Քազապլանքա (ժապաւէն)

Jump to navigation Jump to search
«Քազապլանքա» ժապաւէնին ազդը Casablanca Movie Trailer

«Քազապլանքա» (անգլերէն՝ ՝ Casablanca), Օսքարի մրցանակիր շարժարուեստի ամերիկեան ժապաւէն, նկարահանուած 1942-ին: Բեմադրիչ՝ Մայքլ Քըրթիզ (Michael Curtiz) եւ գլխաւոր դերակատարներ՝ Համֆրէյ Պոկարտ (Humphrey Bogart) , Ինկրիտ Պերկման (Ingrid Bergman) եւ Փօլ Հենրիտ (Paul Henreid)։

Նախքան հանրութեան ներկայացուիլը, ժապաւէնին տիտղոսն էր «Ամէն մարդ Րիքին կու գայ» (Everybody Comes To Rick's)։ Ժապաւէնը ամբողջութեամբ կը նկարահանուի Պըրպանքի (Burbank) Ուորնըր Պրոս արուեստանոցին (Warner Bros. Studios) մէջ, ծանօթ նաեւ իբրեւ Եօթը Արուեստներու Աշխատանոց (Warner Bros.-Seven Arts Studios) կամ՝ Պըրպանքի Արուեստանոցները (The Burbank Studios)։ Առաջին անգամ ֆիլմը կը ցուցադրուի Նիու Եորքի մէջ, 26 Նոյեմբեր 1942-ին՝ մեծ յաջողութեամբ։ Ժապաւէնին ցուցադրութիւնը ԱՄՆ-ի տարբեր քաղաքներուն մէջ, կը կատարուի երբ Դաշնակից ուժերը հիւսիսային Ափրիկէ ոտք կը դնեն, 23 Յունուար 1943-ին։

Ժողովուրդին մօտ լայն ընդունելութիւն գտած «Քազապլանքա» ժապաւէնը մինչեւ այսօր, կը շարունակէ աշխարհի լաւագոյն ֆիլմերու ցանկին առաջին տեղերը գրաւել։

Ժապաւէնին մասին[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Նիւթը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

«Քազապլանքա» ժապաւէն։ Գլխաւոր դերակատարները․ Ձախին՝ Փօլ Հենրիտ, անոր քովը Ինկրիտ Պերկման եւ աջին՝ Համֆրէյ Պոկարտ եւ ոստիկանապետի դերով՝ Քլոտ Ռէնս։

Ժապաւէնը (ֆիլմը) կ'անդրադառնայ Բ․ Համաշխարհային Պատերազմի ընթացքին Քազապլանքայի մէջ կատարուած եղելութիւններուն։ Կը ներկայացնէ երկսայրի մէջ գտնուող ամերիկացի մը․ օգնե՞լ իր սիրուհիին ամուսինին՝ չեխ ընդդիմադիրին, փախչելու ֆրանսայի ուժերուն կողմէ գրաւած Մարոքէն, որպէսզի շարունակէ պայքարը Նացիստական Գերմանիոյ (Երրորդ Ռայխ) դէմ։

Բ. Համաշխարհային Պատերազմին ընթացքին, Գերմանիոյ ֆաշիստ ուժերուն բռնագրաւման տակ գտնուող Ֆրանսայի տարբեր քաղաքներէն շատեր կը յաջողին փախչիլ դէպի հարաւ ու անցնիլ հիւսիսային Ափրիկէ, յոյսով՝ որ պիտի ճամբորդեն Լիզպոն ու անկէ՝ Ամերիկա։ Սակայն, լուրջ թիւ մը չի յաջողիր ու ֆրանսական գերիշխանութեան տակ գտնուող Քազապլանքա քաղաքը կը մնայ։ 

Դեկտեմբեր 1941-ին, հայրենիքէն հեռացած Ամերիկացի Րիք Պլէյն, սեփականատէր է գիշերային զբօսավայրի մը՝ «Rick's Café Américain», որ կը ներգրաւէ տարբեր յաճախորդներ․ «Վիշի» ֆրանսական ֆաշիստական վարչակարգի եւ Գերմանացի պաշտօնեաներ, ամերիկա գաղթել փափաքող գաղթականներ, եւ այլն։  Սակայն Րիք բոլորին հանդէպ չէզոք դիրք կը բռնէ, ան կը հետաքրքրուի միմիայն իր գործերով՝ զինամթերք հասցնել Եթովպիա (Բ․ Պատերազմ Իտալիոյ եւ Եթովպիոյ միջեւ) եւ Սպանիոյ Հանրապետականներուն, որոնք Սպանիոյ քաղաքացիական Պատերազմի ընթացքին կը պայքարին Ազգայնականներուն դէմ։

Քաղաքին մէջ կը սպաննուին երկու գերմանացի սուրհանդակներ։  Այդ իրիկունը, Ուկարթէ (փոքր տարողութեամբ յանցագործ մը) Րիքին կը մօտենայ եւ անոր կը յայտնէ, թէ իր մօտ ունի Տը Կոլէն ստորագրուած երկու նամակներ (օդանաւամուտքի արտօնագիրեր) եւ թէ կը մտադրէ սուղ գինով վաճառել զանոնք։  Սակայն կը վախնայ քովը պահել եւ Րիքին կը յանձնէ․ այս երկու արտօնագիրերը սպաննուած երկու գերմանացիներուն ձեռքն էին։ Տեղ կը հասնի գերմանացի հազարապետ մը՝ Սթրասեր, եւ ոստիկանութիւնը Ուկարթէն կը ձերբակալէ։ Սթրասերը գոհացնելու համար, ֆրանսական ոստիկանութեան պետը՝ Ռենօ,  կը խոստանայ յանձնել նաեւ, համբաւ շահած չեխ ընդդիմադիրը՝ Վիքթոր Լազլօն։ Ուկարթէ կը մեռնի բանտին մէջ, առանց սակայն խոստովանելու, թէ արտօնագիրերը Րիքին յանձնած է։

Փոլ Հենրիտ եւ Համֆրէյ Պոկարտ, «Քազապլանքա» ժապաւէն

Նոյն իրիկունը, կեդրոն կը մտնեն Րիքին նախկին սիուհին՝ Իլսա Լանտը, իր ամուսինին՝ չեխ ընդդիմադիր Վիքթոր Լազլոյին հետ։ Իլսա կը մօտենայ դաշնակահար Սեմին, եւ անկէ կը խնդրէ նուագել As Time Goes By երգը։  Րիք կը զայրանայ երգը լսելով, որովհետեւ դաշնակահարին արգիլած էր այդ երգը նուագել, սակայն երբ Իլսան կը տեսնէ, այն ատեն Սեմին ի'նք կ'առաջարկէ որ նուագէ։ Այս միջոցին ժապաւէնը յետահայեաց կը պատմէ, թէ ինչ պատահած է Փարիզ (1940), հոն ուր պատերազմի ստուերին տակ Րիք եւ Իլսան կը սիրահարուին։ Ու երբ Փարիզը կ'իյնայ գերմանացիներուն ձեռքը, Րիք քաղաքը լքել կ'ուզէ եւ կ'առաջարկէ Իլսային, որ նախ հետը ամուսնանայ ապա միասին մեկնին։ 

Մինչ այդ, կեդրոնին մէջ, Լազլօ հարց ու փորձերէ ետք, կը կասկածի թէ տոմսերը Րիքին մօտն են: Այս ուղղութեամբ կը մօտենայ Րիքին, սակայն ան կը մերժէ ծախել որեւէ գինի, ու երբ Լազլօ կ'ուզէ պատճառը իմանալ, Րիք կ'ըսէ, որ կնոջը հարցնէ։ Անոնց վէճը կ'ընդմիջեն Սթրասեր եւ հետեւորդները․ կ'երգեն Die Wacht am Rhein գերմանական հայրենասիրական երգը։ Լազլօ կը հակադարձէ երգելով ֆրանսայի ոգերգը՝ Լա Մարսէյէզ La Marseillaise։ Ներկաները անոր կը միանան եւ գերմանացիները դժգոհ, կեդրոնէն դուրս կ'ելլեն։ Սթրասեր Ռենոյէն կը պահանջէ կեդրոնը փակել։ Այդպէս ալ կ'ըլլայ։

Ամայի կեդրոնին մէջ, Իլսա, զէնքը ձեռքին, Րիքէն նամակները կը պահանջէ, սակայն Րիք կը մերժէ տալ։  Իլսան միաժամանակ կը խոստովանի, թէ տակաւին սիրահարուած է իրեն եւ կը բացատրէ թէ ինչ պատճառներով իրեն չէ հետեւած․ Փարիզէն մեկնելու նախօրեակին, կ'իմանայ, թէ մեռած կարծած ամուսինը՝ Լազլօն, ողջ է ու քաղաքը կը պահուըտի։ Րիք կը խոստանայ օգնել, հաւատալով, թէ Իլսան քովը պիտի մնայ երբ Լազլօն մեկնի։ Լազլօ վիրաւոր վիճակի մէջ կեդրոն կը մտնէ եւ Րիքէն կը խնդրէ, արտօնագիրերը Իլսային տալ, որպէսզի ան քաղաքէն մեկնի ու ինք Քազապլանքա մնայ։ 

Պոկարտ եւ Պերկման, «Քազապլանքա» ժապաւէն

Րիք ոստիկանապետ Ռենոյին կը յայտնէ, թէ ինք ունի արտօնագիրերը եւ թէ մտադիր է Լազլօն յանձնել գերմանացիներուն եւ Իլսային հետ մեկնիլ Ամերիկա։ Ռենոյին հետ կը ծրագրեն Լազլոյին ձերբակալումը, սակայն իսկութեան մէջ Րիքին նպատակը տարբեր է։ Երբ բոլորը կեդրոն կը հաւաքուին եւ Ռենօ կը պատրաստուի Լազլօն ձերբակալել, Րիք զէնքի ուժով Ռենոյին կը ստիպէ հեռաձայնել օդակայան, որպէսզի արտօնեն Լազլոյին մեկնումը։ Սակայն Ռենօ օդակայան չի հեռաձայներ, այլ՝ Սթրասերին։  

Վերջաբան[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ժապաւէնին վրջաբանը կը կատարուի օդակայանին մէջ։ Րիք կը համոզէ Իլսային օդանաւ մտնել, անոր ըսելով ժապաւէնին ամէնէն նշանաւոր նախադասութիւնը. «Մենք միշտ Փարիզը պիտի ունենանք (We'll always have Paris)»։ Մինչ այդ, օդակայան կը հասնի Սթրասեր ու կը հրամայէ թռիչքը ջնջել։ Րիք հրազէնը կ'արձակէ անոր վրան։ Ռէնօ զայն չի ձերբակալեր, այլ միասին, բարեկամի նման կը մեկնին, մինչ օդանաւը դէպի Լիզպոն կը թռչի։

Մշուշին մէջէն Րիք եւ Ռէնօ կը քալեն, Րիք անոր ըսելով․- «Լուի, կը կարծեմ թէ գեղեցիկ բարեկամութեան մը սկիզբն է (Louis, I think this is the beginning of a beautiful friendship)»։

Դերակատարներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Սիտնէյ Կրինսթրիթ եւ Համֆրէյ Պոկարտ, «Քազապլանքա» ժապաւէն

Գլխաւոր դերակատարներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Երկրորդական դերակատարներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Տուլէյ Ուիլսըն եւ Հ․ Պոկարտ․ «Քազապլանքա» ժապաւէն
  • Քլոտ Ռէնս Claude Rains, իբրեւ ոստիկանապետ Լուի Ռենօ Claude Rains
  • Քոնրատ Վէյտ Conrad Veidt, իբրեւ հազարապետ Հենրիխ Սթրասեր Heinrich Strasser
  • Սիտնէյ Կրինսթրիթ Sydney Greenstreet, իբրեւ Սիկնոր Ֆերարի Signor Ferrari
  • Փիթըր Լոր Peter Lorre, իբրեւ Սիկնոր Ուկարթէ Signor Ugarte
  • Քըրտ Պուա Curt Bois, իբրեւ գրպանախոյզ
  • Լէոնիտ ՔինսքէյLeonid Kinskey, իբրեւ Սաշա՝ լաճախորդներուն ըմպելի սպասարկողը
  • Մատլէն Լիոպօ Madeleine Lebeau, իբրեւ Իվոն՝ Րիքիէն մերժուած ընկերուհի
  • Ճոյ Փէյճ Joy Page, իբրեւ պուլկարացի երիտասարդ գաղթական
  • Ճոյ Քուալեն John Qualen, իբրեւ Պերժէ՝ Լազլոյին կապը ընդիմադիրներուն հետ
  • Աաքալ S. Z. Sakall, իբրեւ Քարլ՝ սպասարկողը,
  • Արթուր Տուլէյ Ուիլսոն Arthur "Dooley" Wilson, իբրեւ դաշնակահար Սամ Sam,

եւ շատ ուրիշներ։

Նուագակցութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Քազապլանքա ժապաւէնի երաժշտութիւնը յօրինած է Մաքս Սթէյնըր Max Steiner։  Իսկ կը լսուին նաեւ հետեւեալ յօրինումները․- As Time Goes By, It Had to Be You, Shine, Avalon, Perfidia, The Very Thought of You, Knock on Wood:

Մրցանակներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Քազապլանքա ժապաւէնի որմազդը

Օսքար[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

1944 Մարտ ամսուան Օսքար Մրցանակի (Ամերիկայի Ակատեմկիոյ Կաճառի 16-րդ մրցանակներ) բաշխման Քազապլանքա ժապաւէնը կը ներկայանայ  8 թեկնածութեամբ եւ կ'արժանանայ անոնցմէ երեքին՝ Լաւագոյն Ժապաւէն Outstanding Motion Picture, Լաւագոյն Բեմադրիչ Best Director եւ Լաւագոյն Պատշաճուած Սենարիօ (ֆիլմի հիմ ծառայող գրութիւն) Academy Award for Best Adapted Screenplay։ Ստորեւ ցուցակը․-

Մրցանակ Տեսակ Անուանեալ Արդիւնք
Օսքար

16th Academy Awards

Լաւագոյն Ժապաւէն Outstanding Motion Picture Ուորնըր Պրոս Warner Bros. (Հալ Ուոլիս Hal B. Wallis, Ֆիլմ արդադրիչ Producer) Յաղթած
Լաւագոյն Բեմադրիչ Best Director Մայքլ Քըրթիզ Michael Curtiz Յաղթած
Տղամարդու Ա․ դեր Best Actor Համֆրէյ Պոկարտ Humphrey Bogart Առաջադրուած
Տղամարդու Բ․ դեր Best Supporting Actor Քլոտ Ռէնս Claude Rains Առաջադրուած
Լաւագոյն Պատշաճուած Սենարիօ (ֆիլմի հիմ ծառայող գրութիւն) Best Writing, Screenplay Ժիւլիւս Էփսթէյն Julius J. Epstein, Ֆիլիփ Էփսթէյն Philip G. Epstein եւՀաուըրտ Քոշ (գրող)Howard Koch Յաղթած
Լաւագոյն շարժանկարչութիւն Best Cinematography Արթուր Էտըսոն Arthur Edeson Առաջադրուած
Ժապաւէնի շարադրում Best Film Editing Օուն Մարքս Owen Marks Առաջադրուած
Երաժշտութեան յօրինում Best Music (Score of a Dramatic or Comedy Picture) Մաքս Սթէյնըր Max Steiner Առաջադրուած
Պոկարտ եւ Պերկման,«Քազապլանքա» ժապաւէն

Շնորհումներ եւ պարգեւներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • 1989-ին, «Քազապլանքա» ժապաւէնը կ'արձանագրուի իբրեւ Ա․Մ․Ն․ Ազգային արձանագրութեան 25 լաւագոյն ժապաւէններէն մէկը․ մշակութային, պատմական եւ զգացական իմաստով։
  • 2005-ին, Թայմ պարբերաթերթը Time magazine, ժապաւէնը կը դասէ իբրեւ վերջին 80 տարիներու 100 լաւագոյն ժապաւէններէն մէկը։
  • Նոյն տարին, ժապաւէնը Էմբայրս Empire's 100 լաւագոյն Ժապաւէններու ցուցակին մէջ կը գրաւէ 28-րդ տեղը։
  • 2006-ին, Ա․Մ․Ն․ Գրողներուն Արուեստակցութիւնը, տեղի ունեցած քուէարկութեամբ ժապաւէնը առաջինը կը դասէ՝ 101 Լաւագոյն Պատշաճուած Սենարիօ (ֆիլմի հիմ ծառայող գրութիւն) Best Writing, Screenplay ցուցակի շարքին։
  • Ամերիկայի Շարժապատկերի Հիմնարկը American Film Institute (AFI) «Քազապլանքա» ժապաւէնը յաճախ ընտրած է իբրեւ Ամերիկեան կարեւոր ժապաւէններու ցուցակին համար․-
«Մենք միշտ Փարիզը պիտի ունենանք We'll always have Paris»
Ինկրիտ Պերկման եւ Փոլ Հենրիտ
Պոկարտ եւ Պերկման,«Քազապլանքա» ժապաւէն
Տարի Տեսակ Շարք
1998 Ամերիկայի Շարժապատկերի Հիմնարկ․ 100 տարուան ամենալաւ 100 ժապաւէնները AFI's 100 Years...100 Movies 2
2001 Ամերիկայի Շարժապատկերի Հիմնարկ․ 100 տարուան ․․․․ 100 Սարսուռներ AFI's 100 Years...100 Thrills 37
2002 Ամերիկայի Շարժապատկերի Հիմնարկ․ 100 տարուան ․․․․․ 100 կիրքեր AFI's 100 Years...100 Passions 1
2003 Ամերիկայի Շարժապատկերի Հիմնարկ․ 100 տարուան ․․․․․ 100 Հերոսներ AFI's 100 Years...100 Heroes and Villains 4՝ Րիք Պլէյն, հերոս Rick Blaine (hero)
2004 Ամերիկայի Շարժապատկերի Հիմնարկ․ 100 տարուան ․․․․․ 100 երգեր AFI's 100 Years...100 Songs 2՝ «As Time Goes By»
2005 Ամերիկայի Շարժապատկերի Հիմնարկ․ 100 տարուան ․․․․․ 100 ժապաւէնի վերջաբառեր կամ ըսուած խօսքեր AFI's 100 Years...100 Movie Quotes 5՝ «Here's looking at you, kid․»
20՝ «Louis, I think this is the beginning of a beautiful friendship.»
28՝ «Play it, Sam. Play 'As Time Goes By'.»
32՝ «Round up the usual suspects.»
43՝«We'll always have Paris.»
67՝ «Of all the gin joints in all the towns in all the world, she walks into mine.»
Նաեւ առաջադրուած է հետեւեալ խօսքի համար՝ «Ilsa, I'm no good at being noble, but it doesn't take much to see that the problems of three little people don't amount to a hill of beans in this crazy world.»[1]
2006 Ամերիկայի Շարժապատկերի Հիմնարկ․ 100 տարուան ․․․․․ 100 ներշնչող ժապաւէններ AFI's 100 Years...100 Cheers 32
2007 Ամերիկայի Շարժապատկերի Հիմնարկ․ 100 տարուան ․․․․․ 100 ժապաւէններ Հրատարակութեան 10-րդ տարեդարձ AFI's 100 Years...100 Movies (10th Anniversary Edition) 3

[2] [3] [4] [5] [6] [7] [8] [9] [10] [11] [12] [13] [14] [15]

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. «AFI's 100 Years...100 Movie Quotes – List of the 400 nominated movie quotes»։ American Film Institute։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ June 28, 2011-ին։ արտագրուած է՝ September 17, 2014 
  2. [http://www.vincasa.com/indexkoch.html Հարցազրոյց, 1995 Մայիս, Էլիոթ Սթէյն "Howard Koch, Julius Epstein, Frank Miller Interview" May, 1995 By Eliot Stein of "STEIN ONLINE" (անգլերէն)]
  3. Ամենամեծ ժապաւէնները, Roger Ebert 15-9- 1996 (անգլերէն)
  4. Քազապլանքա․ լաւագոյն ըսուած խօսքերը․ Ո՞րքան քաջածանօթ էք ժապաւէնին, Emma Jones, 13-2-2012 (անգլերէն)
  5. Քազապլանքա․ անյուսալիդասական ժապաւէնը․ Ronald Haver, 11-1-1989 (անգլերէն)
  6. [https://www.indiewire.com/2012/11/5-things-you-might-not-know-about-casablanca-on-its-70th-anniversary-103675/ «Քազապլանքայի» 70-րդ տարեդարձը, Oliver Lyttelton, 26-11-2012 (անգլերէն)]
  7. Երկու եղբայրները որ գրեցին «Քազապլանքա»ն, Adam Chandler, 22-8-2012(անգլերէն)
  8. Ազգային արձանագրութեան 25 լաւագոյն ժապաւէնները, Irvin Molotsky, 20-9-1989 (անգլերէն)
  9. Լէօնիտ Քինսքի, «Քազապլանքայի» ըմպելի մատակարարողը
  10. Տէյլի Մէյլ – 27-11-2012 Քազապլանքա․ կրնաք ձեր տունը դիտել You CAN play it again (in your own living room)․․․
  11. Քազապլանքայի մարդը․ Մայքլ Քըրթզ, Robertson, James C. 1930 (անգլերէն)
  12. 1942․ նուագակցութիւնները (անգլերէն)
  13. Քազապլանքա՝ Մայքլ Քըրթիզին ժապաւէնը 1942, ․․․Casablanca: Michael Curtiz's 1942 film is a classic love story - with excellent hats(անգլերէն)
  14. - Քազապլանքա․ Դասական ժապաւէններ, Գաղտնիքներ եւ Սուտեր, Mark Salisbury, Simon Rose․ Օգոստոս 1992 (անգլերէն)
  15. «Մենք միշտ Փարիզը պիտի ունենանք (We'll always have Paris)», Քազապլանքա ժապաւէնին վերջաբանը (անգլերէն)

Արտաքին յղումներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. Լաւագոյն ֆիլմերու ցուցակ(անգլերէն)
  2. Օսքար մրցանակին արժանացած ժապաւէններու ցուցակ(ֆր.)
  3. Շարժապատկերի Հիմնարկ, 100 տարուան ․․․․․ 100 ժապաւէններ․ Հրատարակութեան 10-րդ տարեդարձ(անգլերէն)
  4. Համֆրէյ Պոկարտ(անգլերէն)
  5. Ինկրիտ Պերկման(անգլերէն)
  6. "As Time Goes By"երգը(անգլերէն)
  7. "As Time Goes By" կ'երգէ Քազապլանքայի Սամը (Dooley Wilson)
  8. (1942): Play it Sam, Play As Time Goes By. Ingrid Bergman, Humphrey Bogart, կ'երգեն Սամ (Dooley Wilson) եւ Սինաթրա
  9. «It Had to Be You» երգը(ֆր.)
  10. «It Had to Be You». Կ'երգէ Ֆրանք Սինաթրա
  11. «Shine» երգը(անգլերէն)
  12. "Avalon" երգը(անգլերէն)
  13. Perfidia երգը(ֆր.)
  14. «Perfidia», կ'երգէ Ալպերթօ Տոմինկէզ
  15. "The Very Thought of You" երգը(իտալ.)
  16. «Very Thought Of You» –կ'երգէ Րէյ Նոպլէ
  17. "Knock on Wood" երգը(անգլերէն)