրեայ կերուխում: Այդպէս ալ առաջացեր է տօնը, որը այսօր կը կոչուի Երախտագիտութեան օր:

Շուտով յայտնուեցան նոր գաղթականներ: 1623 թուականին ստեղծուեցաւ Կլոսթըր գաղութը, 1626 թուականին՝ Նաոմքիկը (Naumkeag), որը հետագային վերափոխուեցաւ Սեյլըմ (/ˈseɪləm/) քաղաքի: 1630 թուականին ժամանեց առաջին մաքրակրօն խումբը՝ Ճոն Ուինթրոփի գլխաւորութեամբ, որն ալ դարձաւ Պոսթընի հիմնադիրը: 1636 թուականին բացուեցաւ Հարվըրտի համալսարանը՝ այդպիսի աստիճանի առաջին ուսումնական հաստատութիւնը երկրին մէջ: Մաքրակրօնները կը տարբերուէին կրօնական անհանդուրժողականութեամբ։ 1692 թուականին սկսաւ «վհուկներու դէմ որս» Սեյլըմ (/ˈseɪləm/) քաղաքին մէջ: Սեյլըմեան դատաւորութեան (Salem witch trials) մէջ 156 մեղադրանք ներկայացուեր է։ 30 մարդ ճանչցուեր են մեղաւոր, որոնցմէ 14 կին եւ 5 տղամարդ կախաղան հանուած են:

18-րդ դարու կէսին Մասաչուսեցսը դարձաւ անգլիական գաղութներու նաւաշինութեան եւ առեւտուրի կեդրոնը: Նահանգի բնակիչները բողոքեցին մեթրոփոլիթի կողմէ հարկային ճնշումի դէմ: 1770 թուականին այդ վերածուեցաւ «Պոսթընեան սպանդի»: 1773 թուականին բռնկեցաւ «Պոսթընեան թէյախմութիւն» (Boston Tea Party) խռովութիւնը՝ դառնալով Անկախութեան պատերազմի սկիզբը: Մասաչուսեցս գաղութի բնակիչները, զգեստափոխուելով հնդիկներու, անգլիական նաւի թէյի արկղերը վար նետեցին՝ ի նշան գաղութի համար ոչ շահաւէտ հարկային քաղաքականութեան եւ միւս երկիրներու հետ առեւտուրի սահմանափակման:

Նահանգի տեսարժան վայրերէն շատերը կեդրոնացուած են Պոսթընի մէջ: Փլայմութի մէջ կարելի է տեսնել կրանիթէ ժայռի մնացորդներ, որուն մօտ, առասպելի համաձայն, հաստատուեր են առաջին մաքրակրօնները: Փլայմութեան ժայռի կողքին՝ «Մեյֆլաուըր» նաւի կրկնօրինակն է, որ կառուցուեր է Անգլիոյ մէջ 1955 թուականին:

Մասաչուսեցսը եղեր է 13 ամերիկեան գաղութներէն մէկը, որ սկսեր է Անգլիայի դէմ ապստամբութիւն: 1788 թուականի Փետրուար 6-ին Մասաչուսեցսը վաւերացուց ԱՄՆ-ի սահմանադրութիւնը եւ դարձաւ նոր պետութեան 6-րդ նահանգը:

Կրթութիւն եւ գիտութիւն

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Հակառակ այն հանգամանքին, որ Մասաչուսեցսը կը զբաղեցնէ միայն 45-րդ տեղը մեծագոյն բոլոր նահանգներուն մէջ, անիկա կը համարուի ազգային եւ մտաւորական կեդրոն: Հոն կը գտնուին առաջին տպագիր հրատարակութիւնները, թերթերը, գրադարանը եւ միջնակարգ դպրոցը յայտնուեր են Մասաչուսեցսի մէջ: Ամերիկայի ամենահին՝ Քեմպրիճի Հարվըրտի համալսարանը, որ կը գտնուի այս նահանգին մէջ հիմնադրուած է 1636 թուականին: Առաջին պետական դպրոցը հիմնադրուեր է 1647 թուականին: Հարվըրտի համալսարանը եւ Մասաչուսեցսի արուեստագիտական հիմնարկը կը գտնուին Քեմպրիճի մէջ:

Փոխադրութիւն եւ փոխադրամիջոցներ

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]
Մասաչուսեցսի «Bay Transportation Authority» Փոխադրամիջոցներու ընկերութիւն

Մասաչուսեցսի մէջ կը գործեն 10 տարածաշրջանային մեթրոփոլիթէն սպասարկող կազմակերպութիւններ եւ երեք մեթրոփոլիթէնի ծրագրաւորող կազմակերպութիւններ, որոնք կը ներառեն պետութեան մնացած հատուածները[3],Պետական ծրագրաւորումը եւ տնտեսական տնօրէնութիւնը կ'իրականացուի Մասաչուսեցսի Փոխադրութեան վարչութեան կողմէ:

Տարածաշրջանային հասարակական փոխադրամիջոցներ

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Մասաչուսեցսի բեռնափոխադրող ընկերութիւնը (MBTA), որը նաեւ յայտնի է որպէս «T»,[4] կը կազմակերպէ հասարակական Փոխադրամիջոցը թրամուէյի տեսքով[5],հանրակառքի[6] եւ լաստանաւային[7] համակարգերը Metro Boston -ի համակարգի մէջ:

Տասներկու այլ տարածաշրջանային (transit) փոխանցման կամ անցք կէտի կազմակերպութիւնները կ'ապահովեն հանրային փոխադրական հանրակառքային ծառայութիւններու տեսքով[8]: Երկրի մէջ կը գործեն նաեւ Cape Cod Central Railroad եւ Berkshire Scenic Railway Կեդրոնական երկաթուղային կազմակերպութիւնները[9][10]: ընկերութիւն]] Մասաչուսեցսի մէջ կը գործեն 10 տարածաշրջանային մեթրոփոլիթէն սպասարկող կազմակերպութիւններ եւ երեք մեթրոփոլիթէնի ծրագրող կազմակերպութիւններ, որոնք կը ներառեն պետութեան մնացած հատուածները[11],Պետական ծրագրաւորումը կ'իրականացուի Մաասաչուսէթսի Փոխադրութեան վարչութեան կողմէ:

Օդային ծառայութիւն

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]
Օդակայանին շէնքը

Պետութեան մէջ գործող հիմնական օդանաւակայանը Պոսթըն-Լոան միջազգային օդանաւակայանն է:

2015 թուականին օդանաւակայանը սպասարկեր է 33,5 միլիոն ուղեւորի, 2014 թ.-ի 31,6 միլիոնի փոխարէն, ուր կ'աշխատին շուրջ 40 օդանաւային ընկերութիւններ, ընդհանուր առմամբ 103 ուղղութիւններով[12][13]:

Լոկան (Logan) միջազգային օդանաւակայանը կը ծառայէ Միացեալ Նահանգներու մէջ գտնուող բազմաթիւ քաղաքներու, ինչպես նաեւ Քանատայի, Մեքսիկայի, Քարիպեան երկրի միջազգային կազմակերպութիւններուն, նաեւ Եւրոպայի եւ Ասիայի օդանաւային ընկերութիւններուն [14].[14][15][16]:

Տեսարժան վայրեր

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Տայթոն Ռոք- քառասուն թոն կշռող քար, որուն մակերեսին առկայ են ժայռապատկերներ: Անիկա ներառուած է Ազգային պատմական վայրերու արձանագրութեան մատեանին մէջ:

  • Լեքսթինկոն Կրին-վայր, ուր բախումներ տեղի ունեցած են ամերիկեան եւ անգլիական զօրքերուն միջեւ, 1775 թուականի անկախութեան համար պատերազմին ընթացքին:

  • Ձկնորսի յուշարձանը Գլոստերի մէջ

Ծանօթագրութիւններ

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]
  1. ↑ Մասաչուսեցի Ընդհանուր Դատարան 19 // https://malegislature.gov/Laws/GeneralLaws/PartI/TitleI/Chapter2/Section19
  2. ↑ https://www.britannica.com/place/Boston
  3. ↑ «Massachusetts Regional Planning Agencies»։ American Planning Association։ արտագրուած է՝ April 30, 2015
  4. ↑ «MBTA Website»։ Massachusetts Bay Transportation Authority։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ April 18, 2015-ին։ արտագրուած է՝ May 2, 2015
  5. ↑ «Subway Map»։ Massachusetts Bay Transit Authority։ արտագրուած է՝ May 22, 2010
  6. ↑ «Bus Schedules & Maps»։ Massachusetts Bay Transit Authority։ արտագրուած է՝ May 22, 2010
  7. ↑ «Boat Map and Schedules»։ Massachusetts Bay Transit Authority։ արտագրուած է՝ May 22, 2010
  8. ↑ «Your Transit Authorities»։ Massachusetts Association of Regional Transit Authorities։ արտագրուած է՝ May 23, 2010
  9. ↑ «Cape Cod Central Railroad»։ Cape Cod Central Railroad։ արտագրուած է՝ May 23, 2010
  10. ↑ «2010 Scenic Train Schedule»։ Berkshire Scenic Railway Museum։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ August 28, 2009-ին։ արտագրուած է՝ May 23, 2010
  11. ↑ «Massachusetts Regional Planning Agencies»։ American Planning Association։ արտագրուած է՝ April 30, 2015
  12. ↑ Մէջբերման սխալ՝ Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "LoganTraffic".
  13. ↑ «About Logan»։ Massachusetts Port Authority։ արտագրուած է՝ May 2, 2015
  14. 1 2 «About Massport»։ Massachusetts Port Authority։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ July 7, 2017-ին։ արտագրուած է՝ May 2, 2015
  15. ↑ «Mass Aeronautics»։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ May 5, 2008-ին
  16. ↑ «About FAA»։ Federal Aviation Administration։ արտագրուած է՝ May 2, 2015

Արտաքին յղումներ

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]
  • Mass.gov – Պաշտօնական կայք

Կաղապար:Մասսաչուսէթս Կաղապար:ԱՄՆ-ի վարչական բաժանում

Վերցուած է «https://hyw.wikipedia.org/w/index.php?title=Մասաչուսեց&oldid=216049» էջէն