Արսէն Բագրատունի

Jump to navigation Jump to search

Արսէն Բագրատունի (21 Օգոստոս 1790, Կոստանդնուպոլիս - 24 Դեկտեմբեր 1866, Վենետիկ), հայագէտ, փիլիսոփայ, գրող, թարգմանիչ, հայ գրականութեան մէջ կլասիցիստական ուղղութեան ամէնախոշոր դէմքերէն մէկն է։ Մխիթարեան միաբանութեան անդամ էր։

Կենսագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Արսէն Բագրատունին ծնած է 1790 թ. Օգոստոս 21-ին Կոստանդնուպոլսոյ մէջ, ուսումնառութիւնը ստացած է Մխիթարեաններու մօտ. եղած է միաբանութեան անդամ։ Լաւ տեղեակ էր դասական լեզուներուն։ Եղած է գրաբարի խոշորագոյն գիտակից։

Անոր ստեղծագործութեան գլուխգործոցը «Հայկ դիւցազն» բանաստեղծութիւնն է, որուն նիւթը առնուած է գլխաւորապէս Մովսէս Խորենացիի «Հայոց պատմութիւն» էն։ Բանաստեղծութեան մէջ Բագրատունին գովերգած է Հայկ նահապետի պայքարը հայրենի երկրի անկախութեան եւ ազատութեան համար, ցոյց կ'ուտայ հայկական պետութեան վերականգնման գաղափարը։

Գրապայքարին մէջ կանգնած էր գրաբարեաններու կողմը։ Կատարած է բազմաթիւ թարգմանութիւններ դասական հեղինակներու, արժէքաւոր գործը վերածած է տեքստաբբանութեան բնագավառի։ Անոր խմբագրութեամբ հրատարակուած է հայերէն դասական ու թարգմանական երկեր։

Արսէն Բագրատունին վախճանած է դեկտեմբեր 24-ին Վենետիկ։

Աշխատութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

1846 թուականին հրատարակած է «Տարերք հայերէն քերականութեան» գիրքը, դպրոցական ձեռնարկի մը ժամանակ եւ ունեցած է ութ հրատարակութիւններ։ Սակայն անոր հայերէնագիտական գործունէութիւնը նշանաւոր դարձած է «Հայերէն քերականութիւն ի պէտս զարգացելոց» գիրքի միջոցաւ (1852), որ մեծ ներդրում էր հայերէնի ուսումնասիրութեան մէջ։ Քերականութիւնը հետեւուած է փաստական նիւթի հարստութեամբ եւ դիտարկումների համակողմանիութեամբ։ Մանրամասն ու բազմակողմանիօրէն քննուած են գրաբարի հնչիւնական, բառային, ձեւաբանական, շարահիւսական, ուղղագրական, նոյնիսկ ոճաբանական երեւույթները։ Հին գրական հայերէնը դիտարկուած է ժամանակի մէջ, պատմական ընթացքով (5-12-րդ դարեր)։ Հեղինակի կարծիքով գրաբարը աստիճանական կը շարունակ է ապրիլ։ 4-6-րդ դարերը կ'ունենան «ոսկեդար», 7-12-րդ դարերը՝ «արծաթէ դար», 13-րդ դարը՝ «պղնձի դար», իսկ յաջորդ դարերը՝ «երկաթի, խեցու եւ վատթարագոյն եւ այլն»։

Աղբիւրներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Թ. Գ. Ջուհարեան, Հայ Գրականութիւն, 1990 թ, «Լոյս» հրատարակչութիւն։
  • Հ. Պետրոսեան, Հայերէնագիտական բառարան, Ե., 1987։

Գրականութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]