Էլի Վիզել

Ուիքիփետիաէն
Jump to navigation Jump to search
Էլի Վիզել
Elie Wiesel.jpg
Ծնած է 30 Սեպտեմբեր 1928
Ծննդավայր Սիգետու Մարմացիեյ, Maramureș County, Ռումինիա[1]
Վախճանած է 2 Յուլիս 2016
Վախճանի վայրը Մենհեթըն, Նիւ Եորք
Քաղաքացիութիւն Հրեայ
Ազգութիւն Ամերիկացի
Կրօնք հուդայականություն
Ալմա մատեր Faculty of Arts of Paris
Գրքեր Night
Մասնագիտութիւն Գրագէտ, քաղաքական ակտիվիստ, Judaic scholar, վիպասան, ինքնակենսագիր, համալսարանի պրոֆեսոր, թարգմանիչ, Լրագրող և արհմիութենական գործիչ
Աշխատանք Yedioth Ahronoth և Բոստոնի համալսարան
Զբաղեցրած պաշտոններ համալսարանի պրոֆեսոր
Պարգեւներ և
մրցանակներ
Big Bertha, Բրիտանական կայսրութւան շքանշանի ասպետ-կոմանդոր, Norman Mailer Prize, Ազգային հումանիտարական մեդալ, Չորս Ազատությունների մրցանակ, Ազատություն մրցանակ, Ճշմարդության Լույս մրցանակ, Պատվո լեգեոնի Մեծ խաչի ասպետ, Q20857555?, Լուվենի կաթոլիկ համալսարանի պատվավոր դոկտոր, Մեդիչի մրցանակ, Ազատության նախագահական շքանշան, Congressional Gold Medal, Inter Book Prize, Honorary doctor of the University of Geneva, Պատվո լեգեոնի շքանշանի մեծ սրահ, Medal of Liberty, Թել-Ավիվի համալսարանի պատվավոր դոկտոր, honorary doctorate of Bar Ilan University in Ramat Gan, honorary doctorate of Haifa University, «Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի սպայական մեծ խաչ, Վեյցմանի ինստիտուտի պատվավոր դոկտոր, Խաղաղության Նոբելյան մրցանակ և honorary doctorate of the Bordeaux Montaigne University
Անդամություն Արվեստի և գրականության ամերիկյան ակադեմիա և Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա

Էլի Վիզել (անգլերէն՝ Elie Wiesel[2][3], 30 Սեպտեմբեր 1928, Ռումանիա - 2 Յուլիս 2016, Մենհեթըն (Նիւ Եորք)), Հրեայ ամերիկացի գրող, փրոֆէսոր, քաղաքական գործիչ, Նոպէլեան մրցանակի դափնեկիր եւ ողջակիզումէ (հոլոքոսթ) վերապրած: Ան 57 գիրքերու հեղինակ է, հիմնականօրէն գրուած անգլերէն եւ ֆրանսերէն, ներառեալ` Գիշեր գիրքը, իբրեւ գերի իր ունեցած փորձառութեան հիման վրայ գրուած, «Auschwitz» եւ «Buchenwald» համակեդրոնացման ճամբարներու մէջ[4] :

Միեւնոյն ժամանակ, ան եղած է Պոսթընի համալսարանի մատասիրական բաժանմունքի փրոֆէսոր, զոր իր պատւոյն ստեղծած է Հրեական ուսումնասիրութիւններու Էլի Վիզելի կեդրոնը: Նոպէլեան մրցանակակիր, «Օրորա» միջազգային մարդասիրական մրցանակաբաշխութեան ընտրող յանձնախումբի համանախագահ, մարդասէր Էլի Վիզել:

Ներդրումը Հայոց ցեղասպանութեան միջազգային ճանաչման գործէն ներս[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Տունը, ուր Վիզել ծնած է

Էլի Վիզել հրապարակաւ դատապարտած է՝ 1915 թուականի Հայոց ցեղասպանութիւնը եւ իր կեանքին ընթացքին կը շարունակէր մնալ ուժեղ պաշտպան մարդու իրաւունքներուն: Ան արդէն «Los Angeles Times»ի կողմէ որակուած է իբրեւ «Ամերիկայի ամենակարեւոր Հրեան»[5]:

1986 թուականին Էլի Վիզելը Ֆրանց Վերֆելի «Մուսա լերան քառասուն օրերը» վէպին համար ներածական գրած էր` 1915-ի դէպքերը կոչելով «20-րդ դարու առաջին Ցեղասպանութիւն»: Իսկ 2000-ին, Վիզելը Ողջակիզումի 125 հետազօտողներու հետ ստորագրած էր յայտարարութիւն մը, որուն մէջ նշուած էր, թէ Հայոց Ցեղասպանութիւնը պատմական անհերքելի փաստ է[6]:

Ցաւակցական գրութիւններ եւ հեռագիրներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Aquote1.png Վերապրելով Ողջակիզումը` ան իր ամբողջ կեանքը անցուց պայքարելով անարդարութեան, անհանդուրժողականութեան եւ անտարբերութեան դէմ: Մենք բարձր կը գնահատենք Էլի Վիզելիի ներդրումը անցեալին կատարուած ցեղասպանութիւններու մասին բարձրաձայնելու եւ «Այլեւս երբեք» կարգախօսին հաւատարիմ` նման սարսափելի յանցագործութիւններէն զերծ ապագայ կերտելու գործին մէջ: Անուրանալի են անոր հետեւողական ջանքերը` միտուած Հայոց ցեղասպանութեան միջազգային ճանաչման: Հաւատացած եմ, որ Էլի Վիզելի արդարութեան կոչերը կը յաւերժանան` իրենց արձագանգը գտնելով նաեւ ցեղասպանութիւններու նախատիպ դարձած Հայոց Ցեղասպանութիւնը ճանչցող եւ դատապարտող բանաձեւերուն մէջ` իբրեւ այդ յանցագործութեան կանխարգիլման նուազագոյն անհրաժեշտ միջոց: …Ատիկա եւս մէկ քայլ էր` ուղղուած անտարբերութեան վերացման: Հայաստանի Հանրապետութիւնը այս եւ այլ նման նախաձեռնութիւններով պիտի շարունակէ մնալ ցեղասպանութեան յանցագործութեան դէմ միջազգային պայքարի առաջամարտիկներու շարքին: …Մեզի համար հարազատ դարձած այս անունը ընդմիշտ պիտի մնայ Հայաստանի եւ հայ ժողովուրդի բարեկամներու շարքին[7]: Aquote2.png
Aquote1.png Էլի Վիզելը հաւատաւոր, իմաստուն, կարեկից եւ զօրեղ անհատականութիւն էր` մարդկութեան ամէնէն առաքինի կողմերու մարմնաւորումը: Ի հեճուկս վերապրած բոլոր արհաւիրքներուն` անոր կեանքը խաղաղութեան ու փոխըմբռնումի առաքելութիւն մըն էր, որ ոգեշնչման աղբիւր դարձաւ աշխարհին համար: Ան ապրեցաւ այն հաւատքով, որ չկայ ու չի կրնար ըլլալ չէզոքութիւն ու անտարբերութիւն, երբ շուրջդ ոճիր է, երբ մարդիկ կը տառապին, երբ մարդկութեան մարդկայնութիւնը հարուածի տակ է ու վտանգուած:

Մեզի` Հայոց Ցեղասպանութեան վերապրողներու սերունդներուս համար, անոր կեանքի ուղերձն ու ընկերութիւնը խորապէս իմաստալից էին: Էլի Վիզելը հայութեան մեծ ջատագով էր, որ խիզախութիւն ունեցած էր ճանչնալու Հայոց ցեղասպանութիւնը` իբրեւ մարդկային տառապանքներու` մարդու հանդէպ մարդու անմարդկայնութեան դարաւոր շղթայի մէկ մաս:

Մենք կը յարգենք եւ կ՛ընդունինք անոր փորձառու առաջնորդումը, կը գնահատենք անոր խանդավառ ներդրումը Օրորա մրցանակի կազմակերպման ու զարգացման գործին մէջ: Իրապէս` ան մէկն էր, որ իր ապրած կեանքով մարդկայնութիւն կ՛արթնցնէր բոլորիս հոգիներուն մէջ` իր խօսքով ու գործով: Անոր հետ աշխատիլը պատիւ էր
- «Օրորա» մրցանակի համահիմնադիրներ
Aquote2.png


Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]