Քալիֆորնիա

Jump to navigation Jump to search
Picto infobox map.png
Քալիֆորնիա
Flag of California


Flag of California.svg


Seal of California.svg
GoldenGateBridge BakerBeach MC.jpg
Երկիր Կաղապար:Դրոշաւորում
Մաան է Մայր ցամաքային նահանգներ
Հիմն I Love You, California?
Կարգավիճակ ԱՄՆ-ի նահանգ
Մտնում է ԱՄՆ
Վարչկեդրոն Սաքրամենթօ
Ամենաբարձր կետ Mount Whitney?
ԲԾՄ 884 մեթր
օրէնսդրական մարմին California State Legislature
Դատական մարմին Supreme Court of California?
պաշտօնական լեզուներ անգլերէն
Բնակչութիւն 39 144 818 մարդ (2015)
Տարածք 423 970 քմ²
California in United States.svg
Հիմնադրուած է 9 Սեպտեմբեր 1850 թ.
Կը սահմանակցի Օրեգոն, Արիզոնա, Նևադա եւ Ստորին Կալիֆոռնիա
Ժամային գօտի UTC-8, Խաղաղօվկիանոսյան ժամային գոտի, Ամերիկա/Լոս Անջելես եւ UTC-7
Յապաւում Cal.[1], Calif.[1] եւ CA[1]
Փոխարինեց California Republic եւ Alta California Territory
ISO 3166-2 կոդ US-CA
անուանուած է The Californias
Մականուն The Golden State, الولاية الذهبية եւ Y Dalaith Aur
37°N 120°W / 37°N 120°W / 37; -120
Lua error in Մոդուլ:Wikidata at line 874: attempt to call field 'formatUrlSingle' (a nil value).


Քալիֆորնիա, նահանգ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգների արեւմտեան մասի մէջ։ Տարածքը 423 հազար քմ քառակուսի։ Վարչական կեդրոնը՝ Սաքրամենթօ։ Կոչուեր է հարեւան թերակղզիի անունով, որը կը պատկանի Մեքսիքային։ Նահանգէն տարբերելու համար թերակղզին յաճախ կ'անուանեն Ստորին Քալիֆորնիա։ Քալիֆորնիան Ալիասքայէն եւ Թեքսասէն եւ յետոյ իր տարածքի մեծութեամբ ԱՄՆ յիսուն նահանգներէն երրորդ նահանգն է, իսկ բնակչութեան թուաքանակով՝ առաջինը։

Պատմութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ժամանակին Քալիֆորնիան Ամերիկայի նոպաճողներուն համար եղսծ է բաղձալի երկիր։ Մեքսիքայի խաղաղ-ովկիանոսեան ափերով նաւարկելով դէպի հիւսիս՝ Սպանացիները 16-րդ դարուն հասան Քալիֆորնիայի ափերուն։ Այդ ժամանակէն Քալիֆորնիան դարձաւ սպանական գաղութ եւ այդպէս մնաց մինչեւ 1821 թուականը։ Սակայն, երբ Մեքսիքան Սպանիայէն անջատուեցաւ, Քալիֆորնիան մտաւ Մեքսիքայի կազմին մէջ։ 1846 թուականին ԱՄՆ Մեքսիքայէն խլեց Քալիֆորնիան, երբ այնտեղի գետերէն մեկուն մէջ ոսկի յայտնաբերուեցաւ։ Այդ ժամանակ մարդկային հեղեղ մը հոսեցաւ դէպի Քալիֆորնիա. մարդիկ կ'երթային բախտ որոնելու։ Ոսկիի տենդով բռնուած էր նաեւ Քալիֆորնիայի խաղաղ կեանքով ապրող բնակչութեանը։ Կարճ ժամանակամիջոցին առափնեայ մասը փաստօրէն ամայացաւ։ Այնտեղ խարիսխ նետած նաւերը անտէր մնացին, որովհետև ոսկիի տենդով բռնուած անձնակազմը կը ձգտէր դէպի երկրի խորքերը, դէպի Սիերա-Նեւատա։ Սիերա-Նեւատայի լանջերուն նորանոր բնակավայրեր, աւելի ճիշդ՝ ճամբարներ կը ստեղծուէին։ Սակայն շուտով ոսկին սպառուեցաւ, ատոր հետ ալ կամաց-կամաց թուլացաւ ոսկիի տենդը։ Երկրի խորքերը հասած մարդկանց մէկ մասը ետ դարձաւ, միւս մասը հրապուրուեցաւ Քալիֆորնիայի բնութեամբ։ Կազմակերպուեցան ագարակներ, հողակալութիւններ վարուցան ընելու, աստիճանաբար զարգացաւ գիւղատնտեսութիւնը, կառուցուեցան գործարաններ, ստեղծուեցան աշխոյժ նաւահանգիստներ, յայտնի դարձան նաւթային մեծ պաշարներ եւ այլն։ 1850 թուականին Քալիֆորնիան պաշտօնապես ինքնուրոյն նահանգ յայտարարուեցաւ եւ մտաւ ԱՄՆ կազմի մէջ։

Վարչական բաժանում[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Քալիֆորնիա նահանգը, որ պաշտօնապէս կը կոչուի Քալիֆորնիա հանրապետութիւն, կը բաժանուի յիսունութ մարզերու կամ այսպէս կոչուած գաւառներու կամ կոմսութիւններու (եզակին՝ County, յոգնակին՝ Counties)։ ԱՄՆ–ի մէջ բոլոր յիսուն նահանգներէն քառասունութ նահանգները, ինչպէս Անգլիոյ եւ անգլո–սաքսոնական միւս երկիրներու մէջ, կը բաժանուին մարզերու կամ կոմսութիւններու, որոնք աւանդաբար կը կոչուին կոմսութիւններ՝ քաունթի, յոգնակին՝ քաունթիզ, իսկ շրջանները կը կոչուին տիսթրիքթ, յոգնակին՝ տիսթրիքթս՝ district, districts։ Ի դէպ, Քալիֆորնիայի յիսունութ կոմսութիւններէն կամ մարզերէն բնակչութեամբ ամենամեծը Լոս Անճելըսի կոմսութիւնն է, որ իր տասնհինգ միլիոն բնակչութեամբ առաջին տեղը կը գրաւէ նաեւ ամբողջ ԱՄՆ–ի յիսուն նահանգներու բոլոր կոմսութիւններու եւ ատոնց համարժէք վարչական միաւորներու շարքին մէջ։[2][3]

Բնակչութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Քալիֆորնիա նահանգի մօտ քառասուն միլիոնանոց բնակչութիւնը խայտաբղէտ է։ Դեռ 16-րդ դարէն գաղթած սպանական վերաբնակիչներու թուաքանակին աւելցան նորանոր ժողովուրդներ թէ՛ եւրոպական եւ թէ՛ ասիական երկրներէն։ Քալիֆորնիայի բնիկներու մէկ մասը անհետացեր է, իսկ միւս մասը քշուած է լեռներու խորքերը։

Հայերը Քալիֆորնիոյ մէջ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Իր ժամանակին այնտեղ գաղթած են նաեւ հայերը։ Քալիֆորնիայի հայ գաղութը ունի գրեթէ մէկ ու կէս դարու, իսկ աւելի ճշգրիտ՝ հարիւր քառասուն տարուայ պատմութիւն։ Առաջին անգամ հայերը այստեղ բնակութիւն հաստատած են 1881 թուականին։ Պարբերաբար, յատկապէս առաջին համաշխարհային պատերազմէն յետոյ, անոնք համալրուած են նորանոր գաղթականներով, որոնք բնակութիւն հաստատած են Լոս-Անճելըսի մէջ, Ֆրեզնօ քաղաքի մէջ ու անոր շրջակայքը։ 1926 թուականին Քալիֆորնիոյ մէջ կար մօտ 20000 հայ, իսկ մեր օրերուն Քալիֆորնիոյ մէջ կը բնակին ամերիկահայութեան մօտ եօթանասունհինգ տոկոսը՝ 2.000.000 ամերիկահայ։

Քալիֆորնիայի նահանգի նշանաւոր քաղաքներէն են Սան-Ֆրանսիսքօն եւ Լոս Անճելըսը։

Քաղաքներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Փոխադրամիջոց[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Տե՛ս նաեւ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. 1,0 1,1 1,2 https://about.usps.com/who-we-are/postal-history/state-abbreviations.htm
  2. "2010 FIPS Codes for Counties and County Equivalent Entities". Census.gov. Retrieved July 6, 2018. ^ a b c d e f g h i https://www2.census.gov/geo/pdfs/reference/GARM/Ch4GARM.pdf States, Counties, and Statistically Equivalent Entities (Chapter 4). Census.gov. Retrieved July 6, 2018. ^ "American Fact Finder - Results". United States Census Bureau. Retrieved April 7, 2015. ^ a b "Counties of American Samoa". Statoids.com. Retrieved July 6, 2018. ^ Harch, Charles E. (1957). The First Seventeen Years, Virginia, 1607–1624. Jamestown 350th Anniversary Historical. pp. 20, 75–76. ^ "Historic Court East Greenville". Northampton County, Virginia.
  3. 2018 թուականի դրութեամբ, ԱՄՆ–ի բոլոր նահանգներու մէջ առկայ էին 3․142 կոմսութիւններ, այսինքն՝ մարզեր, counties եւ կոմսութեանը համարժէք վարչական միաւորներ, այսինքն՝ county-equivalents․ 50 նահանգներու մէջ, եւ Քոլումպիա դաշնային մայրաքաղաքային շրջանին մէջ՝ District of Columbia, ուր կը գտնուի ԱՄՆ–ի մայրաքաղաք Ուաշինկթընը։ Բացի այդ, եթէ հաշուի առնուին նաեւ 100 կոմսութիւնները եւ ատոնց համարժէքները՝ county equivalents այսպես կոչուած ԱՄՆ ովկիանոսային հողային տիրոյթներու մէջ՝ U.S. territories, ապա ԱՄՆ–ի բուն մայր ցամաքային եւ կղզային բոլոր տարածքներուն մէջ առկայ է 3․242 կոմսութիւն՝ counties եւ կոմսութեանը համարժէք վարչական միաւոր՝ county-equivalents։

Գրականութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Արեւմտեան կիսագունդի երկիրները, Կամսար Աւետիսեան

Արտաքին յղումներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • CA.gov – Պաշտօնական կայք