Եկեղեցւոյ Հայրեր

Jump to navigation Jump to search

Եկեղեցւոյ հայրեր, առաքինազարդ կեանքով ու վարքով հռչակուած անձնաւորութիւններ, որոնք եկեղեցւոյ կողմէն դասուած են սուրբերու կարգը եւ ճանաչուած իբրեւ հաւատի հիմնական սկզբունքներու ճշմարիտ եւ ուղղափառ երաշխաւորներ, Սուրբ Գիրքի հեղինակաւոր մեկնիչներ ու աւանդապահներ, եկեղեցւոյ ծառայութեան նուիրուած եւ եկեղեցական նուիրապետութեան պատասխանատու դէմքեր։ Արդի իմաստով եկեղեցական հայր հասկացութիւնը առաջին անգամ օգտագործուած է Վիկենտիոս Լիրինացին (5-րդ դար)։ Ան Եկեղեցական հայրերուն տարբերակած է եկեղեցական գրողներէն եւ եկեղեցական գրող կոչուած է քրիստոնէական այն մատենագիրներուն, որոնք չունին կեանքի սրբութիւն եւ ուղղափառ վարդապետութիւն։ Հայրաբանութեան համար Եկեղեցական հայրերը եկեղեցական գրողներ են, որոնց ձգած գրական ժառանգութիւնը կը կազմէ հայրաբանական գրականութիւնը։

Չափանիշներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Կաթոլիկ եկեղեցւոյ մէջ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Կաթոլիկ աստուածաբանները Եկեղեցական հայրեր կը կոչուին միայն այն հայրապետներուն, որոնք իրենց կեանքի եւ գործունեութեան մեջ միացած են չորս անհրաժեշտ

  1. Ուղղափառ դաւանանք,
  2. Կեանքի սրբութիւն,
  3. Ճանաչում եկեղեցոյ կողմէն,
  4. Հնութիւն (վաղեմութիւն)։


Օրթոդոքս եկեղեցւոյ մէջ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Յիսուս Քրիստոս, VI դարու սրբապատկեր Սուրբ Կատերինէի վանք, Սինայ Լերան ստորոտը

Օրթոդոքս հայրաբանները, որոշ վերապահումներով ընդունելով 1-3 կէտերը, կը մերժեն 4-րդ կէտի անհրաժեշտութիւնը այն հիմնական փաստարկով, թե եկեղեցին ապրած է եւ կ՝ ապրի հայրերով, եւ որ Եկեղեցական հայրեր գոյութիւն ունեցած են բոլոր ժամանակներուն եւ պիտի ծնին ապագային ալ այնքան ժամանակ, որքան Սուրբ Հոգին շարունակի հովնաւորած է Քրիստոսի երկրային եկեղեցիին։

Եկեղեցւոյ հայրեր[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Երուսաղէմ

Ժամանակի ընթացքին քրիստոնէական եկեղեցին եկեղեցւոյ նշանաւոր հայրերէն կազմած է փոքր խումբ մը՝ Եկեղեցւոյ մեծ հայրեր, Եկեղեցւոյ վարդապետներ անուանումներով։ Արեւելքի չորս մեծ հայրերն են Աթանաս Ալեքսանդրացին, Բարսեղ Կեսարացին, Հովհան Ոսկեբերանը եւ Կիւրեղ Ալեքսանդրացին։ Արեւմտեան եկեղեցին եւս կը ճանչնայ համաքրիստոնեական նշանակություն ունեցող Արեւելքի այս չորս մեծ հայրապետներուն։ 800-ական թուականներուն Հովհաննես Վանականը Ամբրոսիոսին, Օգոստինոսին, Հերոնիմոսին եւ Գրիգոր Մեծին համարած է աշխարհի եւ կրօնական գիտութիւններու մեծագոյն իմաստուններ իբրեւ դրախտի չորս մեծ գետերը։ 11-րդ դարէն սկսած Արեւմուտքի մէջ այս չորսը կը կոչուին Եկեղեցւոյ վարդապետներ, իսկ Բոնիփատիոս VIII պապը 1296-ին անոնց դասակարգած է առաքյալներէն անմիջապէս յետոյ եւ կոչած Եկեղեցւոյ նշանաւոր վարդապետներ։

Երուսաղէմ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Հետագային պապական յատուկ որոշումներով եւ հռչակումներով Հռոմի եկեղեցւոյ վարդապետներու կարգին դասուած են նաեւ Թովմա Աքվինացին, Բոնավենտուրասը, Ֆրանցիսկոս Սալեցին եւ ուրիշներ, իսկ արեւելեան հայրերէն, բացի Արեւելքի չորս մեծ հայրերէն, նաեւ Եփրեմ Ասորին, Կիւրեղ Երուսաղեմացին, Գրիգոր Նազիանզացին եւ Հովհան Դամասկացին։ Հայ եկեղեցին ունի Եեղեցական հայրերու եւ եկեղեցւոյ վարդապետներու ցանկ մը ՛՛երկոտասան վարդապետք՛՛ անուանբ, որ արեւելեան եւ արեւմտեան քրիստոնէական մտածողութիւններու համադրութիւն է։ Անկէ ընդգրկուած են Ընդհանրական եկեղեցւոյ հինգ տիեզերական աթոռներու՝ Ալեքսանդրիայի, Անտիոքի, Երուսաղեմի, Կոստանդնուպոլսոյ եւ Հռոմի, ինչպէս նաեւ Աթենքի, Կեսարիայի, Կիպրոսի մեծահռչակ հայրապետները։ Հայ եկեղեցւոյ կողմէն ընդունուած այդ հայրերն են Ռեթեոս Աթենացին (1-ին դար, Աթենքի հայրապետ),Սեղբեստրոսը (3-րդ դար, Հռոմի հայրապետ), Աթանաս Ալեքսանդրացին, Կիւրեղ Երուսաղեմացին, Եփրեմ Ասորին, Բարսեղ Կեսարացին, Գրիգոր Նիւսացին, Գրիգոր Նազիանզացին, Եպիփան Կիպրացին, Յովհան Ոսկեբերանը եւ Կիւրեղ Ալեքսանդրացին (Հայ եկեղեցին անոնց յիշատակը կը նշէ հոկտեմբերի վերջին շաբաթ օրը)։

Մեսրոպ Մաշտոց[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Մեսրոպ Մաշտոց

Հայկական շարք մը ձեռագրերուն մէջ (Մատենադարան, ձեռ. դդ 605, 625 եւն) Աթանաս Ալեքսանդրացին, Կիւրեղ Երուսաղեմացին, Բարսեղ Կեսարացին եւ Գրիգոր Նազիանզացին (Աստվածաբան) անուանուած են «գլուխ երկոտասան վարդապետաց» կամ «գերագոյնք» վարդապետներ։ Համաքրիստ. հայրերու այս ցանկին հայոց Տոնացոյցն աւելցուցած է նաեւ զուտ հայ վարդապետներու եւ հայրերու ցանկ մը՝ «թարգմանիչ վարդապետք» անուան ներքեւ, որոնք են Մեսրոպ Մաշտոցը, Եղիշէն, Մովսես Քերթողը, Դաւիթ Անհաղթը, Գրիգոր Նարեկացին, Ներսես Շնորհալին, Յովհանէս Գ. Օձնեցին, Յովհան Որոտնեցին եւ Գրիգոր Տաթեւացին։ Հայ եկեղեցւոյ Ձեռնադրութեան Մաշտոցին կայ օտար ու հայ՝ Եկեղեցւոյ վարդապետներու այլ ցանկ մը, որուն մեջ մտած են Տոնացոյցի 12 վարդապետները, ինչպէս նաեւ Գրիգոր Սքանչելագործը եւ Յակոբ Մծբնացին։ Մաշտոցի ցանկէն դուրս մնացած են Գրիգոր Նարեկացին եւ Ներսես Շնորհալին։ Թարգմանիչ վարդապետներէն կը յիշեն Սահակ Ա. Պարթեւն ու Մեսրոպ Մաշտոցը։ Ըստ Մաշտոցի, Հայ եկեղեցւոյ վարդապետներն են Գրիգոր Ա Լուսավորիչը, «որդիք եւ թոռունք Լուսավորչի», Յովհաննէս Գ Օձնեցին, Հովհան Որոտնեցին եւ Գրիգոր Տաթեւացին։ Համադրելով Տոնացոյցի եւ Ձեռնադրութեան Մաշտոցի տուեալները՝ կը կազմուի Հայ եկեղեցւոյ վարդապետներու ու հայրերու ցանկ մը՝ Գրիգոր Ա. Լուսավորիչ, «որդիք եւ թոռունք Լուսավորչի», Սահակ Ա. Պարթեւ, Մեսրոպ Մաշտոց, Եղիշէ, Մովսես Քերթող, Դաւիթ Անհաղթ, Յովհաննէս Գ. Օձնեցի, Գրիգոր Նարեկացի, Ներսէս Շնորհալի, Հովհան Որոտնեցի եւ Գրիգոր Տաթեւացի։ Թովմա Մեծոփեցին վարդապետներու թիւին մէջ կը յիշէ նաեւ Ստեփանոս Սիւնեցուն, որ, սակայն, չի մտներ Տոնացոյց։ Ընդհանրական եկեղեցւոյ «երկոտասան վարդապետներէն»եւ եկեղեցական հայրերէն բացի Հայ եկեղեցին սրբերու կարգն դասուած է նաեւ Առաքելական հայրեր ընդհանուր անունով յայտնի, I–II դդ. երեք հայրապետներուն՝ Կղեմես Հռոմեացուն կամ Հռոմայեցուն (յիշատակը կը նշուի Հիսնակաց առաջին կիրակիին յաջորդող հինգշաբթի օրը), Իգնատիոս Անտիոքացուն (յիշատակը՝ Հիսնակաց չորրորդ կիրակիին հաջորդող երկուշաբթի օրը) եւ Պողիկարպոս Զմիւռնացուն (յիշատակը՝ Հիսնակաց երրորդ կիրակիին հաջորդող երեքշաբթի օրը)։ Միւս եկեղեցիներու համար Առաքելական հայր կը համարուին նաեւ Բառնաբասը, Հերմասը եւ Պապիասը (երեքն էլ՝ II դ.)։

Այս յօդուածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցուած է «Հայաստան» հանրագիտարանէն, որի նիւթերը թողարկուած են` Քրիեյթիւ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թոյլատրագրի ներքոյ։  CC-BY-SA-icon-80x15.png