Պիոն Յակոբեան

Jump to navigation Jump to search
Պիոն Յակոբեան
Ծնած է 24 Հոկտեմբեր 1926
Ծննդավայր Վրաստանի Ախալցխայի շրջանի Ծղալթբիլա գիւղը
Վախճանած է 2001
Քաղաքացիութիւն Flag of the Soviet Union.svg ԽՍՀՄ
Ազգութիւն հայ
Կրթութիւն Երեւանի Պետական Համալսարան
Մասնագիտութիւն գրականագէտ

Պիոն Յակոբեան (24 Հոկտեմբեր 1926 - 26 Սեպտեմբեր 2001), բնագրագէտ։

Կենսագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Գրականագէտ-աղբիւրագէտ-բնագրագէտ Պիոն Յովսէփի Յակոբեանը ծնած է 1926-ին, Վրաստանի Ախալցխայի շրջանի Ծղալթբիլա գիւղը։

1950-ին աւարտած է Երեւանի Պետական Համալսարանի Բանասիրական բաժինը, ապա շարունակած է իր ուսումը՝ հետեւելով ՀՍՍՀ ԳԱ Մանուկ Աբեղեանի անուան Գրականութեան Հիմնարկի ասպիրանտուրայի բանին։ 1953-ին՝ պաշտպանելով «Խաչատուր Աբովեանի Վէրք Հայաստանի վէպի ստեղծագործական պատմութիւնը» թեզը, արժանացած է բանասիրական գիտութիւններու թեկնածուի աստիճանին։ Իսկ 1968-ին՝ պաշտպանելով «Խաչատուր Աբովեան․ կեանքը, գործը եւ ժամանակը (1809-1836)» նիւթը, արժանացած է բանասիրական գիտութիւններու դոկտորի աստիճանին։

1954-1975 Յակոբեան գործած է ՀՍՍՀ ԳԱ Մանուկ Աբեղեանի անուան Գրականութեան հիմնարկին մէջ իբրեւ աւագ գիտաշխատող, եւ 1976-89-ին գլխաւորած է նոյն հիմնարկի բնագրագիտութեան բաժինը։ 1969-1987 շրջանին խմբագրի տեղակալն էր Լրաբեր հասարակական գիտութիւնների ամսագրին մէջ։ Փետրուար 1996 - Յունիս 1999 շրջանին ան անդամ էր Էջմիածնի Գերագոյն Հոգեւոր Խորհուրդին։

Պիոն Յակոբեանի գիտական ուսումնասիրութիւններու ծիրը կը դառնայ Խաչատուր Աբովեանի շուրջ, ուրկէ եւ կը ծաւալի դէպի ԺԹ․ դարու՝ հայ նոր գրականութեան եւ մշակոյթի պատմութեան ու տեսութեան հարցեր, ինչպէս եւ հայ-ռուսական եւ հայ-էստոնական գրական յարաբերութիւններ։

Մեծ է Յակոբեանի նպաստը հայ աղբիւրագիտութեան․ ան երկար պրպտումներու եւ որոնումներու շնորհիւ յայտնաբերած է ու հրապարակած հայ գրականութեան եւ հայագիտութեան պատմութեան վերաբերող բազմաթիւ արժէքաւոր սկզբնաղբիւրներ ու փաստաթուղթեր։

Իբրեւ բնագրագէտ, հրատարակութեան պատրաստած է Խաչատուր Աբովեանի երկերու լիակատար ժողովածուի Է․, Ը․ եւ Ժ․ հատորները (1956, 1968, 1961)։ Ան խմբագրած է Ակսել Բակունցի ակադեմական քառահատորի առաջին հատորը (1976), Ռաֆֆիի Երկերի ժողովածուի 12 հատորեակի առաջին եւ եօթերորդ հատորները (1983, 1986), Միքայէլ Նալբանդեանի ակադեմական վեցհատորեակի առաջին եւ վեցերորդ հատորները (1979, 1997): 1987-ին լրացուցած ու հրատարակութեան է պատրաստած Երուանդ Պահազիզի Աշտարակի պատմութիւնը։ Իր անդուլ որոնումներուն արդիւնքն են նաեւ Գալուստ Տէր Մկրտչեանի Հայագիտական հետազօտութիւններու Ա․ եւ Բ․ հատորները, որոնք յաջորդաբար լոյս տեսան 1979-ին եւ 1998-ին:

Պիոն Յակոբեանի գրչին կը պատկանի նաեւ․- Խաչատուր Աբովեանի «Վէրք Հայաստանի» վէպի ստեղծագործական պատմութիւնը (1955), Խաչատուր Աբովեան (կեանքի եւ ստեղծագործութեան համառօտ ակնարկ) (1955), Խաչատուր Աբովեան (1809-1848) (1961), Խաչատուր Աբովեան․ կեանքը, գործը եւ ժամանակը (1809-1836) (1967), Խաչատուր Աբովեանի տուն-թանգարանը (1968, 1976), Արեւելեան Հայաստանի՝ Ռուսաստանին միանալու արձագանգները հայ գրականութեան մէջ (1978), Գրականութիւնը եւ ժամանակը (1980), Վերելք․ վաւերական պատմութիւն առաջին անգամ Արարատ բարձրանալու մասին (1982), Խաչատուր Աբովեան․ արուեստի եւ գրականութեան հարցեր ռուսերէն հատորը (1987), Գալուստ Տէր Մկրտչեան, «Հայ կաթոլիկութիւնը պատմաքննական լոյսի տակ» ուսումնասիրութիւնը (1993․ նոյնը անգլերէն լոյս տեսած է Նիւ Եորք՝ 1994-ին), եւ Խաչատուր Աբովեանի կենսագրութեան առեղծուածները (1997)։ Այս վերջին գիրքին պիտի յաջորրդէին Խաչատուր Աբովեան, կեանքը, գործը, ժամանակը, 1837-1843 հատորը եւ Աբովեանի կեանքին ու գործունէութեան նուիրուած բազմահատոր տարեգրութիւնը, որոնք սակայն լոյսին չեկան իր մահուան պատճառով։

Աղբիւրներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]