Վրթանէս Փափազեան

Jump to navigation Jump to search
Վրթանէս Փափազեան
Vrtanes Papazian.jpg
Ծնած է 12 Ապրիլ 1866(1866-04-12)
Ծննդավայր Վան, Թուրքիա
Վախճանած է 26 Ապրիլ 1920(1920-04-26) (54 տարեկանում)
Մահուան վայր Երեւան, Հայաստանի Առաջին Հանրապետութիւն
Քաղաքացիութիւն Flag of the Ottoman Empire.svg Օսմանեան Կայսրութիւն
Ազգութիւն Հայ
Ուսումնավայր Ժնևի համալսարան
Մասնագիտութիւն պատմաբան, արձակագիր, թարգմանիչ, գրագէտ

Վրթանէս Փափազեան (12 Ապրիլ 1866(1866-04-12), Վան26 Ապրիլ 1920(1920-04-26), Երեւան, Հայաստանի Առաջին Հանրապետութիւն), հայ մտաւորական, գրող, հասարակական-քաղաքական-մշակութային գործիչ, գրաքննադատ, խմբագիր, գրականութեան պատմաբան, ուսուցիչ եւ թարգմանիչ։

Ծնած է Վան, քահանայի ընտանիքի մէջ։ Մանուկ տարիքէն տեղափոխուած Պարսկաստան՝ Թաւրիզ։ Վրթանէս նախնական ուսումը կը ստանայ Ագուլիսի եւ Թաւրիզի հայկական վարժարաններուն մէջ, ապա՝ կ'ընդունուի Էջմիածինի Գէորգեան ճեմարանը, որուն ընթացքը չ'աւարտեր սակայն, որովհետեւ 15 տարեկանին կը պարտաւորուի նետուելու կեանքի ասպարէզ եւ իր ճակտին քրտինքով վաստակելու իր ապրուստը։

Լեզուներ սորվելու ընդունակ եւ գրելու շնորհքով օժտուած պատանի Վրթանէսին համար կը սկսի անվերջ ուղեւորութիւններու եւ տեղափոխութիւններու կեանք մը։ Քանի մը տարի, 1885-էն՝ 1888, կը մնայ Պոլիս, ուր իր աշխատակցութիւները մամուլին՝ ուշադրութիւն կը գրաւեն։ Դարձեալ տեղափոխուելով՝ քանի մը տարի ուսուցչութիւն կ՛ընէ արեւմտ. Հայաստանի գաւառները Նախ կ'ուղղուի Պաքու, ապա՝ Մոսկուա, այնուհետեւ՝ Պոլիս եւ ի վերջոյ Ժընեւ, ուր 1891–էն 1895 կը հետեւի գրականութեան եւ հասարակական գիտութիւններու դասընթացքներու։ Աւարտելով՝ Կովկաս կը դառնայ, կ՛ըլլայ ուսուցիչ, այս անգամ տեղափոխուելով արեւել. Հայաստանի գաւառները։ Պարագայաբար կը զբաղի նաեւ թերթ խմբագրելով, բայց մանաւանդ կը գրէ՝ վէպ, պատմուածք, թատերակ, բանաստեղծութիւն (արձակ), պոէմներ, զրոյցներ, հեքիաթներ։ Առաւելաբար կ՛արծարծէ ընկերային հարցեր՝ անհաւասարութիւն եւ անարդարութիւն, երբեմն յաջողելով պարզ նկարագրութենէ անդին անցնիլ եւ յուզել ընթերցողը։

Պահ մը կրկին՝ Պոլիս է, ապա հարաւային Ռուսիա, միշտ՝ ուսուցիչ։ Պատերազմի տարիներուն կը դառնայ Կովկաս՝ Երեւան, եւ մի քանի տարի կը վարէ նախակրթարանի տեսուչի պաշտօն (էջմիածին

Հանրապետութեան շրջանին՝ զոհ կ՛երթայ համաճարակ հիւանդութեան։

Երկեր[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Խաթ-Սաբա, Թիֆլիս, 1890, 92 էջ:
  • Գինեգործի աղջիկը, Թիֆլիս, 1891, 88 էջ:
  • Պատկերներ թիւրքահայոց կեանքից, Մոսկուա, 1891, 328 էջ:
  • Տուրիստի յիշողութիւններ (պատմուածքներ, պատկերներ եւ այլն), Թիֆլիս, 1895, 88 էջ:
  • Անյագը, Թիֆլիս, 1897, 60 էջ:
  • Սանթօ, Թիֆլիս, 1898, 69 էջ:
  • Հայ բօշաներ, Թիֆլիս, 1899, 100 էջ:
  • Էմմա, Թիֆլիս, 1901, 284 էջ:
  • Պատմուածքներ, Թիֆլիս, 1901, 120 էջ:
  • Ասի, Թիֆլիս, 1903, 136 էջ:
  • Խենթը, Թիֆլիս, 1903, 56 էջ:
  • Ալէմգիր, Թիֆլիս, 1904, 92 էջ:
  • Մեռնողները բարեւում են ձեզ, ա. տ., 1904, 212 էջ:
  • Պատմուածքներ թիւրքահայերի կեանքից, Թիֆլիս, 1904, 378 էջ:
  • Ազէրֆեզա, Թիֆլիս, 1905, 136 էջ:
  • Ժայռ, Թիֆլիս, 1907, 56 էջ:
  • Հաջի բէգ (հայ յեղափոխական կեանքից), Կ. Պոլիս, 1909, 132 էջ:
  • Արտաշէս Երկրորդ, Բաքու, 1910, 52 էջ:
  • Հիդրա, Թիֆլիս, 1910, 116 էջ:
  • Պատմութիւն հայոց գրականութեան, Թիֆլիս, 1910, 817 էջ:
  • Սահակ եւ Մեսրոպ, Բաքու, 1910, 60 էջ:
  • Սանթօ (պատմուածքներ), Կ. Պոլիս, 1910, 112 էջ:
  • Վարդանանց պատերազմը, Բաքու, 1910, 100 էջ:
  • Զրոյցներ, Շուշի, 1911, 232 էջ:
  • Պատկերներ գիւղից, Թիֆլիս, 1913, 278 էջ:
  • Պատմութիւն հայ գրականութեան, Կ. Պոլիս, 1914, 176 էջ:
  • Անյագը, ա. տ. եւ թ., 60 էջ:
  • Պատմութիւն հայոց գրականութեան, ա. տ. եւ թ., 460 էջ:
  • Պատմութիւն հայոց գրականութեան, մաս - 1, Երեւան, ա. թ., 328 էջ:
  • Նմոյշներ ժողովրդական Հին եւ Միջնադարեան բանահիւսութիւններից, Կ. Պոլիս, 1931, 128 էջ:
  • Պատմութիւն հայոց գրականութեան, ա. տ., 1931, 128 էջ:
  • Պատմութիւն հայոց գրականութեան, Կ. Պոլիս, 1931, 460 էջ:
  • Ընտիր յերկեր, գիրք 1, ՅԵրեւան, 1939, 396 էջ:
  • Ընտիր յերկեր, գիրք 2, ՅԵրեւան, 1940, 400 էջ: