Աւետիք Տիգրանակերտցի

Jump to navigation Jump to search
Աւետիք Տիգրանակերտցի
Ծնած է անհայտ
Ծննդավայր Տիգրանակերտ
Վախճանած է անհայտ
Քաղաքացիութիւն Հայ
Երկեր «Տեֆթեր գիրք»
Մասնագիտութիւն մաթեմադիկոս, աստղագէտ, տոմարագէտ, պատմիչ, գրիչ

Աւետիք Տիգրանակերտցի, Աւետիք Ամդեցի, Աւետիք Պաղտասարեան (ծննդեան եւ մահուան թուականները անյայտ), 17-18-րդ դարերու հայ մշակութային գործիչ, մաթեմադիկոս, աստղագէտ, տոմարագէտ, պատմիչ եւ գրիչ։ Տիրապետած է արաբերէնին, պարսկերէնին, ասորերէնին, վրացերէնին, եբրայերէնին, ղպտերէնին, թրքերէնին, յունարէնին, լատիներէնին եւ ֆրանսերէնին։

Կենսագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ծնած է Տիգրանակերտին մէջ։ Երկար տարիներ ապրած, սովորած ու ստեղծագործած է Արեւմտեան Հայաստանի մշակութային աչքի ընկնող կենդրոններուն մէջ՝ Էրզրումի, Վանի, Բաղեշի, Սեբաստիաի եւ Թոխաթի։

Ուսումնառութեան նպատակով եղած է Պարսկաստանի, Արաբիաի մէջ։ Առանձնակի հետաքրքրութիւն ցուցաբերած է դէպի բնական գիտութիւնները, զբաղուած է նաեւ պատմագրութեամբ եւ աշխարհագրութեամ[1] բ։ Գիտութեանն անկաշառ նուիրուածութեան պատճառով բոլորը ենթարկուած է ժամանակի «որոուայնամոլ եւ արբշիռ, ուսումնատեաց եկեղեցականաց» նախատինքներուն եւ հալածանքներուն։

Գործունէութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Էջ «Տարեգրութիւն»-ի մէջ

Օգտուելով հայ եւ օտար աղբիւրներէ՝ մշակած ու կազմած է աստղաբաշխութեան, տոմարագիտութեան, աշխարհագրութեան, երաժշտութեան վերաբերեալ գործեր։ Ձեռագիր վիճակով մեզի հասած են 1684-1709 թուականներուն գրած աստղագիտական-տոմարագիտական ստուարածավալ «Տեֆթեր գիրք»-ը, 1695-1709 թուականներուն կազմած «Ըստուռլապ»-ը, որուն մէջ նկարագրուած են աստղաբաշխական զանազան գործիքներ, 1700 թուականին գրած «Ոսկեփորիկ»-ը, 1719 թուականին կազմած «Զիճ գիրք»-ը, ապա «Ախտարացոյց»-ը, «Աշխարհացոյց»-ը։

1701-1712 թուականներուն, օտար եւ հայ պատմիչերու երկիրին յիման վրայ, շարադրած է խիստ կարեւոր ժամանակագրութիւն մը՝ «Աղի սակապատմագիր», սկսելով աշխարհի արարչագործութիւնի մէջ, հասցնելով մինչեւ Աստուածատուր Համադանցի կաթողիկոսական գահ բարձրանալու թուականը՝ 1714 թուականը։

Հայ պատմագրութեան համար որոշակի արժէք ունին աշխատութեան վերջին մասերը, որ վերաբերած են Հայաստանի 16-17-րդ դարերու քաղաքական անցուդարձերուն։ Ուշագրավ են նաեւ «Աշխարհացոյց»-ի մէջ Աւետիք Տիգրանակերտցիի, իբրեւեւ ականատեսի, Փոքր Ասիայի եւ Կիլիկիայի հայաբնակ վայրերի մասին հաղորդած տեղեկութիւնները եւ, յատկապէս, Հաբեշստանին վերաբերող «Վասն որ կամի Հէպէշին երկիրն գնալ, այսպէս է» խորագրով հատուածը։

Աշխատութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Աւետիք Տիգրանակերտցիի աշխատութիւններու ձեռագրերը մեծ մասամբ գտնուած են Վենետիկի Մխիթարեաններու մատենադարանի մէջ։ Երեւանի Մեսրոպ Մաշտոցի անուան Մատենադարանի մէջ պահպանուած են անոր ժամանակագրութեան երեք օրինակներ (ձեռագիր №1492, 7424, 6243)։

Ձեռագիր №1492-ը Աւետիք Տիգրանակերտցի ինքնագիրն է՝ արտագրուած իր իսկ սղագիր օրինակին, 1712-1714-ին, Աստուածատուր Համադանցի համար։

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. Histoire de l'humanité: 1492-1789. — UNESCO, 2008. — С. 667. — 1247 с. — ISBN 9789232028143
Այս յօդուածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցուած է Հայկական սովետական հանրագիտարանէն, որի նիւթերը թողարկուած են` Քրիեյթիւ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թոյլատրագրի ներքոյ։  CC-BY-SA-icon-80x15.png