Երեքշաբթի

Jump to navigation Jump to search

Երեքշաբթի՝ շաբթուան երկրորդ օրը արեւմտեան երկիրներու մեծամասնութեան մօտ եւ երրորդ օրը ըստ Հուդա-Քրիստոնէական օրացոյցի։

Ծագումնաբանութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Արես աստուծոյ արձանի հռոմէական տարբերակը, որմէ սկիզբ կ'առնէ երեքշաբթի օրուան անուանումը շատ լեզուներով ի պատիւ անոր անունով անուանուած մոլորակի:

Հայերէնով (Երեքշաբթի), վրացերէնով (სამშაბათი — սամշաբաթի), բաշկիրերէնով (шишәмбе - շիշամբէ), տաճկերէնով (сешанбе-սեշամբէ) եւ թաթարերէն (сишәмбе-սիշամբէ) բառացի կը նշանակէ երեք օր շաբաթէն: Հին Հռոմի մէջ անուանումը նուիրուած էր Մարսին (ֆր.՝ Mardi, իտալ.՝ Martedì), հիւսիսգերմանական ցեղերու մօտ ի պատիւ Տիւրի (նով.՝ Tysdag), որ անդրադարձած է հռոմէական եւ գերմանական լեզուներու վրայ:

Լատիներէնով Երեքշաբթին կը կոչեն dies Martis («Մարսի օր») եւ կը համարուի յունարէն ἡμέρα Ἄρεως (Արեսի օր) թարգմանութիւնը: Շաբթուան եօթ օրերու զուգորդումը եօթ դասական մոլորակներու հետ հաւանաբար կու գայ հելլենական ժամանակաշրջանէն: Ա. եւ Գ. դարերուն Հռոմէական կայսրութեան մէջ ութօրեայ աշխատանքային շաբաթը կը փոխարինուի եօթնօրեային: Անգլերէնով Երեքշաբթի բառը կու գայ հին անգլերէն Tiwesdæg բառէն: Անիկա կու գայ հին գերմաներէնէն, որ թարգմանուած է լատիներէնէն եւ Մարսի փոխարէն գրուած է գերմանական աստուծոյ` Teiwaz (հին անգլերէնով Tiw) անունը: Այսպիսով Երեքշաբթին բառացի կը նշանակէ «Տիւրի օր»[1]:

Հնդկաստանի դասական լեզուներուն մէջ Երեքշաբթի օրուան կ'ըսեն Անգարակա («անիկա ունի կարմիր գոյն»)[2] եւ նուիրուած է պատերազմի աստուած Մանգալին եւ կարմիր մոլորակ Մարսին:

«Երեքշաբթի», ճափոներէնին մէջ բառացի կը թարգմանուի «կրակի օր» (火曜日):

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. «Tuesday»։ Online Etymology Dictionary։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ -ին 
  2. Turner Sir Ralph Lilley (1962)։ «aṅgāraka 126»։ A comparative dictionary of the Indo-Aryan languages. London: Oxford University Press։ Digital Dictionaries of South Asia, University of Chicago։ էջ 7։ «126 aṅgāraka 1. Pali 'red like charcoal'; Sanskrit aṅārī. 2. Pali aṅgāraka masculine 'Mars'; Sanskrit aṅāro masculine 'Tuesday'.»