Օնորէ Տը Պալզաք

Jump to navigation Jump to search
Օնորէ Տը Պալզաք
Honoré de Balzac (1842) detail.jpg
Ծնած է 20 Մայիս 1799(1799-05-20)[1][2][3][…]
Ծննդավայր Թուր, Առաջին ֆրանսիական հանրապետություն[4][5][5]
Մահցած է 18 Օգոստոս 1850(1850-08-18)[6][1][2][…] (51 տարեկանին)
Մահուան վայր Փարիզ, Ֆրանսիայի երկրորդ հանրապետություն[4][5][5]
Գերեզման Փէր Լաշէզ[7]
Grave of Balzac and Ewelina Hańska
Գրական անուն Horace de Saint-Aubin[8], Lord R’Hoone, Viellerglé եւ Saint Aubin[8]
Մասնագիտութիւն վիպասան, գրաքննադատ, գրագէտ, արձակագիր, լրագրող, Քաղաքական արուեստի քննադատ, ակնարկագիր, Թատերագիր
Լեզու Ֆրանսերէն
Քաղաքացիութիւն Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg Ֆրանսա
Կրթութիւն Փարիզի Համալսարան
Շարլեմաժ լիցե?
Փարիզի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետ?
Գիտական աստիճան իրավունքի բակալավր? (4 Յունուար 1819)
Գրական ուղղութիւններ Իրապաշտ Ուղղութիւն
Ուշագրաւ աշխատանքներ Հայր Գորիո?, Մարդկային կատակերգություն?, Illusions perdues?, Էժենի Գրանդե?, Splendeurs et misères des courtisanes?, Օնորէ Տը Պալզաքի «Շակրէնի Կաշին» եւ Les Chouans?
Պարգեւներ Պատուոյ լեգէոնի շքանշանի ասպետ,[9]
Ամուսին Էվելինա Հանսկա?[10]
Համատեղ ապրող Օլիմպ Պելիսյե?, Մարիա դյու Ֆրեսնե?, Caroline Marbouty? եւ Laure de Berny?[11]
Զաւակներ Մարի-Կարոլին Դյու Ֆրեսնե?
Honoré de Balzac signature c1842-43.svg
Օնորէ Տը Պալզաք Ուիքիքաղուածքի մէջ
Honoré de Balzac Ուիքիպահեստին մէջ

Օնորէ Տը Պալզաք (ծննդեան անունը՝ Օնորէ Պալզաք, տը մասնիկը սկսած է օգտագործած է 1830-էն, ֆրանսերէն՝ Honoré de Balzac), ֆրանսացի գրող[12]։

Ծնած է 1799ին, Ֆրանսայի Թուրս քաղաքին մէջ, հարուստ գիւղացի ընտանիքի մը յարկին տակ։ Հայրը կը պատրաստէր որդին փաստաբան ընելու։

1807-1813 թուականներուն Պալզաք կ'ուսանի Վանտոմի դպրոցին մէջ:

1816-1819 թուականներուն՝ Փարիզի իրաւագիտական դպրոցին մէջ, միաժամանակ նոտարի մը քով գրագիր աշխատելով։ Սակայն հետագային կը ձգէ այդ ասպարէզը՝ ինքզինք նուիրելով գրականութեան։

1825-1828 թուականներուն կը զբաղի հրատարակչական գործունէութեամբ, սակայն յաջողութիւն չի գտներ։ Ապա կը փորձէ Ուքրանիայէն Ֆրանսա կաղնիի ծառ ներմուծել, սակայն նոյնպէս ձախողութեան կը մատնուի[13]։

Պալզաք մանուկ հասակին ընկերներ չունէր. հարազատներէն կտրուած էր, իսկ 14 տարեկանին հոգեկան եւ ջիղերու խանգարում ունեցած էր, որուն պատճառաւ ալ սակաւախօս ու ինքնամփոփ անձ մը դարձած էր։ Օր մը, Օնորէն ինքնիրեն կը խոստանայ, որ իր գրութեանց շնորհիւ հանճար ու հանրաճանաչ մարդ մը պիտի դառնայ։ Իրաւամբ, Պալզաք իր աշխատասիրութեան եւ յամառութեան շնորհիւ մեծ համբաւ կ՚ունենայ։ 1829-ին լոյս կը տեսնէ Պալզաքի անունով ստորագրուած առաջին գիրքը՝ «Շուաններ» (Les Chouans) պատմական վէպը։ Պալզաքի յաջորդ ստեղծագործութիւններն են՝ «Անձնական կեանքի դրուագներ» (Scènes de la vie privée, 1830), «Երկարակեցութեան կենսահիւթը» (L'Élixir de longue vie, 1830-1831), «Կոպսեք» վիպակը (Gobseck, 1830), որոնք մեծ յաջողութիւն կը գտնեն ընթերցողներու եւ քննադատներու մօտ։ 1831-ին Պալզաք կը հրատարակէ «Շակրենի կաշին» փիլիսոփայական վէպը եւ կը սկսի յօրինել «Երեսնամեայ կինը»(La femme de trente ans) վէպը։ «Չարաճճի պատմուածքներ» շարքին մէջ (Contes drolatiques, 1832-1837) Պալզաք հեգնանքով կ'ընդօրինակէ Վերածննդեան պատմուածքներու ոճը։ Մասամբ ինքնակենսագրական «Լուի Լամպեր» (Louis Lambert, 1832) եւ յատկապէս «Սերաֆիթա» (Séraphîta, 1835) վէպերուն մէջ կ'արտացոլայ Պալզաքի հետաքրքրութիւնը Սվետենպորկի եւ Մեն-Մարթենի խորհրդաւոր մտայղացումներով։

Պալզաք ծանօթ էր իր բացառիկ աշխատասիրութեամբ. գրասեղանին առջեւ նստած կը ստեղծագործէր օրական 15-16 ժամ՝ իւրաքանչիւր տարի հրատարակելով երեքէն վեց գիրք: Գրողի աշխատանքային օրը կէս գիշերին կը սկսէր: Միայն սուրճ խմելու ընթացքին կը հանգստանար։ Ականատեսներ կը վկայեն, որ ան ընդմիջումներու ընթացքին ծայրայեղութենէ ծայրայեղութիւն «կը թռչէր». կա՛մ շատ կ'ուտէր եւ կամ իր սիրուհիներուն հետ ժամանակ կ'անցընէր։ Պալզաք արտաքնապէս գեղեցիկ տղամարդ մը չէր, կարճահասակ եւ գէր էր ու նոյնիսկ ինքզինք չէր խնամեր։ Իր խօսքը շատերու համար «կենդանի շունչ» էր՝ գեղեցիկ ու սրամիտ բառերով շարադասուած։ Երբ կը խօսէր՝ իր զրուցակիցը անմիջապէս անոր իմաստութենէն կը հրապուրուէր։ Ահա թէ ինչո՛ւ կին արարածները մէկ անգամէն կրնային իրեն սիրահարուիլ։

Պալզաք՝ իր նախասիրած տարազով

Պալզաք այն գրողն էր, որ առանց իր գործերը վերընթերցելու, սրբագրելու եւ խմբագրելու՝ հրատարակութեան կը յանձնէր։ Հակասական եւ տարօրինակ մարդ մըն էր։ Թշուառութեան մէջ ըլլալով հանդերձ, միշտ ճերմակ վերնաշապիկով դուրս կու գար։

Սկզբնական շրջանին Պալզաք պատմական թեմաներով արկածախնդրական վէպեր գրած է։ Հանրայայտ դարձած է «Շուաններ» վէպով, զոր նուիրուած է 1799-ի ապստամբութեան: Պալզաք իր այս գործին մէջ պատկերած է հասարակ ժողովուրդը եւ շարքային զինուորները, որոնք ձգտած են պահպանել յեղափոխութեան նուաճումները։

1834-ին Պալզաք կ'ուզէ իր ստեղծած եւ ստեղծելիք բոլոր երկերը ամփոփել բազմահատոր շարքի մը մէջ։ Այդ շարքը ան հետագային կը վերնագրէ «Մարդկային կատակերգութիւն»։

Այդ շարքին վրայ Պալզաք կ'աշխատի մինչեւ իր կեանքին վերջը։

Ան այդ շարքը կը բաժնէ երեք մասի՝

  • «Բարքերու մասին ուսումնասիրութիւններ»,
  • «Փիլիսոփայական ուսումնասիրութիւններ»
  • «Վերլուծական ուսումնասիրութիւններ»։
Balzac Gérard-Séguin.jpg

Առաջին մասին մէջ կը ներառուին՝

  • «Անձնական կեանքի դրուագները» («Կոպսեք», «Երեսնամեայ կինը», «Գնդապետ Շապերը» (Le colonel Chabert, 1844), «Հայր Կորիօն» (Le Père Goriot, 1834-1835)) եւ այլն):
  • «Գաւառական կեանքի դրուագները» («Թուրի հոգեւորականը» (Le curé de Tours, 1832), «Էօժենի Կրանտէ» (Eugénie Grandet, 1833), «Կորսուած պատրանքները» (Les Illusions Perdues, 1837-1843) եւ այլն), «դրուագներ փարիզեան կեանքէն» («Տասներեքին պատմութիւնը» եռագրութիւնը (L’Histoire des Treize, 1834), «Սեզար Պիրոթթօ» (César Birotteau, 1837), «Նիւսինկենի դրամատունը» (La Maison Nucingen, 1838) եւ այլն):
  • «Ռազմական կեանքի դրուագներ»,
  • «Քաղաքական կեանքի դրուագներ»,
  • «Գիւղական կեանքի դրուագներ»։
Պալզաքի Տուն Թանգարանը՝ Փարիզ

Հետագային շարքը կը համալրուի «Մոտեսթ Մինյոն» (Modeste Mignon, 1844), «Զարմուհի Պեթը» (La Cousine Bette, 1846), «Զարմիկ Փոնսը» (Le Cousin Pons, 1847) վէպերով, ինչպէս նաեւ շարքը ամփոփող «Ժամանակակից պատմութեան աստառը» (L’envers de l’histoire contemporaine, 1848) վէպով։

Պալզաքի ստեղծագործութիւններէն շատերը թարգմանուած են հայերէնի եւ հրատարակուած՝ 1950-1960-ական թուականներուն։

Պալզաքի Սիրոյ Պատմութիւնը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Փարիզի աղջիկներու սիրելին էր սիրառատ Պալզաքը։ Ամէն օր աշխարհի տարբեր անկիւններէն տասնեակ նամակներ կը ստանար։ Իսկ օր մը իր ձեռքը կ'անցնի նամակ մը, որուն մէջ գրուած էր.

«Ձեր հոգին դարեր տեսած ու ապրած է։ Իսկ շատեր զիս կը վստահեցնեն, որ դուք տակաւին երիտասարդ էք։ Երբ կարդացի ձեր ստեղծագործութիւնները՝ սիրտս թրթռաց։ Դուք տուած էք կնոջ իսկական արժանիքներն ու սէրը, զորս կնոջ համար պարգեւ են եւ աստուածային ճառագայթում։ Ձեր հոգւոյն նրբութիւնը զարմացուցած է զիս եւ ձեզի թոյլ տուած է, որ դուք կնոջ հոգին կարողանաք կռահել ու հասկնալ…»:

Ձեռագիրն ու գրելու ոճը անծանօթի մասին շատ բան կը «պատմէր»։ Պալզաք առաջին իսկ վայրկեանէն կը հասկնայ, որ նամակի հեղինակը երիտասարդ, գեղեցիկ ու մեծահարուստ կին մըն էր։ Շուտով անծանօթուհին ինքզինք կը բացայայտէ։ Ան լեհ Էւելինա Հանսքան էր, որ Ուքրանիոյ Օտեսա քաղաքին մէջ կ'ապրէր։ Էւելինան 32 տարեկան էր. ամուսնացած էր, սակայն իր տարիքը միշտ կը թաքցնէր եւ ինքզինք հինգ տարի աւելի փոքր կը ներկայացնէր։ Պալզաք եւ Էւելինա 16 տարի շարունակ կը նամակակցին։ Պալզաք իր հեռաւոր անծանօթուհիին կը գրէր.

«Ինձմէ մի՛ վախնաք։ Մի՛ հաւատաք իմ մասիս կատար-ւած զրպարտութիւններուն։ Ես պարզապէս երեխայ եմ, սակայն աւելի պարզամիտ եմ։ Բայց ես երեխայի պէս մաքուր եմ ու երեխայի պէս սիրել գիտեմ…։ Պաշտելիս, իմ հպարտ թագուհիս, արեւմուտքի վարդ, հիւսիսային աստղ, սրտի տիրուհիս, վեհաշուք անծանօթուհիս…»:

Էւելինան եւ Պալզաք սիրահարուած էին եւ ապագայի մասին ծրագրեր ունէին։ Պալզաք իր նամակներուն մէջ միշտ սիրոյ, հաւատարմութեան խօսքեր կը շռայլէր, սակայն իր հեռաւոր սիրելիին միշտ կը դաւաճանէր։ Վերջապէս, 1833-ին, Օնորէն ու Էւելինան կը հանդիպին։ Պալզաք երբ Էւելինան կը տեսնէ, կը հիանայ եւ անգամ մը եւս կը սիրահարուի։ Իսկ Էւելինան իր մտածումներն ու յոյզերը իր ընկերուհիին ուղղուած նամակին մէջ հետեւեալ բառերով արտայայտած է.

«Դիմացս գէր, կարճահասակ, կլորադէմ, ճերմակ մազերով տղամարդ մը կանգնած էր, որուն դիմացի երկու ակռնաները չկային։ Շատ հասարակ հագուածք մը ունէր, կարծես ծառայող մըն էր»:

Էւելինա հիասթափած էր, իր սիրելին այսպէս չէր պատկերացուցած, բայց նոյն նամակը կ'աւարտէր՝ ըսելով.

«Անբասիր կինը կարելի է գերել միայն մտքի թովչանքով եւ ազնուութեամբ։ Իմ խօսքերս չես կրնար ամբողջապէս հասկնալ, քանի որ զինք չես տեսած։ Իր աչքերը խօսուն ու արտայայտիչ են»:

1850-ին, Էւելինայի ամուսնոյն մահէն ետք՝ անոնք կ'ամուսնանան։ Պալզաք այս առթիւ իր մտերիմ ընկերոջ հետ իր ուրախութիւնը կիսած է՝ ըսելով. «Երեք օր առաջ ես ամուսնացայ այն միակին հետ, զոր սիրած եմ, աւելի կը սիրեմ եւ պիտի սիրեմ մինչեւ մահ»: Պալզաք չէր խաբած։ «Աղմկոտ» երիտասարդութենէն, բազմաթիւ սիրավէպերէն ու կիներէն յոգնած էր։ Ան մէկ բան կը ցանկար. ջերմութիւն եւ հոգատարութիւն, խաղաղ ու հանգիստ ծերութիւն իր սիրելի Էւելինայի հետ։ Սակայն հինգ ամիս անց ծանր կը հիւանդանայ ու կը մահանայ։ Նախքան մահանալը՝ ըսած է.

«Հասնելով նպատակիս՝ կը մեռնիմ, ինչպէս հին սուրհանդակ մը։ Սէրն ու մահը միաժամանակ սրտիս դռնէն ներս կը մտնեն։ Սիրելի կինը նուաճել՝ երբ սէրը արդէն հանգչած է…»:

Շատեր նոյնիսկ կ'ըսէին, որ իր մահուան մահիճին մէջ անգամ Պալզաք իր ստեղծած հերոսները կը կանչէր ու անոնց հետ կ'ապրէր, որովհետեւ կը հաւատար, որ այդ հերոսները զինք կրնային բուժել։

Գրական Յատկանիշներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Պալզաք առանձնայատուկ էր իր գրիչով ու գրական նկարագրութեամբ։ Առարկաները, երեւոյթները մանրամասն կը նկարագրէր, կը փորձէր ընթերցողին հոգւոյն մէջ խորասուզուիլ։ Ոգեշնչուած էր սկովտացի ռոմանթիկ գրող Ուոլթըր Սքոթէն, որուն ազդեցութիւնը վառ կերպով կը տեսնենք իր գրական ստեղծագործութեանց մէջ։

Պալզաքէն առաջ գիւղական կեանքը գրականութեան եւ գեղարուեստին կ'ընծայէր միայն քնքուշ հովուերգութեանց եւ կայտառ պատկերներու նիւթեր։ Պալզաքի թափանցող հանճարը առաջինը կ'ըլլայ, որ կը նշմարէ նորութիւնը այն հարցերուն, զորս արդի գրականութեան եւ ընկերաբանութեան առջեւ կը դնէր ֆրանսական Մեծ Յեղափոխութեան մրրիկը։ Իր սովորական յստակատեսութեամբ. Պալզաք հասկցաւ գիւղական կեանքին բովանդակ բարդութիւնը եւ ցոյց տուաւ, որ յեղափոխութիւնը կը պայթէր, իսկ ըմբոստացած գիւղացիները՝ համախումբ զայրագին ատելութեամբ կը խոյանային մեծ հողատէրերու անառիկ դղեակներուն վրայ։

Ժամանակի հասարակական, քաղաքական, ընտանեկան կեանքին բնորոշ երեւոյթները՝ եսասիրութիւնը, բարոյական անկումը, նիւթականի ապականիչ ազդեցութիւնը, մարդու ճակատագիրը կ'արտացոլան հեղինակին շարք մը գործերուն մէջ։ Պալզաք քննադատած է թէ՛ մեռնող ազնուականութեան այլասերումը, թէ՛ նոր ձեւաւորուղ ազնուական հասարակութեան անբարոյականութիւնն ու անսկզբունքայնութիւնը, թէ՛ տնտեսական յարաբերութեանց զարգացման կամայականութիւնն ու քաոսը, թէ՛ հասարակ ժողովուրդի աղքատացումը («Գիւղական բժիշկ» (1833), «Կեսար Բիրոտոյի փառքն ու անկումը» (1837), «Կուրտիզանուհիներու պերճանքն ու թշուառութիւնը» (1838-1847), «Ամուրիի կեանքը» (1841), «Գիւղական քահանայ» (1841), «Մութ գործ» (1841), եւ այլն):

Պալզաքի Միտքերէն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Գովուերգական եւ կանխակալ կարծիքներով առաջնորդուող մամուլը պարզապէս ստրուկն է շահակցութիւններու եւ մեծամիտներու: Անոնց համար Պալզաք ըսած է,որ

Aquote1.png անոնք այնքա՜ն առաքինութիւններ իրենք իրենցմէ դուրս կը ցուցադրեն, որ իրենց համար ներսը ոչինչ կը մնայ: Aquote2.png

Պալզաք կը թելադրէ, որ

Aquote1.png մարդ իր երկրորդ կրօնը ընէ իր խօսքը եւ իր խոստումը համարէ` կապուած իր պատիւին: Aquote2.png
Aquote1.png Դժուար բան է երջանկութիւնը, որովհետեւ դիւրին չէ զայն մեր մէջ գտնել եւ անկարելի է զայն ուրիշ տեղ գտնել: Aquote2.png
Aquote1.png Կեանքի մէջ երբեք չէք կրնար մօրմէ աւելի լաւ խոր ու իրական սէր գտնել: Aquote2.png
Aquote1.png Մտածելը քաղաքական կամքի առաջին քայլն է: Մտածել նաեւ ուրիշները լսելով՝ իմաստութիւն է: Aquote2.png
Aquote1.png Յեղափոխութեան պարագային, սկզբունքներու առաջինը այն է, որ չարիքը զոր կարելի չէ արգիլել, զայն կարենալ ղեկավարել է: Aquote2.png
Aquote1.png Իշխանութիւնը արարք է, եւ ընտրական սկզբունքը վիճարկումն է: Կարելի քաղաքականութիւն չկայ մնայուն վիճարկումով: Aquote2.png
Aquote1.png Ոչ ոք կինը կը սիրէ երիտասարդութեան կամ հասունութեան համար, գեղեցկութեան կամ տգեղութեան, յիմարութեան կամ խելքի համար։ Կինը կը սիրեն ոչ թէ բանի մը համար, այլ պարզապէս կը սիրեն։ Ով որ կին կրնայ ղեկավարել, կրնայ նաեւ պետութիւն ղեկավարել։ Aquote2.png

Գրականութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Adamson, Donald (2001). Balzac and the Tradition of the European Novel.

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. 1,0 1,1 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr: open data platform — 2011.
  2. 2,0 2,1 Encyclopædia Britannica
  3. Internet Broadway Database — 2000.
  4. 4,0 4,1 Резник Р. А. Бальзак Оноре де // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 (unspecified title) — 1808.
  6. Միրբո Օ. https://fr.wikisource.org/wiki/La_Mort_de_Balzac/3._La_mort_de_Balzac — 1989.
  7. A. Henry Le Père Lachaise historique, monumental et biographiqueParis: chez l'auteur, 1852. — P. 103. — 116 է.
  8. 8,0 8,1 (unspecified title)
  9. Portraits de décorés de la Légion d'honneur
  10. Honoré de Balzac Biography
  11. Madame Louise Antoinette- Laure de Berny
  12. Օնորէ Տը Պալզաք
  13. Պալզաքի նախափորձերը
  14. Պալզաքի Միտքերէն
  15. Պալզաքի թելադրանքը
  16. Երջանկութեան գաղտնիքը
  17. Պալզաք
  18. Մտորումներ

Արտաքին յղումներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Այս յօդուածի նախնական տարբերակը կամ անկէ մաս մը վերցուած է Հայկական Սովետական Հանրագիտարանէն, որուն նիւթերը հրատարակուած են` Քրիէյթիվ Քամմընզ Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թոյլատրագրի ներքոյ։  CC BY-SA icon 80x15.png