Էլի Վիզել

Jump to navigation Jump to search
Էլի Վիզել
Elie Wiesel 2012 Shankbone.JPG
Ծնած է 30 Սեպտեմբեր 1928(1928-09-30)[1][2][3][4][5][6][7]
Ծննդավայր Սիգետու Մարմացիեյ, Maramureș County, Ռումանիա[1]
Վախճանած է 2 Յուլիս 2016(2016-07-02)[8][3][4][5][6][7] (87 տարեկանում)
Մահուան վայր Մենհեթըն, Նիւ Եորք, Նիւ Եորք, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ
Քաղաքացիութիւն Flag of Israel.svg Իսրայէլ
Flag of the United States.svg Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ[9]
Ազգութիւն հրեա
Կրօնք հուդայականություն
Ուսումնավայր Փարիզի Արուեստներու Բաժանմունք
Երկեր Night
Մասնագիտութիւն գրագէտ, քաղաքական ակտիվիստ, Judaic scholar, վիպասան, ինքնակենսագիր, համալսարանի փրոֆէսօր, թարգմանիչ, լրագրող, արհմիութենական գործիչ, փիլիսոփայ
Աշխատավայր Yedioth Ahronoth
Պոսթընի համալսարան
Նյու Յորքի քաղաքային համալսարան
Վարած պաշտօններ համալսարանի փրոֆէսօր
Պարգեւներ եւ
մրցանակներ
Big Bertha Բրիտանական կայսրութւան շքանշանի ասպետ-կոմանդոր Նորման Մեյլերի մրցանակ Ազգային հումանիտարական մեդալ Չորս Ազատությունների մրցանակ Ազատություն մրցանակ Ճշմարդության Լույս մրցանակ Պատվո լեգեոնի Մեծ խաչի ասպետ Q20857555? Լուվենի կաթոլիկ համալսարանի պատվավոր դոկտոր Մեդիչի մրցանակ Ազատության նախագահական շքանշան ԱՄՆ Կոնգրեսի ոսկե մեդալ Inter Book Prize Ժնևի համալսարանի պատվավոր դոկտոր Պատվո լեգեոնի շքանշանի մեծ սրահ Ազատության մեդալ Թել-Ավիվի համալսարանի պատվավոր դոկտոր Բալ Իլանի անվան համալսարանի պատվավոր դոկտոր Հայֆայի համալսարանի պատվավոր դոկտոր «Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի սպայական մեծ խաչ Վեյցմանի ինստիտուտի պատվավոր դոկտոր Խաղաղության Նոբելյան մրցանակ Բորդո Մոնտեն համալսարանի պատվավոր դոկտոր
Անդամութիւն Արվեստի և գրականության ամերիկյան ակադեմիա եւ Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա

Էլի Վիզել (30 Սեպտեմբեր 1928(1928-09-30)[1][2][3][4][5][6][7], Սիգետու Մարմացիեյ, Maramureș County[1]2 Յուլիս 2016(2016-07-02)[8][3][4][5][6][7], Մենհեթըն, Նիւ Եորք), Հրեայ ամերիկացի գրող, փրոֆէսոր, քաղաքական գործիչ, Նոպէլեան մրցանակի դափնեկիր եւ ողջակիզումէ (հոլոքոսթ) վերապրած: Ան 57 գիրքերու հեղինակ է, հիմնականօրէն գրուած անգլերէն եւ ֆրանսերէն, ներառեալ` Գիշեր գիրքը, իբրեւ գերի իր ունեցած փորձառութեան հիման վրայ գրուած, «Auschwitz» եւ «Buchenwald» համակեդրոնացման ճամբարներու մէջ[10] :

Միեւնոյն ժամանակ, ան եղած է Պոսթընի համալսարանի մատասիրական բաժանմունքի փրոֆէսոր, զոր իր պատւոյն ստեղծած է Հրեական ուսումնասիրութիւններու Էլի Վիզելի կեդրոնը: Նոպէլեան մրցանակակիր, «Օրորա» միջազգային մարդասիրական մրցանակաբաշխութեան ընտրող յանձնախումբի համանախագահ, մարդասէր Էլի Վիզել:

Ներդրումը Հայոց ցեղասպանութեան միջազգային ճանաչման գործէն ներս[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Տունը, ուր Վիզել ծնած է

Էլի Վիզել հրապարակաւ դատապարտած է՝ 1915 թուականի Հայոց ցեղասպանութիւնը եւ իր կեանքին ընթացքին կը շարունակէր մնալ ուժեղ պաշտպան մարդու իրաւունքներուն: Ան արդէն «Los Angeles Times»ի կողմէ որակուած է իբրեւ «Ամերիկայի ամենակարեւոր Հրեան»[11]:

1986 թուականին Էլի Վիզելը Ֆրանց Վերֆելի «Մուսա լերան քառասուն օրերը» վէպին համար ներածական գրած էր` 1915-ի դէպքերը կոչելով «20-րդ դարու առաջին Ցեղասպանութիւն»: Իսկ 2000-ին, Վիզելը Ողջակիզումի 125 հետազօտողներու հետ ստորագրած էր յայտարարութիւն մը, որուն մէջ նշուած էր, թէ Հայոց Ցեղասպանութիւնը պատմական անհերքելի փաստ է[12]:

Ցաւակցական գրութիւններ եւ հեռագիրներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Aquote1.png Վերապրելով Ողջակիզումը` ան իր ամբողջ կեանքը անցուց պայքարելով անարդարութեան, անհանդուրժողականութեան եւ անտարբերութեան դէմ: Մենք բարձր կը գնահատենք Էլի Վիզելիի ներդրումը անցեալին կատարուած ցեղասպանութիւններու մասին բարձրաձայնելու եւ «Այլեւս երբեք» կարգախօսին հաւատարիմ` նման սարսափելի յանցագործութիւններէն զերծ ապագայ կերտելու գործին մէջ: Անուրանալի են անոր հետեւողական ջանքերը` միտուած Հայոց ցեղասպանութեան միջազգային ճանաչման: Հաւատացած եմ, որ Էլի Վիզելի արդարութեան կոչերը կը յաւերժանան` իրենց արձագանգը գտնելով նաեւ ցեղասպանութիւններու նախատիպ դարձած Հայոց Ցեղասպանութիւնը ճանչցող եւ դատապարտող բանաձեւերուն մէջ` իբրեւ այդ յանցագործութեան կանխարգիլման նուազագոյն անհրաժեշտ միջոց: …Ատիկա եւս մէկ քայլ էր` ուղղուած անտարբերութեան վերացման: Հայաստանի Հանրապետութիւնը այս եւ այլ նման նախաձեռնութիւններով պիտի շարունակէ մնալ ցեղասպանութեան յանցագործութեան դէմ միջազգային պայքարի առաջամարտիկներու շարքին: …Մեզի համար հարազատ դարձած այս անունը ընդմիշտ պիտի մնայ Հայաստանի եւ հայ ժողովուրդի բարեկամներու շարքին[13]: Aquote2.png
Aquote1.png Էլի Վիզելը հաւատաւոր, իմաստուն, կարեկից եւ զօրեղ անհատականութիւն էր` մարդկութեան ամէնէն առաքինի կողմերու մարմնաւորումը: Ի հեճուկս վերապրած բոլոր արհաւիրքներուն` անոր կեանքը խաղաղութեան ու փոխըմբռնումի առաքելութիւն մըն էր, որ ոգեշնչման աղբիւր դարձաւ աշխարհին համար: Ան ապրեցաւ այն հաւատքով, որ չկայ ու չի կրնար ըլլալ չէզոքութիւն ու անտարբերութիւն, երբ շուրջդ ոճիր է, երբ մարդիկ կը տառապին, երբ մարդկութեան մարդկայնութիւնը հարուածի տակ է ու վտանգուած: Մեզի` Հայոց Ցեղասպանութեան վերապրողներու սերունդներուս համար, անոր կեանքի ուղերձն ու ընկերութիւնը խորապէս իմաստալից էին: Էլի Վիզելը հայութեան մեծ ջատագով էր, որ խիզախութիւն ունեցած էր ճանչնալու Հայոց ցեղասպանութիւնը` իբրեւ մարդկային տառապանքներու` մարդու հանդէպ մարդու անմարդկայնութեան դարաւոր շղթայի մէկ մաս: Մենք կը յարգենք եւ կ՛ընդունինք անոր փորձառու առաջնորդումը, կը գնահատենք անոր խանդավառ ներդրումը Օրորա մրցանակի կազմակերպման ու զարգացման գործին մէջ: Իրապէս` ան մէկն էր, որ իր ապրած կեանքով մարդկայնութիւն կ՛արթնցնէր բոլորիս հոգիներուն մէջ` իր խօսքով ու գործով: Անոր հետ աշխատիլը պատիւ էր
- «Օրորա» մրցանակի համահիմնադիրներ
Aquote2.png


Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Գերմանիոյ Ազգային Գրադարան, Բեռլինի պետական գրադարան, Բավարիական պետական գրադարան եւ ուրիշներ Record #11880975X // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  2. 2,0 2,1 SNAC — 2010.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Internet Broadway Database — 2000.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Find A Grave — 1995. — ed. size: 165000000
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Internet Speculative Fiction Database — 1995.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 filmportal.de — 2005.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 Munzinger-Archiv — 1913.
  8. 8,0 8,1 http://www.haaretz.com/israel-news/1.575072
  9. LIBRIS — 2016.
  10. «Winfrey selects Wiesel's 'Night' for book club»։ Associated Press։ January 16, 2006։ արտագրուած է՝ May 17, 2011 (անգլ.)
  11. Distinguished Speaker Series(անգլ.)
  12. "State of Denial: Turkey Spends Millions to Cover Up Armenian Genocide"(անգլ.)
  13. ՈՉ ԵՒՍ Է ԷԼԻ ՎԻԶԵԼ