Ծատուր Աղայեան

Jump to navigation Jump to search
Picto Info sciences exactes.png
Ծատուր Աղայեան
Ծնած է 30 Դեկտեմբեր 1911 (12 Յունուար 1912)
Ծննդեան վայր Փիփ, Ելիզավետպոլի գավառ, Ելիզավետպոլի նահանգ, Ռուսական Կայսրութիւն
Մահացած է 3 Դեկտեմբեր 1982(1982-12-03) (70 տարեկանում)
Մահւան վայր Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետութիւններու Միութիւն
Քաղաքացիութիւն Flag of Armenia.svg Հայաստան
Flag of the Soviet Union.svg Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետութիւններու Միութիւն
Գործունեութեան ոլորտ պատմություն
Գործատու Երեւանի Պետական Համալսարան
Կրթութիւն Մոսկվայի փիլիսոփայության, գրականության և պատմության ինստիտուտ
Խ. Աբովեանի Անուան Մանկավարժական Համալսարան
Ազգութիւն հայ
Տիրապետած լեզուներ հայերէն
Պարգեւներ և
մրցանակներ
«Պատվո նշան» շքանշան Աշխատանքային Կարմիր դրոշի շքանշան «Աշխատանքային արիության համար» մեդալ «Կյուրեղ և Մեթոդիոս» շքանշան
Երեխաներ Հենրի Աղայան

Ծատուր Պաուելի Աղաեան (12 Յունուար 1912, Փիփ - 3 Դեկտեմբեր 1982, Երեւան) պատմաբան, պատմական գիտութիւններու մասնագէտ (1948):

Կենսագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ծատուր Աղայեան ծնած է երկրագործի ընտանիքի մէջ։ 1917-ին Աղայեաններու ընտանիքը տեղափոխուած է Շամխորի շրջանի Գոլիցինօ (այժմ՝ Մարտունի) գիւղը եւ բնակութիւն հաստատած է։ 1930-ին աւարտելով Գեանջայի (այժմ՝ Կիրովաբադ) մանկավարժական ուսումնարանը, մանկավարժական աշխատանքի սնցած է Շամխորի շրջանի Մարտունի, Ջաղիր եւ [[Չարդալխու |Չարդախլու]] գիւղերու դպրոցներուն մէջ որպէս ուսուցիչ եւ ուսմասվար։

Ծատուր Աղաեանի յուշատախտակը Երեւանի Կորիւնի փողոցին մէջ

Աւարտած է Երեւանի հեռակայ մանկավարժական հիմնարկը (1936, էքստեռն), Մոսկուայի Ն. Չեռնիշեւսկիի անուան պատմա-փիլիսոփայան հիմնարկը (19381954-1961-եւ 1977-1979` ՀԽՍՀ ԳԱ Պատմութեան հիմնարկի նոր պատմութեան բաժինի վարիչ, 1949-1952 եւ 1969-1973` ՀԽՍՀ ԳԱ հասարակական գիտությունների «Տեղեկագրի» (1966 թվականից՝ «Լրաբեր») խմբագիր, 1951-1954` ՀԿԿ կենկոմի գիտութեան եւ մշակոյթի բաժինի վարիչ, 1961-1968` ԽՄԿԿ կենտկոմին առընթեր ՄԼԻ հայկական մասնաճիւղի տնօրէն, 1968-1977` ՀԽՍՀ ԳԱ հասարակական գիտութիւններու բաժանմունքի ակադեմիոյ անդամ-քարտուղար, 1979-1982` ԵՊՀ ԽՄԿԿ պատմութեան ամպիոնի վարիչ։ 1963-1971 եղած է ՀԽՍՀ ԳԽ պատգամաւոր[1]։

Գործունէութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Աղաեանի աշխատութիւնները հիմնականին մէջ կը վերաբերէին Անդրկովկասի եւ Հայաստանի մէջ յեղափոխական շարժմանը, հայ-ռուսական յարաբերութիւններուն, Հայաստանի խորհրդային կարգերու հաստատմանը։

«Հայ ժողովուրդի ազատագրական պայքարի պատմութենէն» (1976) մենագրութեան մէջ տրուած է հայ ժողովուրդի ազգային-ազատագրական շարժման պատմութիւնը 19-րդ 70-ական թուականներէն մինչեւ 1920, առանձին գլուխներ նուիրուած են 1877-1878-ններու ռուս-թրքական պատերազմէն ետք հայկական հարցի սկզբնաւորման պատմութեան, Պեռլինի համաժողովէն(1878) ետք ազգային-ազատագրական պայքարի վերելքին, 1915-ի հայոց ցեղասպանութեան, 1919-1921-ններու Կիլիկիայի դէպքերուն, ժողովրդական հերոս Անդրանիկ Օզանեանի գործունէութեան եւ այլն։ «Հոկտեմբերը եւ հայ ժողովուրդի ազատագրական պայքարը» (1982) աշխատութեան էեջ այլ հարցերու շարքին մէջ քննարկած է 1918-1920 հայ ժողովուրդի դիմադրութիւնը թուրք գրաւիչներուն Սարդարապատի, Բաշ Ապարանի, Ղարաքիլիսէի ճակատամարտերուն ընթացքին, անոնց նշանակութիւնը, լուսաբանած է Խորհրդային Ռուսիոյ եւ Հայաստանի Հանրապետութեան փոխյարաբերութիւնները եւ այլն։ Հայ ժողովուրդի ազգային ազատագրական պայքարի, խորհրդա-հայկական, խորհրդա-թրքական հարցերը, Աղայան արծարծած է ըստ հայ խորհրդային պատմագրութեան մէջ մինչեւ 1980-ական թուականներու կէսը իշխող տեսակէտի, բացասական գնահատական տուած է 1920-ի Սեւրի հաշտութեան պայմանագիրին, անտեսած է 1918-ի հայկական պետականութեան՝ հանձինս Հայաստանի Հանրապետութեան վերականգնման նշանակութիւնը եւ այլն։

Երկեր[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Արշաւիր Մելիքեան, Երեւան, 1969։
  • Ռուսիոյ դերը հայ ժողովրդի պատմական ճակատագրին մէջ, Երեւան, 1981։
  • Անդրանիկ։ Իրադարձութիւններ, դէպքեր եւ դէմքեր, Երեւան, 1995:
  • Պալքանները եւ Օսմանեան կայսրութեան ճնշած ժողովուրդներու ազգային - ազատագրական պայքարի միասնութիւնը, Երեւան, 1970:
  • Գեհենէն վերածնունդ, Երեւան, 1975:
  • Հայ ժողովուրդի ազատագրական  պայքարի պատմութենէն, Երեւան, 1976:
  • Հայերը Թուրքիոյ մէջ, Երեւան, 1994:
  • Հոկտեմբերը եւ հայ ժողովուրդի ազատագրական պայքարը, Երեւան, 1982:
  • Հոկտեմբերեան յեղափոխութիւնը եւ հայ ժողովուրդի ազատագրումը, Երեւան, 1957, 407 էջ։
  • Հայ ժողովուրդի պատմութեան նկարազարդ ակնարկներ, Երեւան, 1989:
  • Вековая дружба народов Закавказья, ч.1-4, Е., 1970-80

Պարգեւներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ծատուր Աղաեան պարգեւատրուած է «Աշխատանքային կարմիր դրօշի» եւ «Պատուոյ նշան» շքանշաններով, ինչպէս նաեւ շարք մը մետալներով ու պատուոգրերով։

Գրկանութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Ծատուր Աղաեան [կենսամատենագիտութիւն], Ե., 1983։

Աղբիւրներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Ն. Վ. Թաւաքալեան «Ծատուր Աղաեան», պատմաբանասիրական հանդէս № 1, 1982, էջ 229-230

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005 

Կաղապար:ՀՀ