Jump to content

Ամբրոսիոս Գալֆայեան

Ամբրոսիոս Գալֆայեան
ֆրանսերէն՝ Ambroise Calfa
Ծնած է 24 Օգոստոս 1826(1826-08-24)[1]
Ծննդավայր Կոստանդնուպոլիս[1]
Մահացած է 12 Օգոստոս 1906(1906-08-12) (79 տարեկանին)
Մահուան վայր Նէյի-սիւր-Սեն
Քաղաքացիութիւն  Օսմանեան Կայսրութիւն
 Ֆրանսա
Ազգութիւն Հայ[1][2]
Ուսումնավայր Ս. Ղազար կղզի
Մասնագիտութիւն բանասէր, բառարանագիր, ուսուցիչ, պատմաբան, Խմբագիր, գրագէտ
Աշխատավայր Մասեաց աղաւնի
Մուրատ-Ռափայէլեան Վարժարան
Անդամութիւն Ասիական Ընկերութիւն[2]

Ամբրոսիոս Գալֆայեան (Գուիտոն Լուսինեան, 24 Օգոստոս 1826(1826-08-24)[1], Կոստանդնուպոլիս[1] - 12 Օգոստոս 1906(1906-08-12), Նէյի-սիւր-Սեն), հայ պատմաբան, բառարանագիր։ Վենետիկի Մխիթարեան միաբանութեան անդամ։ Խորէն Գալֆայեանի եղբայրը։

Կեանք եւ գործունէութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ծնած է Կ. Պոլիս։ Փոքր հասակէն զին ղրկած են Վենետիկի Ս. Ղազար վանքը, ուր ստացած է կրթութիւնը եւ ընդունած հոգեւորական կոչում։

Գալֆայեանի «Բառգիրք հայ-գաղղիարէն», հրատարկուած է 1861 թուականին, Փարիզ

1855 թուականին նշանակուած է Մխիթարեան միաբանութեան Փարիզի վարժարանի ուսուցիչ։ Յաջորդ տարի Հ. Սարգիս Թէոդորեանի եւ Հ. Գաբրիէլ Այվազովսքիի հետ հեռացած է միաբանութեան շարքերէն: Յետագային Փարիզի մէջ հիմնած է Հայկազեան վարժարանը, որու տեսուչը եղած է 1856-1859 տարիներուն:

1863-ին ամուսնացած է ֆրանսուհի «Marie Louise Joséphine Legoupil »-ի հետ: 1878-ին ազգանունը փոխած է Լուսինեանի[3]։

Աշխատութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

1840-ականներու վերջերը լոյս տեսած են անոր պատմագրական աշխատութիւնները, ինչպէս՝

  • Պատմութիւն հին ազգաց» (1849),
  • «Պատմութիւն միջին դարու» (1850),
  • «Պատմութիւն ժամանակից» (1851),
  • «Պատմութիւն սուրբ գրոց»,
  • «Նոր ընթերցարան» (Փարիզ, 1861),
  • «Պատմութիւն ընդհանուր ազգաց» (հինգ հատոր) եւ այլն։

1855-1858 թուականներուն Գաբրիէլ Այվազովսկիի հետ խմբագրած է «Մասեաց Աղաւնի» պարբերականը։ Միառժամանակ աշխատած է Թէոդոսիոյ ազգային վարժարանին մէջ։

Աւելի ուշ ձեռնարկած է ֆրանս-հայերէն մեծ բառարանի պատրաստումին, հրատարակած է «Նոր բառգիրք Ֆրանսահայ» վերնագրով (Ա հատ., Փարիզ, 1900, Բ հատ., 1903), որ յայտնի է Լուսինեան բառարան անունով[4][5]։

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Հայկական սովետական հանրագիտարան / խմբ. Վ. Համբարձումյան, Կ. ԽուդավերդյանՀայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.
  2. 2,0 2,1 Հայկական համառոտ հանրագիտարանՀայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1990. — հատոր 1.
  3. «ՆԱՄԱԿԱՆԻ - Մխիթարեան Միաբանութեան անդամներ»։ digilib.aua.am։ արտագրուած է՝ 2022-12-22 
  4. Գառնիկ Ստեփանեան (1973)։ Կենսագրական բառարան, հատոր Ա․։ Երեւան։ էջ 221 
  5. «Ամբրոսիոս Գալֆայեան»։ avproduction.am։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 2022-12-22-ին։ արտագրուած է՝ 2022-12-22 

Արտաքին յղումներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Այս յօդուածի նախնական տարբերակը կամ անկէ մաս մը վերցուած է Հայկական Սովետական Հանրագիտարանէն, որուն նիւթերը հրատարակուած են` Քրիէյթիվ Քամմընզ Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թոյլատրագրի ներքոյ։