Ծծումբ

Jump to navigation Jump to search

Ծծումբ (լատ.՝ Sulfur մալակասի՝ Sulfur), քիմիական տարր է, որուն նշանն է S, կարգաթիւը՝ 16, հիւլէական զանգուածը՝ 32.066:

Պատմութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ծծումբը եւ անոր միացութիւնները մարդկութեանը յայտնի են տակաւին հնագոյն ժամանակներէն։ Անիկա կը յիշատակուի Աստուածաշունչին մէջ, Հոմերոսի բանաստեղծութիւններուն մէջ։ Ռազմական նպատակներու համար ծծումբէն կը պատրաստէին հրկիզող խառնուրդներ, զոր օրինակ՝ «յունական կրակը»: Մօտաւորապէս ԺԳ. դարուն Չինաստանին մէջ ծծումբը կիրառուած Է կրակ արձակելու նպատակներով։ Մարդիկ կը կարծէին, թէ այրող ծծումբէն յառաջացած կապոյտ բոցն ու սուր հոտը կը հեռացնեն չարքերը։ Ծծումբը եւ անոր միացութիւններն օգտագործած են մաշկային հիւանդութիւններ (զոր օրինակ՝ քոսը) բուժելու, ինչպէս նաեւ այգեգործական նպատակներով։ Արաբ ալքիմիկոսները կը կարծէին, թէ բոլոր մետաղները կազմուած են ծծումբի եւ սնդիկի խառնուրդէն։ Ծծումբը, որպէս քիմիական տարր, առաջինը բացայայտած Է ֆրանսացի քիմիագէտ Անթուան Լորան Լավուազիէն (ֆրանսերէն՝ Antoine Laurenr Lavoisier, 1743-94) 18րդ դարու վերջին։

Ծծումբի Բնագիտական Յատկութիւնները[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ծծումբը բնութեան մէջ
Իտալիոյ հրաբուխներէն Ֆումարոլին Վոլքանոյի մօտ գտնուած ծծումբ
Լազուարդ բիւրեղի կապոյտը խառնուած է ծծումբով

Ծծումբը դեղին գոյնի բիւրեղային նիւթ է։ Ան դիւրութեամբ կը հալի 100°C-էն փոքր ինչ բարձր ջերմաստիճաններուն։ Ծծումբը ուժեղ տաքցնելու ատեն կը յառաջանան մուգ շագանակագոյն շոգիներ։ Արագ սառեցնելու պարագային ծծումբի շոգիներն անմիջապէս, առանց հեղուկնալու կը փոխարկուին նրբագոյն փխրուն փոշիի, որ կը կոչուի ծծմբածաղիկ։

Երկրակեղեւին ծծումբի պարունակութիւնը 0,05% է: Կը հանդիպինք ինչպէս ազատ (բնածին ծծումբ), այնպէս ալ միացութիւններու՝ գերազանցապէս սուլֆիտներու, զոր օրինակ՝ ZnS, PbS, Cu2S, FeS2, եւ սուլֆաթներու, զոր օրինակ՝ CaSO4.2H2O, Na2SO4.10H2O ձեւով։

Քիմիական Յատկութիւնները[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Պարբերական համակարգի 6-րդ խումբի գլխաւոր ենթախումբին մէջ է։ Իսկ ջրածնի եւ թթուածինի միացութիւններուն մէջ բաղկացած է տարբեր իոներներէն. կը փոխազդէ գրեթէ բոլոր թթուներու եւ աղերու հետ։ Ծծումբի աղերը քիչ կը լուծուին ջուրին մէջ։ Կը ցուցաբերէ ոչ մետաղական յատկութիւններ։

Կիրառութիւնները[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ծծմբաքարերու տեղափոխումը Ճաւա կղզիի Քաուահ Իճէն հրաբուխէն, 2009

Ծծումբը մանր փոշիի՝ ծծմբածաղիկի ձեւով կ'օգտագործուի խաղողի վազի հիւանդութիւններու դէմ պայքարելու համար։ Մեծ քանակով ծծումբ կը ծախսուի քաուչուքը ռետինի փոխարկելու համար։ Ատոր համար ալ առանց ծծումբի անհնար է արտադրել անանկ ռետինէ իրեր, ինչպէս՝ անւադողերը, կալոշները, փողրակները եւ այլ իրեր։ Ծծումբը կը մտնէ որսորդական վառոդի կազմին մեջ, կը կիրառուի լուցկիի արտադրութեան ժամանակ։ Ծծումբի զգալի քանակութիւն կ'օգտագործուի ծծմբական թթու արտադրելու ժամանակ։ Ծծումբը կը յառաջացէ երեք տարաձեւութիւն, որոնցմէ ամենակայունը շեղանկիւն կամ ալֆա ծծումբն է, որ սովորաբար կը ստացուի դեղին փոշիի տեսքով։

Աշխարհին մէջ ծծումբի խոշորագոյն մատակարարներն են Միացեալ Նահանգները, Մեքսիքօն եւ Իտալիան: Ծծումբ պարունակող հանքաքարեր կան նաեւ Հայաստանի որոշ (զո րօրինակ՝ Ալաւերտիի եւ Կապանի) պղինձի հանքավայրերուն մէջ։ Ծծումբի արդիւնահանման եւ արդիւնաբերական ստացման ծաւալները տարուէ տարի կ'աճին ամբողջ աշխարհի մէջ։

Կենսաբանական Դերը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ծծումբը կենսաբանական տարրերէն մէկն է։ Կը մտնէ քանի մը ամինաթթուներու (ցիսթէին, մեթիոնին) վիթամիններու (թիամին), ֆերմենթներու բաղադրութեան մէջ։ Ծծումբը կը մասնակցի փրոթէինային կառուցուածքներու ձեւաւորմանը։ Կը մասնակցի պաքթերիւմներու սինթեզին (ծծումբը կը մտնէ պաքթերիոքղորափիլի կազմութեան մէջ): Ծծմբաջրածինը կը հանդիսանայ ջրածինի ստացման հիմնական աղբիւր։

Մարդուն օրկանիզմը կը պարունակէ ուղիղ 2 կրամ ծծումբ։