Մշոյ Ճառընտիր

Jump to navigation Jump to search
«Մշոյ Ճառընտիր» կամ «Տօնական»
Matenadaran - biggest and smallest.jpg
Հայերէն ամենամեծ մագաղաթեայ ձեռագիրը
Հեղինակ Վարդան Կարնեցի
Պատկերազարդող Ստեփանոս, որուն օգնած է նաեւ գրիչը
Երկիր Երզնկայի Աւագ վանք
Լեզու հայերէն
Հրատարակուած 1200 - 1202
Էջ 601, սկզբնական շրջանին ունեցած է 660 թերթ


«Մշոյ Ճառընտիր» կամ «Տօնական», հայերէն ամենամեծ մագաղաթեայ ձեռագիրը:

Նկարագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

«Մշոյ Ճառընտիր»ը կամ «Տօնական»ը, հայերէն ամենամեծ մագաղաթեայ ձեռագիրն է:Գրուած եւ նկարազարդուած է 1200 - 1202-ին, Երզնկայի Աւագ վանքին մէջ, Բաբերդի տանտէր Աստուածատուրի պատուէրով։ Գրիչը Վարդան Կարնեցին է, իսկ ծաղկողը՝ Ստեփանոս, որուն օգնած է նաեւ գրիչը։ Ձեռագիրը այժմ ունի 601 մագաղաթեայ թերթ (55, 3X70, 5 սմ.), իւրաքանչիւրը պատրաստուած է երինջի կամ արջառի կաշիէ։ Ձեռագիրը բաժնուած է երկու մասի, կազմ չունի, քաշը 28 քկ. է։

Ձեռագիրը ճոխ զարդարուած է լուսանցքային զարդերով, գլխազարդերով եւ զարդագրերով։ Վառ եւ ինքնատիպ են գլխազարդերը, որոնք կը յիշեցնեն շքեղ գորգեր՝ երկրաչափական, բուսական եւ կենդանական զարդանախշերով: Լուսանցքային զարդերը կը զարդարեն ամէն մէկ միաւորի սկիզբ։

Բովանդակութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ձեռագիրը ճառերու, վարքերու, վկայաբանութիւններու, պատմական քաղուածքներու եւ ներբողներու ժողովածու է, որոնք դասաւորուած են տարուան տօներուն համաձայն, որմէ եկած է ժողովածուի «Տօնական» անունը։ Պահպանուած են տէրունական երկու նկարներ, մէկ էջին մէջ «Ծնունդը» իրեն կցուած նկարներով եւ այլ թերթի մէկ երրորդին մէջ՝ «Մուտքը»։

Սկզբնական տեսք[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ձեռագիրը սկզբնական շրջանին ունեցած է 660 թերթ: 17 թերթ պահուած է Վենետիկի մէջ, 1 թերթ՝ Վիեննայի մէջ, իսկ 1977 թուականին Երեւանի Մեսրոպ Մաշտոցի անուան Մատենադարանը Մոսկուայի Լենինի անուան գրադարանէն ստացած է 2 թերթ, որոնք անջատուած էին 1918-ին։

«Մշոյ Ճառընտիր»-ի առեւանգում[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

1203 թուականին մոնկոլ-թաթարական յարձակումներու ժամանակ Աստուածատոուրը կը սպաննուի եւ իր ունեցուածքը կը բռնագրաւուի: Բաբերդ քաղաքի աւերման ժամանակ ձեռագիրը տակաւին աւարտած չէր, կազմ ու յիշատակարան չունէր: Խլաթ քաղաքի դատաւորը պատճառաբանելով, թէ թուրք դատաւորը իրենց պարտք ունի, կը վերցնէ Աւետարանը: 1206 թուականին Մուշ քաղաքի Սուրբ Առաքելոց վանքի հոգեւորականը եւ տեղի բնակչութիւնը կ'իմանան, որ թուրք դատաւորը վաճառքի հանած է Աւետարանը, մէկ տարի բանակցութիւններէ ետք կը յաջողին չորս հազար արծաթէ դրամի փոխարէն Աւետարանը ձեռք բերել եւ կը տեղափոխեն զայն Մշոյ Առաքելոց վանք: Հայոց Ցեղասպանութեան տարիներուն, ձեռագիրը կրկին կը փրկուի ոչնչացումէ: Երկու հայ կիներ գաղթի ճամբուն վրայ կը գտնեն ձեռագիրը եւ կը վերցնեն իրենց հետ: Անոնք ձեռագիրը երկու մասի կը բաժնեն, որպէսզի եթէ մէկը մահանայ, գոնէ միւսը կարողանայ փրկել մատեանը: Երկու կիներն ալ կ'ուղղուին դէպի Արեւելեան Հայաստան: Կիներէն մէկը կը հասնի Էջմիածին եւ ձեռագիրը կը յանձնէ, իսկ միւս կինը կը մահանայ, սակայն մինչ այդ ան ձեռագիրի մէկ մասը կը թաղէ Էրզրումի վանքի բակին մէջ: 1920 թուականին ռուսական բանակի սպայ մը կը գտնէ ձեռագիրը եւ կը տեղափոխէ զայն Թիֆլիս, յանձնելով «Հայկական Ազգագրական ընկերութեան» թանգարանին, ուրկէ կը տեղափոխուի Երեւանի Մեսրոպ Մաշտոցի անուան Մատենադարան[1]:

Մատեանին քանդակը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Դաւիթ Երեւանցին «Մշոյ ճառընտիր» մատեանը խորհրդանշող քանդակ մը նուիրած է Հայաստանին` հայ գրատպութեան 500-ամեակին եւ Երեւանը գիրքի համաշխարհային մայրաքաղաք հռչակուելուն առիթով[2]:

Ծանօթագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. LLC Helix Consulting։ ««Վերապրած մշակոյթ». «Մշոյ ճառընտիր»-ի անցած ճանապարհը»։ www.panorama.am (Անգլերէն)։ արտագրուած է՝ 2020-06-22 
  2. «Դպրոցական Վերամուտը Տարբեր Երկիրներու Մէջ»։ Aztag Daily - Ազդակ Օրաթերթ (Armenian Daily Newspaper based in Lebanon) (en-US)։ 2017-09-07։ արտագրուած է՝ 2020-06-22