Յակոբ Մարթայեան

Jump to navigation Jump to search


Յակոբ Մարթայեան
AGOP DILACAR 001.jpg
Ծննդեան անուն հայ.՝ Հակոբ Մարթայան
Ծնած է 22 Մայիս 1895
Ծննդավայր Կ.Պոլիս
Վախճանած է 12 Սեպտեմբեր 1979
Վախճանի վայրը Իսթանպուլ
Քաղաքացիութիւն Կաղապար:Դրոշավորում/Թուրքիա Թուրքիա
Ազգութիւն Հայ
Կրթութիւն Ռոբերթ քոլեջ և Անկարայի համալսարան
Մասնագիտութիւն լեզուաբան, համալսարանի պրոֆեսոր և լրագրող
Աշխատավայր Լույս, Ռոբերթ քոլեջ, Անկարայի համալսարան և Սոֆիայի համալսարան
Անդամություն Թուրքական լեզնաբանական ընկերություն
Ծնողներ Վահան Մարթայեան եւ Էօժէնի Մարթայեան

Յակոբ Մարթայեան (22 Մայիս 1895, Կ.Պոլիս - 12 Սեպտեմբեր 1979, Իսթանպուլ), հռչակաւոր լեզուաբան, բանասէր եւ ուսուցիչ: Մուսթաֆա Քէմալ Աթաթուրք իրեն տուած է «Տիլաջար» մականունը[1][2]:

Պոլսահայ հրչակաւոր լեզուաբան եւ բանասէր Յակոբ Մարթայեան ծնած է Պիւյիւքտէրէ 22 Մայիս 1895-ին: Հայրը՝ Վահան Մարթայեան իսկ մայրը՝ Էօժէնի Մարթայեան (ծնեալ Սարաֆեան): Մանկութիւնը անցուցած է Կէտիկփաշայի մէջ: Ջորս տարեկանին սկսած է յաճախել տեղւոյն Ամերիկեան Մանկապարտէզը, ուր ուսանած է միայն Անգլերէն: Միջնակարգի ուսումը ստացած է Ամերիկեան վարժարանի մը մէջ: 1907-ին խմբագրած է վարժարանին շաբաթաթերթը «Սքուլ Նիուզ» անունով: 1910 թուականին յաճախելու սկսաւ Ռոպէրթ Գոլէճ որուն իր ուսանած լեզուներուն աւելցուցած է Գերմաներէն, Լատիներէն եւ դասական Յունարէն: Իր ընկերներէն սորված է նաեւ Ռուսերէն, Լեհերէն եւ Պուլկարերէն: Առաջին Համաշխարհային Պատերազմի պահուն Կովկասի Ռազմաճակատին մէջ պաշտoն ստացած է որպէս պահեստի սպայ: 1918-ին գաղթած է Պէյրութ, ուր կարգուած է Սուրբ Նշան Ազգային Վարժարանի տնօրէնը[3]: Լիբանանի մէջ հիմնած էՀայերէն «Լոյս» շաբաթաթերթը:

1919-ին վերադարձած է Պոլիս եւ ուսուցչութիւն ըրած է Ռոպէրթ Գոլէճի մէջ: 1922-ին ամուսնացաւ Մէլինէ անուն օրիորդի մը հետ ու մեկնեցաւ դէպի Պուլկարիա: Հոն հրատարակած է «Մշակոյթ» շաբաթաթերթը եւ «Ռահվիրայ» ամսաթերթը։ Սոֆիայի Համալսարարանին մէջ սկսած է դասաւանդել Դասական Թրքերէն: Թրքերէն լեզուի մասին Պոլսոյ «Արեւելք» թերթի մէջ իր հրատարակած յօդուածի մը թարգմանութիւնը Մուսթաֆա Քէմալ Աթաթիւրքին ուշադրութիւնը կը գրաւէ եւ Մուսթաֆա Քէմալ, Մարթայեանը հրաւիրեց Թուրքիա, որպէսզի դասախօսէ լեզուի, պատմութեան և աշխարհագրութեան կաճառներու մէջ:

Պաշտօնավառած է Թուրք Լեզուի Հաստատութեան քարտուղարութիւնը: 1934 թուականին մականունի օրէնքով որպէս Թրքերէնի վրայ կատարած աշխատութիւններուն փոխարէնը Մուսթաֆա Քէմալ իրեն «Տիլաջար» մականունը (Թրքերէնի մէջ Տիլաջար կը նշանակէ լեզու բացող) նուիրած է: Թուրքիոյ Խորհրդարանին առաջարկած է Մուսթաֆա Քէմալին «Աթաթիւրք» մականունը տրուիլը: Աշխատակցած է նաեւ Պոլսահայ մամուլին, մանաւանդ «Մարմարա» օրաթերթին հետ: Հայերէնով հրատարակած է երկու գրքոյկներ՝ «1500 Ամեակի Խոհեր» (1951) եւ «Աստուածաշունչը եւ Աշխարհաբարը» (1956): 1977-ին «Մարմարա» թերթի ձեռնարկութեամբ նշուած է Յակոբ Մարթայեանի գործունեութեան 70 ամեակը:1979-ին Մարթայեան մահացած է Պոլսոյ մէջ, իր ետին ձգելով պարբերաթերթերու մէջ ցրուած անհամար յօդուածներ: Իր մահազդը «ԹէՐէԹէ-ի (թրք.՝ TRT) կողմէ ծանուցուեցաւ որպէս «Ատիլ Տիլաջար»: Այս կացութեան հանդերձ իրեն Յակոբ անունը չյայտարարուեցաւ, միայն «Ա.Տիլաջար» ձեւով սխալը շտկեցին:

Ունի անտիպ բազմաթիւ ստեղծագործական լեզուագիտական եւ թարգմանական աշխատասիրութիւններ՝ Սալին Վրայ (գրական փորձեր), Խոնջած Երազներ (բանաստեղծութիւններ), Ցայգաթիթեռ (թատրերգութիւն), Լեւոն Շանթ՝ Իր Փիլիսոփայութիւնը եւ Գեղարուեստը (մենագրութիւն), Հայ Դիւցազնավէպը Բաղդատական Հիմի Վրայ:

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]