Ֆրետերիք Ֆէյտի

Jump to navigation Jump to search
Ֆրետերիք Ֆէյտի
ֆր.՝ Frédéric-Armand Feydit
267x400px
Ծնած է 15 Ապրիլ 1908
Ծննդավայր Փարիզ
Վախճանած է 11 Մայիս, 1991
Քաղաքացիութիւն Կաղապար:Դրոշավորում/Ֆրանսիա Ֆրանսա
Մասնագիտութիւն հայագէտ

Ֆրետերիք Արման Ֆէյտի (15 Ապրիլ 1908, Փարիզ - 11 Մայիս, 1991), ֆրանսահայ հայագէտ, լեզուաբանական գիտութեան գագաթին հասած հեղինակութիւն, բանասիրական գիտութիւններու դոկտոր (1973), դեսպան հայ մշակոյթին։

Կենսագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Պատանեկութեան օրերուն Ֆէյտի վայելած էր պարկեշտ հայ ընտանիքի մը դրացնութինը, որոնց հեռացումէն ետք տան մէջ մոռցուած երկու գիրքերը հետաքրքութիւն կ'առաջացնեն Ֆէյտիի մօտ։ Գիրքերէն մէկն է՝ Յ. Գազանճեանի «Քերականութեան առաջին ընթացք»-ը, միւսը՝ Եղիա Տէմիրճիպաշեանի «Ֆրանսերէն-հայերէն» փոքր բառարան մը։ Պատանի Ֆէյտէ այդ բառգիրքին շնորհիւ յաջողեցաւ կարդալ հայերէն լեզուն եւ Յ. Գազանճեանի քերականութիւնը։ Իր հայագիտական կոչումին սկզբնական եւ մեծագոյն ուսուցչապետը եղած է Կրանսէյն Տ'Օդրիւ( Gransaignesd ’Hauterives): Ֆրետերիք Ֆէյտի հետեւած է Արեւելեան Լեզուներու վարժարանի դասընթացքներուն։ Աշակերտած է հայագէտ Ֆրետերիք Մաքլէրին։ Նոյն ատեն արձանագրուած է Institut Catholique, ուր կը դասախօսէր հայր Մարիէս։ Միանգամ այն հետեւեցաւ École des Hautes Études-ի մեծահանբաւ հայագէտ Մէյէի դասախօսութիւններուն։

Արեւելեան լեզուներու վարժարանը հիմնադրուած էր 1798-ին, ֆրանսական յեղափոխութեան Directoire-ին կողմէ։ Նոյն տարին Նափոլէոն Պոնափարթի անձնական պահանջքին վրայ հայերէն լեզուի ամբպիոն մըն ալ բացուեցաւ վարժարանին յարակից։ 1937-ին Ֆէյտէ Ս. Ղազարի կաճառի անդամ ընդունուած է։

Ֆէյտի հայերէն լեզուի ամպիոնի ութերորդ վարիչը եղաւ եւ 28 տարի անընդհատ վարեց նոյն պաշտօնը (1949-1977):

Հայերէն լեզուով առաջին հրապարակային դասախօսութիւնները տուաւ Փարիզի մէջ, 1937-ին Հեթում պատմիչի մասին։ 1941-ին աւարտած է Սորպոն համալսարանը, որմէ ետք մտաւ գիտական հետազօտութիւններու կեդրոն, ուր մինչեւ 1949 նուիրուեցաւ հայ գրականութեան եւ հայոց պատմութեան մարզերէն ներէս գիտախուզական աշխատանքներուն։ 1949-ին ստանձնած է Արեւելեան լեզուներու վարժարանի եւ Սորպոնի համալսարանի հայկական վարչութիւնը, զոր պահեց մինչեւ 1977:

Իր աշակերտներէն են Շարլ Տէվսէթ, Նինա Կարսոյեան, հայր. Հ. Քոլվենպախ եւ Ժան Փիէր Մահէ: Վերջինս զինք փոխարինեց որպէս վարիչ հայագիտական ամպիոնին եւ որպէս խմբագիր Revue des Études Arméniennes-ի։ Արժանացած է ֆրանսական պետութեան Docteur en Lettres et Sciences Humaines տիտղոսին։ Մասնակցած է Հայաստանի մէջ բազմաթիւ հայագիտական համագումարներու կամ սեմինարներու։

Գործեր եւ ուսումնասիրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Առաջին գործը եղած է «Հայոց Լեզուի Քերականութիւն Արեւմտեան Աշխարհաբարի»(1935):
  • Հրատարակած է «Հայոց Լեզուի Ձեռնարկ Արդի Արեւմտահայերէնի» (1948), որ վերատեսութեամբ, որ վերատեսութեամբ վերահրատարակուած է 1969-ին։
  • 1957-ին հիմնաւորուած գրական վերլուծութեան ենթարկած է «Հայ ժողովրդական բանահիւսութիւնը»:
  • Պատմագիտական ուսումնասիրութիւն նուիրած է Փաւստոս Բիւզանդ «Հայոց Պատմութիւն» գիրքի առնչութեամբ։
  • 1961-ին Ե. Օտեանի «Ընկեր փանջունի, Առաքելութիւն ի ծապլվար» գիրքը թարգմանած է ֆրանսերէնի։
  • 1964-ին գրած է «Խոհեր Մեսրոպի Այբուբենի մասին», որ վերամշակուած է 1982-ին։
  • 1964-ին լոյս տեսած է իր David de sasoun Սասունցի դաւիթ համահաւաք բնագիրի թարգմանութիւնը, որ նոյն տարին UNESCO-ի«Դիւցազնավէպերու մրցանք»-ին մասնակցեցաւ ու ստացաւ պատուոյ ցանկին առաջին տեղը եւ արժանացաւ հրատարակութեան UNESCO-ի ծախսերով։
  • Ֆէյտէ ուսումնասիրութիւններ ունի Յակոբ Պարոնեանի, Երուանդ Օտեանի, Վարուժանի եւ Ա. Չոպանեանի նուիրուած։ Ունի նաեւ մեծ թիւով ուսումնասիրութիւններ հայկական բարբառներու մասին։
  • 1976-ին լոյս տեսաւ Ֆէյտիի «Դասական հայերէնի հոլովման համակարգը» գործը։
  • 1986-ին «Բուժժանքներ Քրիստոնեայ Հայաստանի» գործը։

Կաղապար:Վիքիքաղվածք

Աղբիւներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Այս յօդուածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցուած է Հայկական սովետական հանրագիտարանէն, որի նիւթերը թողարկուած են` Քրիեյթիւ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թոյլատրագրի ներքոյ։  CC-BY-SA-icon-80x15.png