Չարլզ Տիքընզ

Չարլզ Տիքընզ
անգլերէն՝ Charles Dickens
Dickens Gurney head.jpg
Ծննդեան անուն անգլերէն՝ Charles John Huffam Dickens
Նաեւ յայտնի է իբրեւ Boz
Ծնած է 7 Փետրուար 1812(1812-02-07)[1][2][3]
Ծննդավայր Landport, City of Portsmouth, Հեմփշիր, Միացեալ Թագաւորութիւն[3][1]
Պորտսմութ, Հեմփշիր, Միացեալ Թագաւորութիւն[4]
Մահացած է 9 Յունիս 1870(1870-06-09)[5][3][1] (58 տարեկանին)
Մահուան վայր Գեդս Հիլ Պլեյս, Higham, Gravesham, Քենթ, Քենթ, Անգլիա, Մեծն Բրիտանիոյ եւ Իրլանտայի Միացեալ Թագաւորութիւն[2][3][6]
Higham, Gravesham, Քենթ, Քենթ, Անգլիա, Մեծն Բրիտանիոյ եւ Իրլանտայի Միացեալ Թագաւորութիւն[4]
Քաղաքացիութիւն Flag of the United Kingdom.svg Մեծն Բրիտանիոյ եւ Իրլանտայի Միացեալ Թագաւորութիւն
Մայրենի լեզու բրիտանական անգլերեն?
Կրօնք անգլիականութիւն
Երկեր/Գլխաւոր գործ Պիկվիկյան ակումբի հետմահու հուշերը?, Օլիվըր Թուիստ, Սուրբծննդյան երգ?, Դավիթ Կոպպերֆիլդ?, Սառը տունը?, Դժվար ժամանակներ?, Փոքրիկ Դորիթ?, Պատմություն երկու քաղաքների մասին?, Մեծ հույսեր?, Barnaby Rudge?, Մեր ընդհանուր ընկերը?, Nicholas Nickleby?, The Old Curiosity Shop?, Դոմբի և որդի?, Martin Chuzzlewit? եւ The Mystery of Edwin Drood?
Տեսակ վէպ, պատմուածք, նորավէպ եւ նոնֆիքշն?
Մասնագիտութիւն գրագէտ, վիպասան, լրագրող, սոցիալական քննադատ, թատերագիր, հեղինակ, մանկագիր, խմբագիր
Ամուսին Քեթրին Դիքենս?[7]
Ծնողներ հայր՝ John Dickens?[8][7], մայր՝ Elizabeth Dickens?[7]
Երեխաներ Չարլզ Դիքենս?[7], Մերի Դիքենս?[7], Կեյտ Պերուգինի?[7], Ուոլտեր Լենդոր Դիքենս?[7], Ֆրենսիս Դիքենս?[7], Ալֆրեդ Դորսի Թեննիսոն Դիքենս?[7], Սիդնի Սմիթ Հոլդիմանդ Դիքենս?[7][9], Հենրի Ֆիլդինգ Դիքենս?[7], Դորա Էննի Դիքենս?[7] եւ Էդվարդ Դիքենս?[7]
Ստորագրութիւն
Charles Dickens Signature.svg

Չարլզ Տիքընզ (անգլերէն՝ Charles Dickens,7 Փետրուար 1812(1812-02-07)[1][2][3], Landport, City of Portsmouth, Հեմփշիր, Միացեալ Թագաւորութիւն[3][1]
Պորտսմութ, Հեմփշիր, Միացեալ Թագաւորութիւն[4] - 9 Յունիս 1870(1870-06-09)[5][3][1], Գեդս Հիլ Պլեյս, Higham, Gravesham, Քենթ, Քենթ, Անգլիա, Մեծն Բրիտանիոյ եւ Իրլանտայի Միացեալ Թագաւորութիւն[2][3][6]
Higham, Gravesham, Քենթ, Քենթ, Անգլիա, Մեծն Բրիտանիոյ եւ Իրլանտայի Միացեալ Թագաւորութիւն[4]), անգլիացի նշանաւոր գրող, վիպասան: 19-րդ դարու մեծ արձակագիրներէն մին։

Կենսագրական գիծեր[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Տիքընզ ծնած է Փորթսմուտի մէջ։ Ան Ճոն Տիքընզի եւ Էլիզապէթ Տիքընզի 8 զաւակներէն երկրորդն է։ Ընտանիքը 1815-ին տեղափոխուած է Լոնտոն, իսկ 1817-ին՝ Չեթհըմ։ Այստեղ Չարլզ ուսում առած է Պափթիստ Փասթէօր Ուիլիան Ժիլիայի դպրոցին մէջ։ Մայրաքաղաքի կեանքը զգալի ծախսեր կը պահանջէր, իսկ ընտանիքը բաւարար միջոցներ չունէր, հայրը 1824-ին իր պարտքերու պատճառով բանտ ինկաւ։

Չարլզի մեծ քոյրը շարունակած է ուսում առնել Թագաւորական երաժշտական ակադեմիոյ մէջ մինչեւ 1827-ը։ Այդ ժամանակ Չարլզ աշխատած է գործարանի մը մէջ։

Տիքընզի մեծ մօր մահէն քանի մը ամիս վերջ, ստացած ժառանգութեան շնորհիւ, Ճոն Տիքընզ ազատ արձակուած է բանտէն։

1827-ին աշխատանքի ընդունուած է «Էլլիս եւ Պլեքմոր» փաստաբանական գրասենեակ։ Հոն աշխատած է մինչեւ 1828-ը։ Մինչ այդ, սղագրութիւն սորվելով սկսած է աշխատիլ իբրեւ ազատ լրագրող իր հեռաւոր ազգական Թոմաս Շարլթոնի հետ։

1830-ին «Morning Chronicle» թերթի հրաւէրով հոն աշխատանքի սկսած է: 1837-ին ամուսնացած է Քեթրին Հոկարթի հետ։

Գրական գործունէութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

1838-ին լոյս տեսած է «Օլիվըր Թուիստ» վէպը, որու ընթերցողները կը տեղափոխէ Լոնտոնի մէջ ապրող թշուառներու աշխարհը։ Փոքրիկ Օլիվըրի հետ ընթերցողը կը տխրի ու տառապի անոր կրած տանջանքներուն համար։

19 Դեկտեմբեր 1843-ին լոյս տեսած է «Քրիսմըս Քարոլ»ը, որ ան այս գիրքը նկարագրած է իբրեւ «փոքրիկ Սուրբ Ծննդեան գիրք»։ Մէկ շաբթուան ընթացքին վաճառուած է վեց հազար օրինակ: Գիրքը կը պատմէ, թէ յամառ, ագահ եւ տհաճ ծերուկ մը (Էպինէյզըր Սքրուչ) ինչպէս փոխուած է մէկ գիշերուան մէջ: Երեք հոգի կը տեսնէ Ծննդեան տօնի երազին մէջ. անոնք անցեալի, ներկայի եւ ապագայի հոգիներն են: Իրենց հետ կարճ ճանապարհորդութիւններ կ՚ընէ (մէկ առ մէկ)։ Վերջապէս ան կը դառնայ լաւ եւ օգտակար անձնաւորութիւն մը:

Իսկ «Տէյվիտ Քափփըրֆիլտ» վէպը լոյս տեսած է 1850-ին։ Գիրքը ինքնակենսագրական տարրեր ունի, կեանքի պատմութիւն մըն է, ուր գլխաւոր հերոսը կը պայքարի անարդարութեան եւ անիրաւութեան դէմ։ Մարդիկ այսօր ալ սիրով կ՚ընթերցեն պատմութիւնները Տիքընզի հերոսներու, որոնք կ՚անցնին ծանր ու դժուար փորձութիւններու մէջէն՝ յանուն արդար կեանքի եւ արժանապատուութեան։

Չարլզ Տիքընզ գրած է նաեւ «Պարոն Փիքուիքի յուշերը» (1837),  «Նիքոլաս Նիքելպի» (1839), «Հնավաճառի խանութ» (1841), «Տոմպի եւ որդին» (1848), «Տխրութեան տունը» (1853), «Երկու քաղաքի պատմութիւն» (1859), «Էտուին Տրուտի գաղտնիքը» (1870) եւ այլն։ 

Անոր շարք մը գործերու հիման վրայ նկարահանուած են գեղարուեստական շարժանկարներ. «Օլիվըր Թուիստ» 1969 թուականին, արժանացած է Օսքար մրցանակի։

Տիքընզի ստեղծագործութիւնները առաջին անգամ հայերէնի թարգմանուեցան 1882 թուականին։

Չարլզ Տիքընզ իր համբաւի գագաթնակէտին 9 Յունիս 1870 թուականին, մահացած է Լոնտոնի մէջ: Գերեզմանը կը գտնուի Լոնտոնի Ուեսթմինսթըր եկեղեցիին մէջ[10][11]։

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 T. SE Dickens, Charles John Huffam // Encyclopædia Britannica: a dictionary of arts, sciences, literature and general information / H. Chisholm — 11 — New York, Cambridge, England: University Press, 1911. — Vol. 8.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Сильман Т. И. Диккенс // Краткая литературная энциклопедияМ.: Советская энциклопедия, 1962. — Т. 2.
  3. 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 Dickens, Charles // The American Cyclopædia — 1879.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 (unspecified title) — 1808.
  5. 5,0 5,1 5,2 Dickens, Charles // Encyclopædia Britannica: dictionary of arts, sciences, and general literature — 9 — 1875. — հատոր 7.
  6. 6,0 6,1 6,2 Dickens, Charles // The New Student's Reference Work for teachers, students and families / C. Beach, F. M. McMurryChicago: 1914.
  7. 7,00 7,01 7,02 7,03 7,04 7,05 7,06 7,07 7,08 7,09 7,10 7,11 7,12 7,13 7,14 7,15 Kindred Britain
  8. 8,0 8,1 http://d-nb.info/gnd/118525239
  9. Oxford Dictionary of National Biography / C. MatthewOxford: OUP, 2004.
  10. «Աշխարհը եւ Մենք՝ Մեր Բազում Հոգերով-Ցաւերով»։ www.normarmara.com։ արտագրուած է՝ 2022-03-01 
  11. «ՉԱՐԼԶ ՏԻՔԸՆՍԻ ՅԻՇԱՏԱԿԻՆ»։ www.jamanak.com։ արտագրուած է՝ 2022-03-01